Sharon Dijksma, voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), luidt de noodklok over de gebrekkige financiering van gemeenten. Voorzieningen staan onder druk. Het nieuwe kabinet vaart ondertussen een solokoers bij het cruciale asiel- en stikstofbeleid. ‘We hebben geen idee wat er nu wordt voorgesteld.’
Burgemeester van Utrecht en VNG-voorzitter Sharon Dijksma probeert in de aanloop naar Prinsjesdag nog alles om kabinet en Tweede Kamer ervan te doordringen dat gemeenten meer geld nodig hebben om hun wettelijke taken en voorzieningen overeind te houden. In 2026 – door VNG ‘het ravijnjaar’ genoemd – dreigt de financiering vanuit de landelijke overheid met zo’n 3 miljard terug te lopen, maar de pijn is nu ook al voelbaar. ‘In Utrecht krijgen we nu al een horrorbegroting voor de kiezen’, zegt Dijksma.
De nakende monsterbezuiniging in 2026 op gemeenten is het gevolg van een verandering in de bekostigingssystematiek die tot dusver slechts beperkt hersteld is. Dat de VNG nu kort voor Prinsjesdag nog onder andere met krantenadvertenties probeert om aandacht te vragen voor het probleem geeft aan dat de gemeenten nog weinig fiducie hebben in snelle actie van het nieuwe kabinet.
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Alles over politiek vindt u hier.
Afgelopen zomer zei u over de Haagse politiek: ‘Er moet niet alleen over ons worden gesproken, maar met ons.’ Is dat niet gebeurd?
‘Het beeld is wisselend. We zijn al in augustus uitgenodigd voor een zogenaamd overhedenoverleg door premier Dick Schoof. De minister en staatssecretaris van Financiën zaten daar ook bij, net als de minister van Binnenlandse Zaken. We hebben kunnen meekijken bij het nieuwe regeerprogramma. Zo hoort het ook. Men ziet dat gemeenten van belang zijn bij het realiseren van de ambitieuze plannen.
‘Alleen klopt de rekensom niet. We denderen af op een miljardentekort. Dat betekent dat we heel streng zullen moeten bezuinigen en dat een heleboel van de ambities van dit huidige kabinet daarmee onder grote druk komen te staan. Die kunnen we gewoon niet realiseren. Dus ofwel er komt geld bij, dan wel er gaan taken bij ons af. Maar zo doorgaan als nu is gewoon geen optie. Het is een ongeluk in wording. We weten dat het bedrag dat goedgemaakt moet worden, nu niet komt en potentieel dus te laat. Bibliotheken, het laatste zwembad in de kleinere gemeente, allerlei voorzieningen waar mensen gewoon op rekenen en die de leefbaarheid vergroten, kunnen daardoor verdwijnen.’
Op welk terrein schiet het overleg met Den Haag tekort?
‘Twee dossiers zijn voor ons ontoegankelijk gemaakt, het asielbeleid en het stikstofbeleid. Dat laatste onderwerp is ook voor gemeenten van belang. De woningbouw in Nederland is afhankelijk van de keuzes die worden gemaakt in het stikstofbeleid. Als er nou ergens een crisis over moet worden uitgeroepen: we hebben echt meer huizen nodig om heel veel problemen tegelijk op te lossen. Ook het opvangprobleem van ontheemden wordt minder groot als we meer woningen hebben.’
Waarom worden die dossiers achter gesloten deuren behandeld?
‘Waarschijnlijk omdat ze ook binnen de coalitie het meest gevoelig liggen.’
Minister Marjolein Faber (Asiel) heeft aangekondigd dat gemeenten geen geld meer krijgen voor de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers. Amsterdam gaat dat in 2025 zelf betalen. Geldt dat ook voor andere betrokken steden, zoals Utrecht?
‘Er wordt nu vanuit Den Haag gezegd: zoek het maar uit en betaal het zelf maar. We hebben wel de wens om het te doen, maar niet zomaar de middelen. Mensen gaan straks een zwervend bestaan leiden. Dat geldt ook voor andere groepen ontheemden. Onze inwoners gaan daar de wrange vruchten van plukken. Het is een aanslag op de leefbaarheid van onze steden.
‘Bij de opvang van Oekraïense ontheemden heb ik gezegd dat de landelijke overheid een stap naar voren moet doen. Minister Faber heeft een telefoon en ik zou zeggen: gebruik die om opvangplekken mogelijk te maken. Ze heeft het ambt gekregen om zich in te zetten voor de samenleving. De zwaarte van dat ambt kan dingen mogelijk maken. Dat is gewoon hoe bestuurders hun werk horen te doen, maar in plaats daarvan zegt ze: het is het pakkie-an van de gemeenten. Er is vanuit Den Haag op dit onderwerp gewoon geen regie meer.’
PVV-leider Geert Wilders heeft al gezegd dat Nederland de Europese richtlijn die Oekraïners het recht op opvang biedt, kan opzeggen.
‘Je gaat je dan vastklampen aan het idee dat je misschien ooit deze verplichting niet meer hebt, dat Nederland zich in Europa kan onttrekken aan iets wat om solidariteit van heel het continent vraagt. Het is struisvogelpolitiek. Straks krijg je de deksel op de neus in Brussel. En dan? Ondertussen is het weer onveiliger in Oekraïne aan het worden, blijven die mensen natuurlijk gewoon komen en zitten wij met de gebakken peren.’
Het doel is misschien om Nederland onaantrekkelijker te maken als land van bestemming.
‘We willen als gemeenten ook best streng kijken naar wie echt opvang nodig heeft en wie het zelf kan regelen. Iemand die zelf zijn brood verdient, heeft geen leefgeld nodig. Doe voorstellen, maak afspraken met ons. Maar nu is kennelijk de strategie om niks te doen en daarmee een situatie te creëren die heel veel problemen met zich mee gaat brengen, niet alleen voor de mensen die komen, maar ook voor de inwoners van onze steden. Die gaan de gevolgen van dit niets doen voelen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant