Wie Pieter Omtzigt langer volgt, kan nauwelijks verbaasd zijn dat hij woensdag aankondigde dat hij om gezondheidsredenen voorlopig een stap terug doet. Vanaf de verkiezingsuitslag bouwde de stress zich langzaam op.
In de gang die leidt naar de werkkamer van Pieter Omtzigt hangt een glorieuze foto van de NSC-leider op de verkiezingsavond, die misschien wel symbolisch is voor het moment waar we nu zijn aanbeland. Op 22 november vorig jaar stond hij nog hand in hand met zijn echtgenote voor een juichende menigte, omdat Omtzigts partij vanuit het niets met twintig zetels in de Kamer was verkozen.
‘Maar weet je niet hoe zenuwachtig ik daar was?’, zei Omtzigt enkele weken later tegen de Volkskrant. Hij was geschrokken van de uitslag. Natuurlijk had hij met hart en ziel betoogd dat het na vier kabinetten-Rutte tijd was voor een nieuw soort politiek. Maar een paar weken voor de verkiezingen kreeg hij door dat het allemaal veel groter dreigde te worden dan hij had gewild. Op een zetel of vijf had hij gehoopt, maar Omtzigt dreigde premier te worden.
Over de auteur
Natalie Righton is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Alles over politiek vindt u hier.
Zijn getwijfel daarover maakte niet hem, maar uiteindelijk de PVV van Geert Wilders de grootste. Een opluchting was dat voor hem, vertelde hij later aan de Volkskrant, maar tegelijkertijd zag Omtzigt zich geconfronteerd met een groot dilemma. Samenwerken met de in zijn ogen anti-rechtsstatelijke PVV vond hij voor de verkiezingen ‘niet voor de hand liggen’. Maar nu de partij van Wilders de grootste was geworden, moest hij ineens om de tafel met zijn politieke tegenpool.
Dit veroorzaakte enorme stressgevoelens bij Omtzigt. Zichtbaar zenuwachtig liep hij in die weken na de verkiezingen door de gangen van de Tweede Kamer. Hij raakte naar eigen zeggen van slag, omdat hij ‘continu werd gevolgd’ door camera’s en journalisten die wilden weten of hij met Wilders in zee zou gaan. Soms durfde hij niet eens naar de wc, omdat hij buiten zijn werkkamer weer werd opgewacht. In de trein naar huis klampten willekeurige mensen hem om dezelfde redenen aan. Gek werd hij ervan, zei hij in onbewaakte ogenblikken van eerlijkheid.
Wat volgde was een wekenlange zoektocht van Omtzigt naar een rechtvaardiging om toch met de PVV om de tafel te gaan. Bij het naderen van de kerstvakantie voelde hij steeds nadrukkelijker dat de verkiezingsuitslag hem weinig alternatief bood: het land moest toch bestuurd worden. En dus kwam er een inlegvel met rechtsstatelijke afspraken, meldde hij plechtig voor de camera’s, waardoor de rechtsstaat niet meer in gevaar zou zijn.
Achter de schermen was toen al een heel ander verhaal te horen. Omtzigt barstte tijdens de formatieonderhandelingen met PVV, VVD en BBB soms uit in huilen, omdat hij de samenwerking eigenlijk niet zag zitten. Op dat soort momenten had hij het idee dat zijn onderhandelingspartners niet doorvoelden wat híj voelde: dat de gewone man die gepakt was door het toeslagenschandaal beter geholpen moest worden door dit kabinet. Toch werden de ruzies steeds weer bijgelegd.
Begin februari ging het alsnog mis. Omtzigt liep plots weg van de onderhandelingstafel. Hij gaf als verklaring aan de buitenwereld dat hem cruciale financiële informatie was onthouden. Achter de schermen maakte de NSC-top duidelijk dat de rechtsstatelijke bezwaren tegen de PVV nog lang niet waren verdwenen. Maar Omtzigt wilde absoluut niet dat dit nieuws naar buiten kwam en reageerde op elke vraag hierover van journalisten wederom zeer emotioneel. Het mocht niet aan NSC liggen dat dit kabinet er niet zou komen.
De wens van de kiezer moest worden gerespecteerd, vond Omtzigt, en dus kwam er maanden later alsnog een kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB. Daar werd onder druk van Omtzigt wel het etiket ‘extraparlementair’ opgeplakt, zodat de binding tussen hem en Wilders minimaal zou blijven, maar echt lekker zat het hem nooit.
In de tussentijd ontging het zijn nieuwe coalitiegenoten niet dat Omtzigt onder de druk van de onderhandelingen nog veel emotioneler werd dan hij normaal al was. Achter de schermen werd hij als ‘knettergek’ bestempeld. Een echte klik was er nimmer tussen Omtzigt, Wilders, VVD-leider Dilan Yesilgöz en BBB-boegbeeld Caroline van der Plas. Vlak voor de zomer was iedereen blij dat ze even een pauze konden nemen van de politiek, maar ook van elkaar. Omtzigt rustte een paar weken uit in de vakantie, maar al in zijn eerste werkweek ging het weer mis.
De stress nam afgelopen week weer hevig toe nadat hij van zijn coalitiegenoten de kritiek had gekregen dat hij tijdens de begrotingsgesprekken op 29 augustus had ‘gehuild en geschreeuwd’, zoals Van der Plas vorige week maandag voor de camera zei. Bronnen bij zowel de VVD als de PVV beaamden haar verhaal en leken opgelucht dat Van der Plas deze ergernis eindelijk eens publiekelijk ventileerde. Tot dan toe was het bij anonieme bronnen gebleven.
‘Den Haag moet maar aan mij wennen’, reageerde Omtzigt in eerste instantie nogal laconiek. Maar van binnen liet hij het allang niet meer van zich afglijden. ‘Hij heeft het er heel zwaar mee, we hopen dat het binnenkort gewoon weer over de inhoud gaat’, zei een van zijn vertrouwelingen daarover.
Maar die tijd kreeg Omtzigt niet. Nog geen dag later pakte de oppositie hem stevig aan vanwege zijn uitspraken over de beperkte natuurlijke bevolkingsgroei in Nederland. Omtzigt voelde zich wederom totaal verkeerd begrepen en trok zich – niet voor het eerst – terug in zijn woonplaats Enschede.
In de dagen die volgden werd in de top van NSC niet langer ontkend dat de partijleider regelmatig last had van emotionele uitbarstingen als het hem tegenzat. Een directe vertrouweling uitte vorige week al zorgen over zijn welzijn en zei dat hij moest ‘oppassen’ om niet weer overbelast te raken. In 2021 moest Omtzigt zijn taken maandenlang neerleggen vanwege een burn-out.
Dat Omtzigt woensdag aankondigde dat hij zich tijdelijk terugtrekt om gezondheidsredenen, zal personen die hem de afgelopen tijd van nabij meemaakten nauwelijks verbazen. Toch is de ontgoocheling groot, vooral bij zijn fractiegenoten. Nicolien van Vroonhoven, de vicefractievoorzitter van NSC, deed er woensdag alles aan om rust uit te stralen, maar moest tegelijkertijd toegeven dat ze niet weet wat de gevolgen zullen zijn voor de toch al wankele coalitie. Als Omtzigt niet terugkeert, is de toekomst van NSC ongewis. Het is de vraag wat NSC nog voorstelt zonder Omtzigt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant