De nieuwe baas van chipmachinefabrikant ASML, Christophe Fouquet, hekelde vorige week in New York de Amerikaanse druk op de Nederlandse regering om de chipmachinefabrikant exportrestricties op te leggen. Twee dagen na Fouquets optreden in New York maakte het kabinet inderdaad bekend de Amerikaanse lijn te zullen volgen. Niet alleen voor de meest geavanceerde lithografiemachines maar ook voor de tweede generatie lithografiemachines, de zogenoemde DUV-machines, heeft ASML een exportvergunning nodig, zoals de Amerikanen al eisten.
ASML-topman Fouquet staat niet alleen in zijn kritiek op de exportrestricties. Ook uit het kabinet stijgen dissidente geluiden op. Terwijl de minister van Buitenlandse Handel (PVV) zegt dat de beperkingen nodig zijn voor onze veiligheid, sputtert de minister van Economische Zaken (PVV) tegen dat het kabinet wel zuiver moest blijven kijken: ‘Wat zijn economische belangen, wat zijn veiligheidsbelangen?’ Het nieuwe kabinet spreekt duidelijk nog niet met één mond.
Problematischer is dat zo een valse tegenstelling wordt gecreëerd. Toegegeven, aanvankelijk dacht ik ook dat de regering-Biden de chipoorlog mede startte omdat zij beducht was voor China’s concurrentiekracht en dat veiligheid een excuus was. Mijn indruk was dat de Verenigde Staten de liberale rechtsorde alleen steunden zolang die de Amerikaanse hegemonie garandeerde. De Inflation Reduction Act, die alleen subsidies verstrekt voor in de Verenigde Staten geproduceerde elektrische auto’s, versterkte die indruk.
Over de auteur
Heleen Mees is columnist van de Volkskrant. Eerder promoveerde ze op de Chinese economische groei. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Maar de Amerikaanse minister van Defensie, Lloyd Austin, wees China in 2021 al aan als de pacing threat, net zoals de Sovjet-Unie dat was op het hoogtepunt van de Koude Oorlog. Dat betekent dat China op economisch, technologisch, politiek en militair vlak een systemische uitdaging voor de Verenigde Staten vormt. Hoe vooruitziend die waarschuwing van Austin was, bleek het jaar daarop al, toen Rusland en China een partnerschap zonder grenzen sloten en bekrachtigden, ondanks de Russische oorlog in Oekraïne.
De liberale vredestheorie stelt dat wederzijdse handel de kans op een bilaterale oorlog verkleint, omdat de handel de kosten van oorlog verhoogt. Maar de bijna 100 miljard dollar aan olie en gas die Rusland jaarlijks naar de Europese Unie exporteerde heeft Poetin er niet van weerhouden om Oekraïne binnen te vallen toen het land zich bij de Navo wilde aansluiten. Poetin dacht kennelijk dat westerlingen zo decadent zijn, en hun politieke leiders zo zwak, dat ze de Oekraïners aan hun lot over zouden laten teneinde de energieleveranties niet in gevaar te brengen.
De belangrijkste les die het Westen moet trekken uit de Russische invasie van Oekraïne is dat je asymmetrische afhankelijkheden moet vermijden. Als de Europese Unie gas en olie importeert uit Rusland en Rusland importeert designer bags uit de EU, dan kan de handelsbalans wel in evenwicht zijn maar is er geen sprake machtsevenwicht. China streeft er expliciet naar om het Westen van zich afhankelijk te maken door alle onderdelen van de bevoorradingsketens in groene en hoogwaardige technologieën te beheersen. Tegelijkertijd wil China zelfvoorzienend te worden.
De regering-Biden heeft dat gevaar onderkend en stimuleert met de Inflation Reduction Act en de Chips Act de ontwikkeling van groene en hoogwaardige technologieën. Daarvoor heeft het Amerikaanse Congres een biljoen dollar uitgetrokken. Het is logisch dat Biden de ontluikende industrieën die met overheidsgeld worden gefinancierd wil afschermen voor door de Chinese staat gesponsorde concurrentie. Het heeft immers alleen zin om miljarden dollars in een Amerikaanse dochter van de Taiwanese halfgeleiderproducent TSMC te investeren als je kunt voorkomen dat China de markt overspoelt met goedkope halfgeleiders.
China is verantwoordelijk voor eenderde van de wereldwijde industriële productie, maar slechts eentiende van de wereldwijde vraag. Laat dat even bezinken. In zijn maandag verschenen rapport waarschuwt oud-centralebankpresident Mario Draghi dat China erop rekent dat de Europese Unie de Chinese industriële overcapaciteit zal absorberen nu de Verenigde Staten zich van China los proberen te maken. Draghi stelt grootscheepse investeringen voor in sectoren, variërend van energie tot defensie en digitalisering, om te voorkomen dat de Europese Unie wordt vermalen tussen de grootmachten.
Draghi begrijpt gelukkig wel dat veiligheid versus economie een valse dichotomie is.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns