De zorgsector, verantwoordelijk voor onze gezondheid, blijkt met kilo’s afval per operatie ironisch genoeg een aanzienlijke vervuiler van onze leefomgeving. Dit kan en moet anders.
Sinds begin dit jaar gelden strengere regels voor het gebruik van wegwerpplastics, waardoor de horeca geen plastic wegwerpbekers en -bakjes meer mag aanbieden. In ziekenhuizen heerst echter nog steeds een cultuur van wegwerpproducten.
Een gemiddelde operatie produceert maar liefst 12 kilo afval, voornamelijk bestaande uit eenmalig gebruikt of zelfs ongebruikt plastic. De Nederlandse zorgsector is verantwoordelijk voor liefst 13 procent van het nationale grondstofverbruik en 6 tot 8 procent van de totale broeikasgasuitstoot.
Over de auteurs
Nicole Bouvy is chirurg (Maastricht UMC). Ingrid Spijkerman is infectioloog (Amsterdam UMC). Marc Davidson is filosoof (Radboud Universiteit). Myrthe Eussen is promovenda duurzame zorg (Maastricht UMC). Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Een belangrijke eerste stap om de wegwerpcultuur te doorbreken is het verminderen van onnodig gebruik van wegwerpartikelen. Veel producten, zoals plastic handschoenen en onderleggers, worden vaak in grote aantallen verbruikt omdat ze eenvoudig beschikbaar zijn.
Het is daarom essentieel dat de zorgsector investeert in bewustwording bij zorgprofessionals over de enorme materiaalconsumptie. Hierdoor kunnen zij hun gebruikspatronen aanpassen en bijdragen aan een duurzamere zorgpraktijk.
Hoewel materiaal essentieel blijft voor het leveren van de gewenste zorg, kunnen we - net als de rest van de samenleving - overstappen op herbruikbare producten. In de zorgsector wordt vaak gesteld dat hergebruik leidt tot een hoger infectierisico. Opmerkelijk genoeg zijn er maar weinig studies die dit risico vergelijken met herbruikbare hulpmiddelen.
De beschikbare onderzoeken tonen aan dat goed gereinigde herbruikbare instrumenten geen verhoogd risico met zich meebrengen. Het vooraanstaande Karolinska-ziekenhuis in Zweden heeft herbruikbare chirurgische instrumenten en andere medische apparatuur ingevoerd, waardoor het zijn medisch afval met maar liefst 30 procent heeft verminderd en zijn CO2-uitstoot aanzienlijk heeft teruggebracht.
Ook dichter bij huis zetten zorgprofessionals zich in voor een groene revolutie binnen de zorg. Nederlandse ziekenhuizen hebben herbruikbare bloeddrukbanden, operatiemutsen en isolatiejassen geïntroduceerd, wat niet alleen de afvalproductie maar vaak ook de kosten vermindert. Dit bewijst dat duurzaamheid en hoogwaardige zorg hand in hand kunnen gaan.
Ondanks de goede wil van veel zorgverleners blijft het moeilijk om de wegwerpcultuur te doorbreken. Het probleem ligt niet bij de veiligheid, maar in het feit dat wegwerpplastic op de korte termijn ‘makkelijker’ en ‘goedkoper’ lijkt. Deze situatie wordt gedreven door gemakzucht en een winstgevend verdienmodel voor de industrie.
Toch kan dit anders. Ook herbruikbare producten kunnen namelijk winstgevend zijn. Philips toont dit aan met zijn ‘Light as a Service’-model, waarin het verlichting verkoopt als een dienst in plaats als product, waardoor het bedrijf zelf de prikkel heeft om zuinig om te gaan met de geleverde lampen. Waarom zou de medische industrie niet soortgelijke circulaire diensten aan de zorg kunnen leveren?
Daarnaast vormt ook Europese wetgeving een hardnekkig obstakel voor verandering. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft een lijst van knelpunten in wet- en regelgeving opgesteld. Zo bevorderen regels met betrekking tot infectiepreventie en medische hulpmiddelen het gebruik van wegwerpproducten, terwijl het proces van goedkeuring voor nieuwe hulpmiddelen kostbaar en tijdrovend is. Verpakkingseisen staan duurzame alternatieven in de weg en het verplichte gebruik van papieren gebruiksaanwijzingen leidt tot onnodig afval.
De verantwoordelijkheid ligt ook bij politici. Die moeten de moed tonen om regelgeving aan te passen, zodat herbruikbare producten makkelijker op de markt kunnen worden gebracht en zogeheten disposables moeilijker. Als er geen herbruikbare variant beschikbaar is, moet het ook eenvoudiger worden om wegwerpproducten opnieuw te gebruiken of te verwerken.
Hoewel Nederland sinds kort tot de tien EU-landen behoort die hergebruik toestaan, blijft het moeilijk dit in de dagelijkse klinische praktijk ook te doen. Veel zorginstellingen kunnen niet voldoen aan de eisen vanwege de benodigde specifieke kennis en professionele organisatie. Daarnaast blijft het ziekenhuis eindverantwoordelijk voor eventuele calamiteiten door hergebruik, waardoor betrokken professionals het risico niet willen nemen.
Het is dus de taak van (inter)nationale bestuurders om het voortouw te nemen, zodat hergebruik praktisch mogelijk wordt.
Ten slotte moeten ook individuele zorgverleners en patiënten hun stem laten horen. Zorgverleners moeten actief zoeken naar de duurzaamste alternatieven en deze kennis delen met collega’s en patiënten. Patiënten kunnen hun verantwoordelijkheid nemen door te vragen naar de milieu-impact van behandelingen.
Door een gezamenlijke inspanning kan de zorgsector duurzamer worden en zowel de gezondheid van de patiënt als die van de planeet waarborgen. Ziekenhuisbestuurders kunnen hierin een leidende rol spelen door innovatie te omarmen en duurzame praktijken te promoten. Bewustwording over het grote gebruik van wegwerpplastics is essentieel: die horen namelijk niet thuis in een toekomstbestendige zorg.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant