Toezichthouder CTIVD heeft een aantal onrechtmatigheden en onzorgvuldigheden vastgesteld bij de inzet van virtuele agenten door inlichtingendiensten AIVD en MIVD. Dat blijkt uit een nieuw rapport.
De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) handelen over het algemeen rechtmatig bij de inzet van virtuele agenten, oordeelt de toezichthouder.
Virtuele agenten verzamelen online informatie na instructie van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Dat doen ze bijvoorbeeld via online handelsplaatsen, waar ze bulkdatasets of andere gegevens verwerven. Virtuele agenten kunnen bij de AIVD of MIVD in dienst zijn, maar kunnen ook externe personen zijn.
In mei kondigde de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) drie onderzoeken aan naar de bevoegdheid tot de inzet van zulke agenten. Van 1 januari 2020 tot en met 1 juni 2023 heeft de CTIVD steekproefsgewijs de rechtmatigheid van de inzet van vijf virtuele agenten beoordeeld.
Daarbij zijn in totaal drie onrechtmatigheden en drie onzorgvuldigheden vastgesteld. Zo was er geen juiste grondslag voor het verwerven van een bulkdataset, ontbrak de toestemmingsaanvraag voor een virtueel agent van de AIVD en hadden virtuele agenten van de MIVD geen toestemming voor het plegen van strafbare feiten.
Virtuele agenten mogen strafbare feiten plegen als dit noodzakelijk is om hun taken voor de diensten uit te voeren. Daar moet de landelijke officier van justitie wel toestemming voor geven. In één geval was daar van tevoren dus geen sprake van, constateert de CTIVD.
In drie gevallen is ook onzorgvuldig gehandeld. Zo werd de proportionaliteit van de inzet van de agenten niet altijd goed onderbouwd. Ook werd niet altijd goed beargumenteerd of de inzet wel zo gericht mogelijk was. In beide gevallen bleek dat in de praktijk geen fouten waren gemaakt.
Ook concludeert de CTIVD dat onvoldoende is vastgelegd of agenten dataminimalisatie toepasten bij het verzamelen van bulkdatasets. Dat zijn grote gegevenssets, in dit geval voornamelijk met gegevens van mensen uit landen waar de AIVD of MIVD onderzoek naar doen. Wanneer zo'n set is verworven, moeten de diensten bekijken of ze niet-noodzakelijke gegevens kunnen wissen. Dat heet dataminimalisatie.
De toezichthouder heeft naar aanleiding van dit onderzoek aanbevelingen gedaan aan de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Die hebben inmiddels al meerdere aanpassingen gedaan.
Source: Nu.nl algemeen