In tien sectoren zijn volgens Mario Draghi ‘urgente en concrete’ maatregelen nodig om de Europese concurrentiekracht op niveau te brengen. Wat gaat er mis en wat stelt de voormalige president van de Europese Centrale Bank voor?
Energieprijzen zijn in Europa al sinds het jaar 2000 hoger dan in China en de VS. Maar sinds het uitbreken van de gascrisis drie jaar geleden is dat verschil sterk gegroeid. Gas is in de Europese Unie tot wel drie keer zo duur als in de VS. Dit tast de concurrentiekracht en de welvaart van Europa aan, concludeert Mario Draghi, voormalig premier van Italië en ex-president van de Europese Centrale Bank (ECB). Hij adviseert in het rapport De toekomst van de Europese concurrentiekracht, gemaakt op verzoek van Europese Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen, tientallen maatregelen om de Europese energievoorziening goedkoper, groener en betrouwbaarder te maken. Zo moeten lidstaten gezamenlijk gas blijven inkopen en moet de gemiddelde elektriciteitsprijs minder schommelen door langetermijncontracten af te sluiten voor groene- en kernenergie.
De vorige Europese Commissie kwam al met een wet om de afhankelijkheid van China op het gebied van kritieke grondstoffen te verkleinen. Te veel essentiële materialen voor de energietransitie en digitale technologie produceert Europa niet zelf. Als de import van lithium of kobalt stokt, dreigt een tekort aan accu’s of telefoons. Draghi steunt in zijn rapport het Europese plan om die grondstoffen binnen de EU te winnen, verwerken en recyclen. Daarnaast moet Europa volgens hem grotere strategische voorraden aanleggen en meer onderzoek doen naar alternatieve materialen.
Over de auteur
Tjerk Gualthérie van Weezel is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over energie en de impact van de energietransitie op het dagelijks leven.
Op het gebied van big tech heeft Europa in de afgelopen twintig jaar de strijd met de VS verloren, concludeert Draghi. ‘Niet door gebrek aan slimme mensen of goede ideeën. Maar omdat er te veel obstakels zijn voor vernieuwende bedrijven om snel te groeien.’ Digitalisering met onder meer kunstmatige intelligentie is essentieel voor het verhogen van de productiviteit van bedrijven en publieke dienstverlening in de EU. Daarom móét de Unie op digitaal gebied autonomer worden, zegt Draghi. Door te investeren in betere Europese communicatienetwerken. Door gevoelige data van Europese overheden en bedrijven beter te beschermen. En door groots te investeren in een eigen chipsindustrie.
De energie-intensieve industrie in Europa – onder meer staal, chemicaliën, kunstmest, cement en papier – heeft altijd tot de top in de wereld behoord. Maar door stijgende energieprijzen en scherpe Europese klimaatdoelstellingen staat de concurrentiepositie van deze sectoren zwaar onder druk. Het is strategisch van essentieel belang dat de ‘basisindustrie’ in Europa overeind blijft, schrijft Draghi. ‘Alleen al omdat de voedselproductie en de defensie-industrie ervan afhankelijk is.’ Zowel de EU als lidstaten zijn volop bezig met programma’s om hun industrie te helpen bij de energietransitie. Draghi adviseert dit nog intensiever en beter gecoördineerd op te pakken.
De markt voor groene energie, de opslag van CO2 of de verwijdering daarvan uit de lucht, groeit explosief. De verwachting is dat er rond 2030 zo’n 600 miljard euro per jaar wordt omgezet in schone technologie. Maar China domineert deze markt (mede dankzij staatssteun). Hierdoor is onder meer de ooit veelbelovende Europese zonnepanelenindustrie weggevaagd. De VS beschermen schone industrie inmiddels met de Inflation Reduction Act en Europa heeft de Net Zero Industries Act. Dit plan moet versneld uitgevoerd worden, vindt Draghi. Maar er is meer nodig. Zo moeten er regels komen dat bij grote duurzame energieprojecten Europese technologie wordt ingezet. En er moet extra geld komen om bedrijven te financieren die dit soort technologie ontwikkelen.
Met ruim 13 miljoen werknemers is de Europese autobranche een zeer belangrijke bron van werkgelegenheid. Maar sinds de eeuwwisseling is het wereldwijde marktaandeel van de Europese fabrieken gedaald van 31 naar 15 procent. China groeide van 4 naar 32 procent. De EU is al begonnen om eigen automerken te beschermen met hogere importtarieven voor Chinese auto’s die dankzij staatssteun Europese merken wegconcurreren. Dat vindt ook Draghi noodzakelijk. Daarnaast bepleit hij onder meer een ‘industrieel actieplan’ om de productiviteit van de sector op te krikken. Ook moet er een betere laadinfrastructuur komen in Europa.
Met de Russische inval in Oekraïne is de kwetsbaarheid van de Europese defensie vol in het licht komen te staan. De wapenindustrie is op sommige specifieke gebieden wereldwijd van zeer hoog niveau, maar in het algemeen te zwak, concludeert Draghi. Om te beginnen moeten alle Europese Navo-leden hun eigen defensie-uitgaven op niveau brengen. En moeten plannen die de EU al heeft gemaakt ‘snel’ worden uitgevoerd. Daarnaast vindt Draghi dat EU-landen bij het inkopen van defensiemateriaal beter samen moeten optrekken en standaarden afspreken.
De wereldwijde ruimtevaartindustrie is de afgelopen decennia een belangrijke bron van technologische innovatie gebleken. Draghi noemt daarbij vooral satellieten die essentieel zijn voor navigatiesystemen, communicatie, het vergaren van belangrijke data, de financiële markten en defensie. Europa is nog altijd een grootmacht in de ruimte, maar verliest terrein. Onder meer aan bedrijven die zich buiten de dampkring begeven. Zo werden Europese satellieten recentelijk gelanceerd met raketten van Elon Musks bedrijf SpaceX. Draghi stelt dat de Europese ruimtevaartindustrie een te bureaucratische omgeving is, waarin landen bezig zijn hun eigen nationale bedrijven te beschermen. Meer centrale macht in Europa en minder regeltjes zouden de industrie goed doen, adviseert hij.
Opgeteld zijn Europese medicijnfabrikanten wereldmarktleider en een grote exporteur. De farmaceutische industrie is goed voor 5 procent van de totale toegevoegde waarde van de Europese productie. Tijdens de pandemie bleek de kracht van de sector – het lukte mede dankzij Europese bedrijven snel vaccins te ontwikkelen. Maar ook de geopolitieke kwetsbaarheid werd duidelijk – met medicijntekorten door stilvallende fabrieken in China en India. Vanwege deze ongewenste afhankelijkheid waarschuwt Draghi dat de Europese farmabedrijven bij vernieuwende geneesmiddelen voorbijgestreefd worden. De EU moet dat volgens Draghi inlopen door beter medische data en onderzoeksgegevens beschikbaar te maken. Door gecontroleerde kenniscentra in de EU te ontwikkelen en meer publiek en privaat onderzoeksgeld vrij te maken.
Goed functionerende transportnetwerken noemt Draghi als laatste cruciale sector voor de concurrentiekracht van de EU. Voor een goed functionerende gemeenschappelijke markt is een soepel vervoer van mensen en goederen binnen Europa essentieel. In zijn rapport concludeert Draghi dat de EU afgelopen decennium minder in transportnetwerken heeft geïnvesteerd dan de VS. En al helemaal dan China. Hij pleit voor een betere planning van gemeenschappelijke infrastructuur in de Europese Unie. Waarbij het passeren van een landsgrens veel minder vaak tot vertraging leidt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant