Nadat het Griekse vluchtelingenkamp Moria in 2020 afbrandde, beloofden Europese landen verbetering van de omstandigheden in kampen. Maar vier jaar na de brand is de aandacht alweer verslapt.
De vlammen aten zich een weg door de olijfgaard. Natuurbranden komen hier vaker voor, het is ’s zomers heet en de sterke wind die over zee waait, wakkert een klein vuurtje makkelijk aan tot een vlammenzee. Maar dit was anders. Tussen de olijfbomen stonden tenten en geïmproviseerde hutten. 13 duizend mensen verloren tijdens de brand deze nacht het kleine beetje dat ze nog hadden.
Het afbranden van het vluchtelingenkamp Moria op het Griekse eiland Lesbos op 8 september 2020 maakte in heel Europa veel los. Landen wilden asielzoekers van Griekenland overnemen en Europese politici beloofden: ‘No more Morias’. De omstandigheden in de kampen aan de randen van Europa zouden sterk verbeterd worden.
Vier jaar na de brand komen er jaarlijks nog steeds duizenden mensen op de vlucht aan op Lesbos. Ze worden opgevangen in een nieuw kamp dat nog het meest lijkt op een openlucht gevangenis. Dit kamp vormt, samen met andere kampen op de Griekse eilanden, de toekomst van de Europese buitengrenzen.
Vier jaar na Moria is de aandacht verslapt en lijken de beloftes over betere omstandigheden voor mensen die in Europa aankomen vergeten.
Over de auteurs
Aron Bosman en Maaike Vledder werken voor Fenix als jurist in het vluchtelingenkamp op Lesbos. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Een paar weken nadat het kamp in Moria afbrandde presenteerde de Europese Commissie het nieuwe migratiepact, dat eerder dit jaar is aangenomen. De komende twee jaar krijgen EU-landen de tijd om de nieuwe wetgeving te implementeren. Om te zien hoe het Europese beleid uit zal pakken, is het goed om naar Lesbos te kijken.
De Griekse eilanden vormen de blauwdruk voor het migratiepact en veel van de plannen zijn er al dagelijkse praktijk. Op Lesbos vindt de asielprocedure grotendeels plaats in een zogenaamde ‘grensprocedure’. Deze grensprocedures zijn bedoeld om de beslistijd voor asielaanvragen te verkorten, maar de prijs die hiervoor wordt betaald zijn systematische mensenrechtenschendingen.
Het is voor mensen die asiel willen aanvragen in Europa heel moeilijk om op reguliere wijze Europa te bereiken. Ze kunnen buiten Europees grondgebied geen asiel aanvragen en krijgen vrijwel nooit een visum om naar Europa te reizen. Dit maakt dat duizenden mensen gedwongen worden een onveilige reis te maken om Europa binnen te komen, veelal over zee.
Als mensen de reis naar Europa overleven, komen ze in de asielprocedure terecht die, net als op Lesbos, in streng bewaakte kampen zal plaatsvinden. Voor sommige groepen asielzoekers, zoals mensen die uit ‘veilige landen’ afkomstig zijn of die geen documenten bij zich hebben, is de procedure nog verder versoberd. Zij kunnen tot wel drie maanden in quasi-detentie in het vluchtelingenkamp worden vastgehouden, tenzij ze hun asielverzoek opgeven. Zo worden in Nederland mensen die volgens deze vereenvoudigde procedure op een lucht- of zeehaven asiel aanvragen, vastgehouden in het gesloten aanmeldcentrum nabij Schiphol.
Wij, de auteurs van dit stuk, werken als jurist in het kamp op Lesbos. Een cliënt die door onze organisatie werd bijgestaan was afkomstig uit Togo, door Griekenland beschouwd als een veilig land. Omwille van zijn etniciteit is hij in Togo echter gemarteld en seksueel misbruikt. Hoewel hij bij aankomst in Griekenland niet met een psycholoog heeft gesproken werd hij aangeduid als ‘niet kwetsbaar’ en kwam hij in een versoberde grensprocedure terecht, met desastreuze gevolgen voor zijn gezondheid.
De maanden van quasi-detentie zijn niet de enige mensenrechtenschending; de versnelde procedures bieden ook minder rechtsbescherming. De beslistijd in de procedures is zo kort dat het EU agentschap voor mensenrechten stelde dat het de kwaliteit van de beslissingen ondermijnt. Dit is bijzonder zorgwekkend omdat juist voor mensen uit landen die over het algemeen worden aangemerkt als veilig, het cruciaal is dat goed wordt bekeken of zij op persoonlijke grond vervolgd worden.
Op Lesbos zien we al dat grensprocedures het individuele karakter van de asielprocedure uithollen. Dit is funest voor mensen op de vlucht.
Vier jaar na de brand in Moria lijken de lessen van Lesbos vergeten. De beloftes over betere opvangcapaciteit zijn een lege huls gebleken. Sterker, het systeem van dystopische detentiefaciliteiten aan de Europese buitengrenzen wordt over de rest van Europa uitgerold.
Bij de implementatie van de nieuwe wetgeving zullen EU-lidstaten ervoor moeten zorgen dat mensenrechten gewaarborgd worden. Vluchtelingenkampen mogen geen gevangenissen worden, versnelde procedures mogen het recht op asiel niet ondermijnen en mensen die asiel aanvragen moeten geïnformeerd worden over hun rechten in de procedure.
Het recht om veilig te zijn voor vervolging of geweld mag onder de nieuwe Europese regels niet in rook opgaan.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant