De EU-landen moeten hun economie radicaal veranderen om welvarend te blijven en concurrerend tegenover de VS en China. Dat vergt niet alleen ongekende investeringen van 750- tot 800 miljard euro per jaar, maar ook de overdracht van bevoegdheden van lidstaten aan Brussel.
Uitstel kan niet meer, zei Mario Draghi maandag bij de presentatie van zijn langverwachte rapport De toekomst van de Europese concurrentiekracht. De oud-premier van Italië en voormalig voorzitter van de ECB stelt dat zonder ingrijpende koerswijziging EU-burgers straks minder welvarend zijn en in een vervuild continent leven dat afhankelijk is van andere grootmachten. ‘Dan kwijnt Europa langzaam weg.’
Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie, die om het rapport had gevraagd, zei dat ‘een flink deel’ van Draghi’s aanbevelingen zal worden overgenomen door de nieuwe Commissie die ze later deze week presenteert. Von der Leyen gaat de discussie met de EU-landen niet uit de weg over Draghi’s voorstel om een deel van de benodigde investeringen te financieren met eurobonds (Europese leningen).
Over de auteur
Marc Peeperkorn is sinds 2008 de EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Dat laatste ligt politiek uiterst gevoelig in onder meer Nederland en Duitsland. Die zijn fel gekant tegen eurobonds. Ook een traditionele voorstander als Frankrijk is nu huiveriger, omdat Parijs kampt met een te hoog financieringstekort. De overdracht van macht aan Brussel stuit ook op verzet, niet het minst van Nederland. Eerdere rapporten over vernieuwing van de Europese economie, belandden door meningsverschillen tussen de lidstaten in de bureaulade.
In zijn uitgebreide rapport (ruim 400 pagina’s met 170 voorstellen) beschrijft Draghi dat de EU wat betreft economische groei steeds verder achterloopt op de VS en China. Datzelfde geldt voor de koopkracht: vergeleken met de Amerikanen hebben de EU-burgers steeds minder te besteden.
Die zorgelijke ontwikkeling wordt nu verscherpt door het wegvallen van goedkope energie uit Rusland, het economisch protectionisme van China en de VS, en de invasie van Oekraïne door Rusland die tot forse extra defensie-uitgaven noopt. Dat gevoegd bij de noodzakelijke digitale en groene transformatie en de vergrijzing, zorgt er volgens Draghi voor dat scherpe keuzes en grondige hervormingen onvermijdelijk zijn. De EU moet eindelijk serieus werk maken van een Europees industriebeleid en een volwaardig handelsbeleid dat meer oog heeft voor de Europese belangen.
Om de productiviteit van de Europese economieën te verhogen, moet de EU veel meer investeren in innovatie. ‘Europa zit vast in een statische industriële structuur’, stelt Draghi. Hij doelt onder meer op de auto-industrie. In de techsector hobbelt Europa achteraan. Van de vijftig leidende techbedrijven komen er maar vier uit Europa. Vanwege de regeldruk in de EU vertrekken bovendien nogal wat veelbelovende start-ups (de ‘unicorns’) naar het buitenland – meestal de VS.
Een tweede probleem dat de EU moet aanpakken, zijn de hoge energieprijzen. Europese bedrijven betalen twee tot drie keer zoveel voor hun elektriciteit als hun Amerikaanse concurrenten, voor gas zelfs vier tot vijf keer zoveel. De uitweg hier is massaal inzetten op schone, in Europa geproduceerde energie. Handelsverdragen spelen hierbij een rol, want de EU moet zich verzekeren van de grondstoffen die nodig zijn voor deze ‘cleantech’. Nu komen die nog vooral uit China en Azië.
Naast minder economische afhankelijkheid dient de EU ook voor haar defensie meer op eigen benen te staan. De EU-landen zouden niet langer ieder voor zich en in het buitenland hun militair materieel moeten bestellen, maar gezamenlijk en meer Made in Europe. Nu gaat 80 procent van de defensie-uitgaven van lidstaten naar het buitenland, vooral naar de VS.
Draghi raamt de benodigde investeringen voor het Europese concurrentievermogen op 750- tot 800 miljard euro per jaar. Een enorm bedrag, erkent hij zelf. Overheidsinvesteringen van deze omvang om de industrie te helpen zijn sinds de jaren zestig en zeventig niet meer voorgekomen. Het gaat om circa 5 procent van het Europese bruto nationaal product. Het Marshallplan na de Tweede Wereldoorlog schommelde tussen de 1- à 2 procent.
De private sector dient het merendeel van de investeringen te financieren, maar publiek geld (nationaal en EU) is volgens Draghi ook onvermijdelijk. Hij acht een herschikking van het EU-budget vereist. Nu gaat bijna tweederde daarvan naar subsidies voor de landbouw en de armere regio’s.
Dit is volgens Draghi niet voldoende: de EU moet extra inkomsten krijgen, onder meer door de uitgifte van eurobonds. Hij benadrukte dat deze uitgaven uiteindelijk tot meer economische groei leiden en daarmee goed zijn voor de schatkist van de EU-landen.
Hij adviseert verder dat de Europese besluitvorming verandert. Het huidige systeem is te traag. Hij adviseert minder veto’s voor de lidstaten en meer coördinatie. Als een paar landen per se niet mee willen doen, moet de rest als kopgroep verder, zoals bij de euro en Schengen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant