Ruim vijf jaar na de ramp met de MSC Zoe liggen er nog altijd honderdduizenden kilo's aan spullen van het containerschip op de bodem van de Noordzee. Alleen vrijwilligers duiken het afval nog op. NU.nl ging mee met zo'n duiktrip.
Renate Olie laat een fleecedeken zien. Er zitten scheuren en grote oranjebruine vlekken in. De deken lag vijf jaar en negen maanden op de bodem van de Noordzee. Tot deze week. Duikers van stichting Duik de Noordzee schoon haalden hem van de bodem.
De fleecedeken was onderdeel van de lading die in de nacht van 1 op 2 januari 2019 van de MSC Zoe viel. Tijdens een zware storm sloegen 342 containers overboord. In totaal belandde 3,2 miljoen kilo aan spullen in het water. 2,4 miljoen kilo werd opgevist door MSC Zoe zelf, Rijkswaterstaat en Defensie. Maar zo'n 800.000 kilo bleef liggen.
Naar dat restant zou niet meer worden gezocht, maakte toenmalig minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) in november 2019 bekend. De kosten en de milieubelasting van varen met bergingsschepen zouden te hoog zijn. "Die boodschap maakte mij zo boos. Dit moet niet kunnen", zegt bioloog Ellen Kuipers van de Waddenvereniging.
Samen met andere natuur- en milieuorganisaties maakte Kuipers een plan om vanaf 2021 in vijf jaar tijd de resterende honderdduizenden kilo's van de MSC Zoe op te duiken. Veertien duikers gingen afgelopen week in het kader van het initiatief CleanUpXL voor de vierde keer het water in.
Inmiddels is al zo'n 300.000 kilo afval opgevist. Maar lang niet alles is afkomstig van de MSC Zoe. Ook deze week bestaat verreweg het grootste deel van de 'buit' uit visnetten, kreeftenkooien en andere aan de visserij gerelateerde spullen.
De spullen uit de containers van de MSC Zoe liggen inmiddels al zo lang op de zeebodem dat het voor de duikers steeds lastiger wordt om ze naar boven te krijgen. Behalve hun handen en een mes hebben ze geen apparatuur om het afval los te krijgen. Dat wil nog weleens lastig zijn als het afval inmiddels onder een laag zand ligt, legt Sjoerd Veldkamp uit. Hij is een van de duikers en bestuurslid van Duik de Noordzee schoon.
Om te voorkomen dat de duikers het afval vanaf zo'n 25 meter diepte naar boven moeten sjouwen, doen ze de rommel in oude postzakken. Die maken ze vast aan kabels waar luchtzakken aan vast zitten. Als de duikers klaar zijn, laten ze lucht in die zakken lopen. Daardoor gaan de gevulde postzakken vanzelf naar boven.
Eenmaal aan de oppervlakte tillen de vrijwilligers de postzakken aan boord van de Tender, het schip waar de duikers een week op verblijven. De CO2-uitstoot van het schip wordt gecompenseerd.
Ook al is de MSC Zoe-ramp ruim vijf jaar geleden, nog altijd komen er spullen van de containers uit de postzakken: een rode autospiegel, badjassen en fleecedekens. Niet altijd is direct duidelijk wat het is. "Kijk, dit lijkt op een rugtas", zegt Kuipers twijfelend, als ze door het afval scharrelt. Er liggen zware visnetten op en ze sjort flink aan de tas om hem wat beter te kunnen laten zien. "Oh, maar dit is iets van staal. Dan is het misschien toch een rolkoffer."
Om zoveel mogelijk afval te kunnen opruimen, zoeken de duikers bij scheepswrakken. "Daar blijft afval aan haken of tegenaan liggen", zegt Veldkamp. Het wrak waar de opruimweek zaterdagmiddag wordt afgesloten, is de Oriente. Een Cubaans schip, dat in 1966 door een aanvaring is gezonken en op zo'n 20 kilometer uit de kust van Ameland en Schiermonnikoog op 23 meter diepte ligt.
Door de sterke stroming kan er maar twee uur worden gedoken. Dat kan alleen tijdens de kentering, het moment tussen eb en vloed. Anderhalf uur nadat de duikers het water in zijn gesprongen, komen ze een voor een weer boven.
Als de volle postzakken op de Tender worden geleegd, graaien de duikers ineens volop tussen het opgedoken afval. Al snel blijkt waarom: tussen de visnetten bevinden zich nog spartelende botervissen en krabben. Ze worden snel overboord gezet, in de hoop dat ze verder leven.
Voor een enorme noordzeekrab - het lijf is groter dan een flinke hand - is wat meer tijd nodig. Het dier zit vast in touwen. Vakkundig wordt het immense beest losgesneden en weer in zee gelaten.
De botervissen en krabben zijn maar een fractie van het zeeleven rond de wrakken. Want dat is het tegenstrijdige: de wrakken zijn een magneet voor afval, maar hebben óók een enorme aantrekkingskracht op dieren. "Ik heb een kreeft gezien, die was zó groot", zegt duiker Veldkamp, terwijl hij zijn handen zo'n 80 centimeter uit elkaar houdt. Verder zag hij kabeljauwen en zeesterren. Ook komen er geregeld zeehonden een kijkje nemen.
Tijdens eerdere opschoonacties kwamen de duikers octopussen, een zeeduivel, zeewolven en zeedonderpadden tegen. Zo'n wrak is met al zijn kieren en gaten de perfecte kraamkamer voor zeedieren. "Daarom willen we het afval ook weghalen. Het is hún leefomgeving."
Tijdens de duikexpeditie rijst de vraag: van wie is het afval op de Noordzee eigenlijk? Van de vervuiler zou je zeggen, maar die ruimt het niet op. En omdat het meters diep ligt, verstopt onder een grote laag water, is er verder niemand die zich er druk over lijkt te maken.
Op de veertien duikers na dan. "Deze opruimactie is een druppel op een gloeiende plaat", zegt Kuipers. "Maar het is belangrijk dat we dit levendig houden. 90 procent van al onze spullen is ooit met een container vervoerd. Het is uiteindelijk de verantwoordelijkheid van ons allemaal."
Source: Nu.nl algemeen