Onder de zo’n 300 duizend Nederlanders die ten onrechte op de fraudesignaleringslijst (FSV) stonden, bestaat veel onvrede over de in hun ogen karige hersteloperatie. Gedupeerden ontvingen slechts een excuusbrief en alleen voor enkelen is er een bescheiden schadevergoeding.
De Belastingdienst gebruikte de lijst tot 2020 om fraude te bestrijden. Nederlanders met een migratieachtergrond liepen een grotere kans op deze lijst terecht te komen. Gedupeerden vinden dat de overheid de emotionele schade van dit institutioneel racisme onvoldoende erkent. Dat blijkt uit een rapport van de Inspectie Belastingen, Toeslagen en Douane over hoe tevreden gedupeerden zijn over een aantal hersteloperaties. Het onderzoek wordt dinsdag aan de Tweede Kamer aangeboden.
Dit is het eerste officiële onderzoek over de nasleep van de fraudesignaleringslijst. ‘Mensen met een migratieachtergrond kunnen flink geschrokken zijn als ze horen dat zij op zo’n lijst staan’, zegt inspecteur-generaal Bart Snels. ‘Zo’n registratie heeft impact. Degenen die het treft, voelen zich niet erkend. ‘Ik werk hard en betaal belastingen, ben ik dan nog geen volwaardige Nederlander?’, vragen ze zich af. Bovendien steekt het dat ze zelf moeten aantonen dat de registratie hen schade heeft berokkend.’
Over de auteur
Charlotte Huisman is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de nasleep van de toeslagenaffaire.
In de nasleep van de kinderopvangtoeslagaffaire kwam de zwarte lijst aan het licht die de Belastingdienst vanaf 2012 hanteerde, de Fraude Signalisering Voorziening (FSV). Hierin kwamen signalen terecht over mogelijke fraude van de fiscus, maar ook van bijvoorbeeld Meld Misdaad Anoniem of van gemeenten. Mensen die (zonder het zelf te weten) op zo’n lijst stonden, konden intensiever worden gecontroleerd. Ook werden ze mogelijk afgewezen voor een betalingsregeling of schuldsanering.
Begin 2020 is de Belastingdienst gestopt met de FSV, toen bleek dat deze de privacy schond. Bovendien bleek dat iemands nationaliteit of afkomst reden kon zijn om het risico op fraude hoger in te schatten. In mei 2022 gaf toenmalig staatssecretaris Marnix van Rij (Fiscaliteit en Belastingdienst, VVD) toe dat institutioneel racisme een rol had gespeeld.
De Tweede Kamer wilde dat de Belastingdienst de FSV-geregistreerden over hun registratie zou informeren. Alleen degenen van wie duidelijk uit hun dossier blijkt dat zij er schade door hebben geleden, komen in aanmerking voor een schadevergoeding. Zij krijgen dan bijvoorbeeld het misgelopen bedrag aan toeslagen terug.
In de praktijk betekent het dat zo’n 290 duizend van de 300 duizend geregistreerden het moeten doen met een excuusbrief. Die kregen ze eind 2023. De fiscus heeft acht maanden gedaan over de formulering, omdat elk woord juridisch moest worden gewogen.
Veel geregistreerden vinden wel degelijk dat ze schade hebben geleden, blijkt uit de gesprekken van de Inspectie met tientallen gedupeerden. Zij vinden het onjuist dat de bewijslast bij hen ligt. Zij willen bijvoorbeeld weten in hoeverre hun afkomst heeft meegespeeld omdat de overheid ze als potentiële fraudeur heeft aangemerkt.
Ook Rabin Baldewsingh, Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, stond op de FSV-lijst. ‘Toen ik daarover een brief kreeg, keek ik vreemd op’, zegt hij. ‘Ik heb altijd keurig belasting betaald, nooit gebruik gemaakt van toeslagen. Het moet aan mijn naam hebben gelegen. Je voelt je weggezet op basis van je afkomst. terwijl je niets fout hebt gedaan. Van anderen die ook op die lijst stonden, hoor ik hetzelfde.’
Daarom begrijpt Baldewsingh dat sommige mensen alleen een excuusbrief onvoldoende vinden. ‘Het is nogal toondoof van de Belastingdienst om dit formalistisch af te handelen, zonder oog voor de emotionele gevolgen. Het gaat over een onrechtmatige overheidsdaad, ingezet op grond van institutioneel racisme. Ik vraag me af of ze zich genoeg realiseren wat ze mensen hebben aangedaan.’
Een aantal gedupeerden probeert via de bestuursrechter alsnog erkenning te krijgen van hun schade. ‘Het gaat om emotionele schade, maar ook schade die zij geleden zeggen te hebben door het delen van informatie door de Belastingdienst met anderen’, zegt juridisch medewerker Linda Orie van het kantoor Legal2People, dat meerdere zaken op dit punt voert. ‘Zij kregen bijvoorbeeld problemen met de immigratiedienst over hun verblijfsrecht, werden om onduidelijke redenen geweigerd voor een lening, of kregen extra controles van hun gegevens op hun huisadres.’
De Belastingdienst zegt dat zij de wens van de Tweede Kamer uitvoert. De gevraagde excuusbrief is verstuurd. Ook is er een onlineportaal opgezet en een telefonisch meldpunt ingericht voor voormalig FSV-geregistreerden.
Dit rapport laat volgens inspecteur-generaal Snels zien waar de frustraties zitten. ‘Veel gedupeerden hebben hun vertrouwen in de overheid verloren. Een hersteloperatie is er ook om dit vertrouwen te herstellen.’
Het valt de Inspectie op dat de zwaarst gedupeerden in veel gevallen het langst moeten wachten op compensatie. ‘De fout bij de hersteloperaties is dat niet vooraf aan de mensen die het betreft wordt gevraagd: wat zou jou helpen?’, zegt Snels. ‘Uit de beste bedoelingen beginnen ze zo snel mogelijk met helpen. Beter hadden ze eerst de tijd genomen om in gesprek te gaan.’
Box 3
Behalve over de hersteloperatie voor de FSV-registratie en de toeslagenaffaire gaat het rapport ook over die van de toeslagenaffaire en de box 3-kwestie, over de te hoge belasting op inkomsten uit sparen en beleggen tussen 2017 en 2020. Deze laatste groep heeft alleen financiële schade, maar ook zij voelen zich niet erkend. Alleen degenen die bezwaar hebben gemaakt, krijgen geld terug. Ook deze groep voelt zich geraakt in zijn grondrechten en wil hiervoor erkenning van de overheid, aldus de inspectie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant