Wel of niet mpoxvaccins doneren aan landen die gebukt gaan onder de huidige uitbraak? Minister Fleur Agema (Volksgezondheid) wil de vaccins van Nederland in principe in eigen voorraad houden. Ze moet dat veelbekritiseerde besluit vandaag verantwoorden voor de Tweede Kamer.
De nieuwe variant van mpox, voorheen bekend als apenpokken, verspreidt zich snel op het Afrikaanse continent en dan met name in Congo. Variant clade 1b is besmettelijker en mensen worden er ook zieker van. De gezondheidsorganisatie WHO riep de situatie op 14 augustus uit tot een "noodsituatie voor de internationale gezondheid".
De Europese Commissie heeft daarom vaccins naar Congo en andere Afrikaanse landen gestuurd. Daarbovenop doneerden verschillende Europese landen, waaronder Frankrijk, Duitsland en Polen, ook nog extra vaccins.
Nederland heeft dat nog niet gedaan, en als het aan minister Agema ligt, gebeurt dat ook niet. Ze wil de huidige voorraad van 99.7000 vaccins zelf houden in het kader van "nationale paraatheid", schreef ze eerder in een brief aan de Kamer. Het RIVM adviseerde een voorraad van zo'n 100.000 prikken aan te houden. Als er dan een uitbraak in Nederland is, dan moeten die vaccins voldoende zijn om de uitbraak in te dammen.
Maar daarbij adviseerde het RIVM ook een deel van de vaccins uit de 'Nederlandse' voorraad wél te doneren. Volgens het instituut kunnen 13.200 prikken met een beperkte houdbaarheidsdatum prima worden gedoneerd. "Dat is voor de bestrijding belangrijk, want door in Afrika te vaccineren wordt de kans ook kleiner dat het hiernaartoe komt", licht een woordvoerder van het RIVM toe.
Agema heeft er toch voor gekozen dat niet te doen. Ze gaat wel nieuwe vaccins inkopen om de straks over datum geraakte prikken te vervangen. Op dat moment wil de minister kijken of er prikken gedoneerd kunnen worden.
Het besluit van Agema kreeg veel kritiek. Hulporganisaties wijzen op het belang van vaccinatie in getroffen landen. "Het idee is dat vaccins gaan naar waar ze nodig zijn, zodat je een uitbraak zo goed mogelijk kunt indammen", zegt Amrish Baidjoe, directeur epidemiologie van hulporganisatie Artsen zonder Grenzen.
In Nederland hebben we de vaccins niet nodig, zegt Baidjoe. Tijdens de uitbraak van een andere mpoxvariant in 2022 zijn in Nederland veel mensen gevaccineerd en is er aan voorlichting gedaan. En dat is terug te zien in de cijfers: waar in juli 2022 nog ruim vijfhonderd meldingen van mpox binnenkwamen bij het RIVM, waren dat in juli 2024 nog maar vijf.
Het besluit van Agema om de Nederlandse prikken zelf te houden, klopt niet als je het bekijkt vanuit de publieke gezondheid, vindt Baidjoe. "We hebben geen gevallen van deze variant in Nederland, en het risico dat we importgevallen krijgen is zeer laag." Dat betekent volgens de epidemioloog niet dat Nederland helemaal geen vaccins achter de hand moet houden. "Maar zeker geen 100.000."
Baidjoe ondertekende samen met 161 andere experts en organisaties, onder wie viroloog Marion Koopmans en internist-infectieloog Chantal Rovers, een brief die dinsdag naar meerdere bewindslieden is gestuurd. Daarin roepen ze op tot donatie, omdat "het enorme tekort aan vaccins" een "bedreiging vormt die tot verdere escalatie kan leiden". Er zijn bijna geen vaccins beschikbaar in Congo en omliggende landen, terwijl er volgens de Afrikaanse gezondheidsdienst CDC zo'n tien miljoen nodig zijn.
"Virussen stoppen niet bij de grens, dat hebben we duidelijk gezien in de coronapandemie", zegt een woordvoerder van UNICEF. De organisatie was tijdens de pandemie betrokken bij het verdelen van coronaprikken onder landen die minder makkelijk aan prikken konden komen of het geld er niet voor hadden. "Wat we ook hebben geleerd in de coronapandemie: hoe belangrijk het is dat vaccins eerlijk verdeeld worden."
"Dit is weer een soort 'test'", zegt Baidjoe. "Het gaat niet alleen over publieke gezondheid, maar ook over vertrouwen: kunnen landen op elkaar rekenen?"
Maandagavond werd bekend dat minister Reinette Klever (Ontwikkelingshulp) 3 miljoen euro uittrekt voor de WHO. Dat geld gaat naar de vaccinatiecampagne tegen mpox, en staat los van eventuele donaties van vaccins.
Maar het is niet onwaarschijnlijk dat Nederland alsnog mpoxprikken gaat doneren. Een Kamermeerderheid wil dat de minister toch de mpoxvaccins stuurt, bleek eind vorige maand uit een rondgang van Nieuwsuur. Naast D66, GroenLinks-PvdA, CDA, SP, ChristenUnie, Denk, Partij voor de Dieren, SGP en Volt zou ook coalitiepartij NSC achter de donatie staan.
Agema gaat in het debat proberen de andere Kamerleden te overtuigen van haar besluit. Maar mocht een Kamermeerderheid toch voor donatie zijn, dan zal ze de vaccins gewoon doneren, zei ze vorige week na afloop van de ministerraad. "Uiteindelijk is de Kamer de baas."
Source: Nu.nl algemeen