Duitsland wil controles bij alle landsgrenzen invoeren om ongedocumenteerde immigranten te weren. Lezers vroegen zich af: is dat niet in strijd met het Schengenverdrag, dat draait om vrij verkeer van personen en goederen? Rond de Duitse plannen is nog veel onduidelijk. Dit weten we wél.
"Het verdrag heeft simpele spelregels", zegt Carolus Grütters. Hij is onderzoeker bij het Centrum voor Migratierecht aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. "Binnen het Schengenterritorium geldt als uitgangspunt: er worden geen (paspoort)controles uitgevoerd aan de binnengrenzen. Aan de buitengrens met niet-Schengenlanden moet dat wél."
Er zijn twee bijzondere invullingen van dat uitgangspunt. Aan de binnengrenzen mag namelijk wel een steekproefsgewijze paspoortcontrole worden uitgevoerd. In Nederland doet de Koninklijke Marechaussee dat bij passagiers die via Schiphol het land inreizen. "Maar dat riekt al heel snel naar discriminatie", zegt Grütters. De controles moeten namelijk echt incidenteel plaatsvinden. "Bijvoorbeeld bij elke 47e auto of 22e passagier."
Maar de Koninklijke Marechaussee deed dat vaak op basis van onderbuikgevoel en keek naar uiterlijke kenmerken. In februari 2023 oordeelde het gerechtshof in Den Haag dat de marechaussee bij grensbewaking niet langer mag controleren op basis van uiterlijke kenmerken zoals huidskleur.
Steekproefsgewijze controle mag dus wel, als het maar in een korte periode en binnen een beperkt gebied gebeurt. Er is nog een andere bijzondere invulling van het Schengenverdrag: "Wanneer er een ernstige verstoring van de openbare orde dreigt", zegt Grütters. "Dat was bijvoorbeeld zo bij de coronacrisis." Als er sprake is van een ernstige verstoring van de openbare orde, is een land bevoegd om grenscontroles aan de binnengrenzen uit te voeren.
Als die situatie van toepassing is, mag een land maximaal zes maanden de binnengrenzen controleren alsof het buitengrenzen zijn. Dat wil zeggen dat grensbewakers al het verkeer controleren dat het land inreist. "Het land doet dan even alsof de binnengrens van een Schengengebied een buitengrens is", legt Grütters uit. "Om te kunnen zeggen of dat terecht is, moet je bepalen of er inderdaad sprake is van een verstoring van de openbare orde."
Een lidstaat mag dus zes maanden lang permanente controles uitvoeren, en moet na die zes maanden aantonen dat er opnieuw sprake dreigt te zijn van een ernstige verstoring van de openbare orde. Maar wie bepaalt of dat inderdaad het geval is? "Als iemand vindt dat de controle onterecht is, moet diegene naar de rechter", zegt Grütters.
Die kan vervolgens naar het Europese Hof van Justitie. "Het is dus een tweetrapsraket. De nationale rechter kan met de vraag naar het Europese Hof van Justitie. Maar het duurt zo'n anderhalf tot twee jaar voor zo'n vraag bij de rechter terechtkomt, dus kun je nagaan hoelang het duurt tot het Europese Hof van Justitie de vraag heeft beantwoord. Tegen die tijd is de maatregel al lang weer beëindigd." Een rechter kan dus niet meteen in actie komen. Maar een land kan zo'n maatregel wel meteen invoeren wanneer het dat nodig acht.
Source: Nu.nl algemeen