Afgelopen weekend vlogen Russische drones door het NAVO-luchtruim. Dat gebeurt niet vaak, maar het is ook niet de eerste keer. De drones kunnen missers van Rusland zijn, maar ook een test om te kijken hoe de NAVO reageert.
Dat stelt Patrick Bolder, die veertig jaar bij de luchtmacht werkte en is aangesloten bij het Centrum voor Strategische Studies in Den Haag. "Het luchtruim van de NAVO wordt bijna nooit geschonden", zegt hij. "De lidstaten hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid om dat juist te beschermen."
Dat Russische drones afgelopen weekend door het luchtruim van Roemenië en Letland vlogen, is dus "wel bijzonder". Rusland doet dat om meerdere redenen, stelt Bolder. Een daarvan is het omzeilen van de Oekraïense luchtverdediging. De drones vliegen dan buiten Oekraïne om, zodat ze niet neergeschoten worden voor ze hun doel hebben geraakt.
Maar de schendingen hebben ook een ander doel, vermoedt Bolder: de NAVO wordt getest. Rusland ziet door de luchtruimschendingen waar de radars van de NAVO staan. "Ze weten daardoor hoe het luchtruim eruitziet en dat kan tactisch van pas komen."
"De Russen zijn dus aan het kijken hoe de NAVO reageert. Ze kijken hoever ze kunnen gaan voordat Rusland wordt aangevallen", zegt Bolder. Het risico op escalatie is volgens de oud-luitenant "heel groot".
Hoogleraar Oost-Europese Studies László Marácz van de Universiteit van Amsterdam denkt eerder dat de drones missers van Rusland zijn. "Die drones zijn wel degelijk gericht afgeschoten op Oekraïense objecten, zoals militaire objecten, energievoorzieningen of spoorlijnen."
Dat is een ander verhaal bij Russische straaljagers die langs of over het NAVO-luchtruim vliegen. "Dat soort acties kan je wel verwachten van de Russische luchtmacht. Dat doen ze om te provoceren en om te kijken of de luchtverdediging van de NAVO alert genoeg is."
De NAVO laat aan NU.nl weten dat het aantal "opzettelijke schendingen van het NAVO-luchtruim zeer beperkt is". Het bondgenootschap zegt al op scherp te staan als objecten het NAVO-luchtruim naderen.
Drones die onder de groep missers vallen, zie je moeilijker aankomen, vertelt Marácz. Daarbij kunnen drones behoorlijk laag vliegen, onder de radar door. "Het neerschieten van zulke drones vergt een flinke luchtverdediging. Zolang dat af en toe gebeurt, hoeven we geen heel uitgebreide maatregelen te nemen. Dan zal de luchtverdediging zich meer op raketten of straaljagers richten om in de gaten te houden."
Maar de NAVO is ook terughoudend in het neerschieten van Russische militaire vliegtuigen en drones. Dat heeft volgens Bolder meerdere redenen. "Ten eerste was de dreiging voor de eigen bevolking te klein." Als burgers bijvoorbeeld in gevaar komen doordat de drone neerstort in een bewoond gebied, zal de NAVO volgens hem wel overgaan tot neerhalen.
Daar zien we de tweede reden: het is lastig om precies te weten waar de drone of het vliegtuig na het neerhalen terechtkomt. "Vooral bepaalde weersomstandigheden maken dat moeilijk", zegt Bolder. Bovendien moet je met een F-16 ook "maar net op tijd zijn".
Daarbij zijn de raketten die worden gebruikt om een drone neer te halen erg duur en zijn drones relatief goedkoop. "Het kost tienduizenden euro's om een drone uit de lucht te halen."
Bolder ziet ook een laatste reden. Mogelijk is de NAVO bang voor de reactie van Rusland. "Dat zou ik laf vinden, maar de NAVO wil natuurlijk geen escalatie."
De afspraken tussen de NAVO-landen zijn er niet voor niets. "We willen de agressie buiten houden", zegt Bolder. "Het symbool vanuit de NAVO is: we zien alles wat er gebeurt, we staan paraat en we kunnen jullie stoppen."
Maar wat is de kracht van die boodschap als een echte reactie te lang uitblijft? Rusland lijkt het NAVO-luchtruim namelijk ongestraft te kunnen schenden. Sinds de oorlog tegen Oekraïne kwam dat al meerdere keren voor.
"De oorlog van Rusland tegen Oekraïne heeft de gevaarlijkste veiligheidssituatie in Europa in decennia gecreëerd", zei een NAVO-woordvoerder vorig jaar. De Europese luchtmacht kwam enkele keren in actie, maar schoot nooit een Russisch vliegtuig neer.
"Als de druk te hoog wordt en inwoners in gevaar komen, zal de NAVO wel optreden", zegt Bolder overtuigd. "Het luchtruim is onderdeel van de soevereine staat en moet worden beschermd."
Toch denkt Marácz dat Rusland er niet geheel ongestraft mee weg komt. "Natuurlijk laat de NAVO aan Rusland weten: zorg dat je met je spullen buiten ons grondgebied blijft, of dat nou bewust of onbewust is." Dat lijkt misschien een symbolisch protest, maar is ook een waarschuwing aan Rusland.
"Dit soort diplomatieke protesten hebben wel degelijk invloed op het gebruik van drones. Rusland zal de volgende keer waarschijnlijk toch beter nadenken wat haalbaar is en welke risico's het land wil lopen. Ik denk dat Rusland die boodschap wel begrijpt. Dat land zit niet te wachten op een oorlog met de NAVO."
Source: Nu.nl algemeen