Vrijwel al het Nederlandse groente en fruit bevat pesticiden. Dit zorgt voor onrust bij consumenten. Kunnen bestrijdingsmiddelen kwaad voor onze gezondheid? Of zijn de zorgen onterecht?
‘Wist je dat dit soort fruit jou langzaam aan het vergiftigen is?’, vertelt een man op TikTok, met sterke nadruk op het woord ‘vergiftigen’. Hij houdt een niet-biologische appel en een bakje bessen omhoog. Er zitten zo veel pesticiden in onze aardbeien dat je met het sap opnieuw het gewas kunt bespuiten, stelt hij. Door het fruit te schillen of voor biologisch te kiezen, ontkom je aan landbouwgif, vertelt de man. De kijkers wordt aangeraden dit advies op te volgen als zij gezond willen blijven.
De man uit het TikTokfilmpje is niet de enige die bestrijdingsmiddelen wil vermijden. Pesticide Action Network Netherlands stelt dat 70 procent van de Nederlanders vindt dat het pesticidengebruik in 2030 met 50 procent moet zijn teruggebracht ten opzichte van 2020. Maar wat klopt er van de claim dat bespoten groente en fruit schadelijk is?
Boeren gebruiken al duizenden jaren pesticiden. Die middelen beschermen gewassen tegen ziekten, plagen en onkruid. Toen wetenschappers uit Wageningen onlangs onderzoek deden naar de aanwezigheid van bestrijdingsmiddelen op het Groningse en Friese platteland, vonden ze 170 verschillende soorten terug.
De Europese Unie wilde het gebruik ervan in 2030 halveren, maar die plannen zijn begin dit jaar teruggedraaid door weerstand van boeren.
Pesticiden kunnen een probleem zijn voor telers die veel met de bestrijdingsmiddelen werken. Als zij zonder bescherming hun land bespuiten en niet volgens de richtlijnen werken, krijgen ze vaak hoge concentraties binnen, zegt Marcel Wenneker, plantenziektenkundige en onderzoeker gewasbescherming aan Wageningen Universiteit & Research.
Langdurige blootstelling aan hoge concentraties pesticiden kan een scala aan gezondheidsklachten veroorzaken, van kanker en verminderde vruchtbaarheid tot aandoeningen aan het zenuwstelsel.
De laatste jaren is er veel aandacht voor het omstreden glyfosaat. Deze pesticide wordt vaak in verband gebracht met onder meer de ziekte van Parkinson. Al is deze relatie volgens Nederlandse toxicologen niet overtuigend.
Volgens Wenneker vormen pesticiden nauwelijks een probleem voor de volksgezondheid van de Nederlandse consument. De pesticidegehaltes op Nederlands groente en fruit blijven ver onder de wettelijk gestelde grenzen, zegt hij.
‘Er is ook nooit aangetoond dat het consumeren van groente en fruit met pesticiden minder gezond of zelfs schadelijk zou zijn.’ Zelfs niet voor kinderen, die kwetsbaarder zijn omdat zij sneller aan hun maximum zitten.
Hans Mol, onderzoeker pesticiden en voedselveiligheid bij Wageningen Food Safety Research, zegt dat de grenzen expres heel scherp zijn afgesteld zodat er geen onnodige risico’s ontstaan. ‘In sommige gevallen is de dosis waarbij je gezondheidsklachten krijgt wel tien keer de wettelijke norm.’
Veel consumenten wassen groenten en fruit in de verwachting dat ze daarmee geen pesticiden binnenkrijgen. Dat is een mythe, zegt Mol. ‘Wassen doe je om stof en vuil af te spoelen. De pesticiden raak je er niet mee kwijt.’ Anders zou de boer na elke regenbui het gewas opnieuw moeten bespuiten.
Onderzoek suggereert dat wassen met bakingsoda wel effectief kan zijn. Al heeft Mol zo zijn twijfels: ‘Onderzoekers bespuiten een appel of ander product in het lab en gaan dan wassen. Het is de vraag of dit de exacte situatie in het veld weergeeft.’
Op de akker blijven contactpesticiden aan het oppervlak om insectenvraat en schimmelrot vanaf de buitenkant te voorkomen. De systemische pesticiden trekken juist helemaal in het product om insecten te doden die bijvoorbeeld het sap uit een appel zuigen. De bestrijdingsmiddelen die helemaal intrekken, zijn onbereikbaar met een bakingsodabadje.
Chinese onderzoekers ontwikkelden onlangs een nieuwe methode om bestrijdingsmiddelen op groente en fruit nauwkeurig in kaart te brengen. Ook zij concludeerden dat wassen niet voldoende is.
Met biologische teelt zijn een hoop chemische pesticiden te vermijden maar ook biologisch geteelde groente en fruit zijn niet volledig vrij van bestrijdingsmiddelen, zegt Mol.
Biologische telers gebruiken soms landbouwgif dat wordt gemaakt door bacteriën, schimmels of planten. Ook die kunnen onze gezondheid schaden. Het plantenextract Rotenon werd bijvoorbeeld lange tijd als biologisch pesticide gebruikt tegen rupsen. Totdat het in verband werd gebracht met een verhoogd risico om de ziekte van Parkinson te ontwikkelen en in 2008 werd verboden.
Ook bevatten biologische producten soms resten van chemische pesticiden. ‘Een biologisch veld ligt nooit in een biologisch land, waardoor chemische pesticiden via regen of stof op de biologische producten terechtkomen.’ Maar dit is in heel lage mate, stelt Mol.
Aan pesticiden – zowel chemisch als biologisch – zullen we voorlopig niet geheel ontkomen en de vraag is ook of we dat wel willen, zeggen de beide experts. ‘Als je geen pesticide gebruikt, raakt het gewas beschadigd of rot en koopt niemand het’, stelt Wenneker.
In het Nederlandse klimaat gedijen insecten en schimmels heel goed. Daardoor is het ook voor biologische telers vrijwel onmogelijk om geen gewasbeschermingsmiddelen te gebruiken.
Daarnaast leiden bestrijdingsmiddelen tot een efficiëntere productie. Dit maakt groente en fruit niet alleen goedkoper, maar zorgt er ook voor dat er genoeg is om iedereen te voeden.
Volgens Wenneker is het schadelijker om minder groente en fruit te eten uit angst voor pesticiden dan om ze wel te consumeren en de bestrijdingsmiddelen voor lief te nemen.
We kunnen ons beter druk maken om het zoutgehalte in ons voedsel, vindt Wenneker: ‘Te veel zout verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, terwijl de consument van pesticiden op groente en fruit nog nooit ziek is geworden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant