Nooit eerder gingen twee presidentskandidaten op dit punt in de race om het Witte Huis zo gelijk op in de peilingen als Kamala Harris en Donald Trump. Vanavond staan ze tegenover elkaar in hun eerste tv-debat.
Het spotje oogt als een thriller. ‘Donald Trump is een gevaar voor de democratie’, dondert een Amerikaanse bariton boven onheilspellende muziek uit. Op beeld verschijnen oud-kabinetsleden van Trump, onder wie vicepresident Mike Pence, die zeggen niet op hem te zullen stemmen. ‘Neem het aan van de mensen die hem het beste kenden’, waarschuwt de stem.
Dit jongste campagnespotje van Kamala Harris is voortdurend op tv in Pennsylvania, de cruciale swingstate waar vanavond (03.00 uur Nederlandse tijd) het eerste verkiezingsdebat plaatsvindt tussen Harris en Trump. Maar het spotje is niet alleen daar te zien. Ook 1.600 kilometer verderop, in West Palm Beach: de thuishaven van Trump.
In de race om het Witte Huis is de psychologische oorlogsvoering in volle gang. Beide presidentskandidaten trachten de ander in aanloop naar het tv-debat zoveel mogelijk te ontwrichten. Trump doet dat het liefst over de rug van nieuwszender ABC, de organisator van het debat. ‘Denk je dat ABC elke vraag vooraf aan Kamala geeft?’, treiterde hij op sociale media.
Hun felheid heeft een reden. Er staat dinsdagavond zeldzaam veel op het spel. Nooit in de moderne geschiedenis gingen twee presidentskandidaten op dit punt in de race zo gelijk op in de peilingen als Harris en Trump, berekende analist Nate Cohen van The New York Times. En dan kan één optreden voor miljoenen kijkers de doorslag geven.
‘De wittebroodsweken zijn voorbij’, jubelde Trump-woordvoerder Mike Miller zondag. Miller deed geen moeite zijn opluchting te verbergen. Na een droommaand voor Harris, waarin zij als een raket steeg in de peilingen en de afstand van haar voorganger Joe Biden tot Trump op miraculeuze wijze overbrugde, lijkt haar groei nu gestagneerd.
Een peiling door Siena College en The New York Times zondag plaatste Trump, voor het eerst in weken, op een kleine voorsprong. Trump krijgt 48 procent van de stemmen, Harris 47 procent. Neem je het gemiddelde van alle peilingen, dan loopt Harris 1 tot 2 procentpunten voor – binnen de foutmarge. In de zeven cruciale swingstates gaan ze vrijwel gelijk op. De race is een dubbeltje op zijn kant.
Harris heeft meters te maken. Gelijkspel is voor Democraten gevaarlijker. Vanwege het Amerikaanse electorale systeem, waarin staten afzonderlijk kiezen middels kiesmannen, is de kandidaat met de meeste stemmen landelijk niet van de winst gegarandeerd. Dat bevoordeelt doorgaans de Republikeinen. In 2016 verloor Clinton de verkiezingen, hoewel ze bijna 3 miljoen stemmen meer ontving dan Trump.
Op dit moment staat Harris er slechter voor dan Clinton in 2016 én Joe Biden in 2020. Trump presteert juist iets beter dan in beide eerdere gevallen.
Er is één groot verschil: kiezers kenden Biden en Clinton al jaren, zo niet decennia. Hun beeld van beide kandidaten was gestold. Dat geldt nu ook voor Trump, wiens naam alweer voor de derde keer op het stembiljet prijkt. Bij Harris is dat anders. Zo’n derde van de ondervraagde kiezers zegt nog onvoldoende van haar te weten om een keuze te kunnen maken. Dáár ligt voor Harris een kans – en een risico.
Wanneer Harris en Trump in Philadelphia het debatpodium betreden, wordt dat gelijk hun eerste ontmoeting. Nooit eerder stonden ze oog in oog. Een gelijk speelveld treffen ze niet. Voor Trump is dit alweer zijn zevende verkiezingsdebat. Dat maakt hem tot de meest ervaren debater uit de Amerikaanse geschiedenis. Dit is Harris’ debuut als presidentskandidaat.
Het eerste gevecht heeft ze al verloren. Harris eiste een ‘vrij’ debat, waarin de kandidaten elkaar in de rede mogen vallen. Trumps team wilde vasthouden aan de regels die zij eerder afspraken met Biden; die had afgedwongen dat alleen de microfoon van de kandidaat met de beurt aanstaat. Zonder interrupties, was het idee destijds, zou de verouderde Biden beter uit de verf komen.
Dat bleek een inschattingsfout. Door het strakke format oogde Trump verhoudingsgewijs gedisciplineerder dan bij eerdere debatten, die hij juist verloor vanwege zijn opvliegendheid. Harris had hem die uitbarstingen willen ontlokken. Nu is het Trumps team dat met succes heeft aangedrongen op Bidens keurslijf.
De discussie verraadt hoe de strategieën van beide kampen verschillen. Harris moet bij Trump onder de huid zien te kruipen; een reden om haar stekende campagnespotje in zijn woonplaats te laten uitzenden. Hoe redelijker zij straks overkomt naast een explosieve Trump, hoe beter zij zich profileert bij gematigde, weifelende kiezers.
De afgelopen dagen verbleef Harris in een hotel in Pittsburgh, ten westen van Philadelphia, om te oefenen. Tegenover haar in een geïmproviseerde studio stond Philippe Reines, een politiek adviseur die Trump al imiteerde tijdens de oefendebatten van Hillary Clinton, compleet met maatpak en overgrote das.
Naar verluidt speelde Reines ditmaal twee ‘versies’ van Trump: de onverwacht kalme kandidaat van het laatste debat tegen Biden én de briesende bullebak uit eerdere optredens.
Trump zegt, zoals gebruikelijk, niet te hebben geoefend. Zijn team probeert hun kandidaat ervan te doordringen zich vooral in te houden tijdens het debat. Richt je op beleid, niet de persoon, is het devies. ‘Ik denk – ik bid – dat hij gedisciplineerd kan blijven’, stelde de Republikeinse campagnestrateeg Tricia McLaughlin in de media. De Democraten bidden voor het tegengestelde.
Over de auteur
Thomas Rueb is correspondent in de Verenigde Staten voor de Volkskrant. Hij woont in New York.
Alles over de Amerikaanse verkiezingen leest u in dit dossier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant