Benieuwd hoe het eerste, maandag uitgezonden NOS Journaal in makkelijke taal bij de kijker was gevallen, bracht ik een beleefdheidsbezoekje aan X. Ik had het kunnen weten, en inderdaad: de reacties waren, los van enkele loftuitingen voor de publieke omroep, van dien aard dat ik me geneerde Nederlander te zijn. Net als op vakantie over de grens in gesprek met buitenlanders, wanneer het mestoverschot, de asielzoekersopvang of extremistische ministers ter sprake kwamen.
Afke Boven presenteerde om 17.00 uur dat eerste dagelijkse, laagdrempelige journaal. Bedoeld voor de 2,5 miljoen mensen die, bijvoorbeeld omdat ze laaggeletterd zijn, moeite hebben om de reguliere uitzendingen te volgen. Boven sprak een tikje langzamer dan gewoonlijk. Er liepen geen afleidende verslaggevers in beeld. Het aantal items was beperkt tot drie. Er was glasheldere uitleg zonder moeilijke woorden. Over de stakingen van schoonmakers voor behoud van het prepensioen. De terugkeer van de paralympische sporters uit Parijs. En de walvistelling aan de Nederlandse kust. Weinig bruinvis.
Over de auteur
Arno Haijtema is redacteur van de Volkskrant en tv-recensent.
De hakbijl op X was gescherpt, en dus ging het daar over de knieval van de NOS voor migranten met gebrekkige taalkennis en de beroerde kwaliteit van het onderwijs. Dat zou minder tijd en geld aan ‘lentekriebels’ moeten besteden. Ook de veronderstelde, in de pandemie populair geworden leugenachtigheid van de ‘staatsomroep’ woekert voort. Commentaar van zelfverklaarde laaggeletterden zag ik op X niet, wat om meerdere redenen (taalachterstand en mogelijk wél gezond verstand) niet zo verwonderlijk is.
Bij Dit is de dag op Radio 1 kwam Dennis Bos aan het woord, ooit behorend tot die 2,5 miljoen laaggeletterden, maar door een taalhuis in Emmen bijgespijkerd met lezen en schrijven. ‘Geweldig’, vindt Bos het eenvoudige journaal, ‘heel mooi te volgen.’ Vroeger bekeek de ervaringsdeskundige het nieuws op tv niet, ‘ik pikte het zo’n beetje op straat op’. De ondertiteling ging te snel, ‘die kon ik niet volgen. Dat frustreerde me.’
Mediajournalist Mark Koster, die zich vaak tegendraads profileert (hij werkte ook samen met roddelaar Yvonne Coldeweijer), was juist kritisch. ‘Bevoogdend’, noemde hij Bovens toon, ‘alsof laaggeletterden dom zijn’. Als de taalachterstand zo nodig moest worden bestreden, doe dat dan ‘via zorginstellingen’ of met cursussen. En als het écht zo belangrijk is, zend dat Journaal in makkelijke taal dan uit om 8 uur ’s avonds, want om 5 uur is iedereen van zijn werk onderweg naar huis. Nooit van terugkijken gehoord, die Koster.
Blijkbaar was het de mediajournalist ontgaan dat het nieuwe journaal niet beoogt de laaggeletterdheid te bestrijden. Het biedt slechts een nieuwe service aan de grote (en groeiende) groep Nederlanders aan wie het nieuws grotendeels voorbij gaat. Niks opvoedkundigs, niemand is verplicht te kijken. Dienstbaarheid. De schaamte over Nederland kan eventjes wijken. Mijn hart springt, net als vermoedelijk dat van Dennis Bos, op bij dit toonbeeld van beschaving.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant