Energiebedrijf Eneco nam vrijdag de grootste warmtepomp van Nederland officieel in gebruik. Een feestje dat voor veel betrokkenen zeer gelegen kwam, want de grote ambities rondom de ‘warmtetransities’ staan op losse schroeven.
Op een zomerse vrijdagmiddag valt naast ‘de grootste warmtepomp van Nederland’ nog een conversatie te voeren. De Utrechtenaren in de naastgelegen wijk Overvecht zetten hoogstens een douche aan, of draaien een wasje. Maar komende winter, wanneer de vier gigantische pompen hier op volle toeren draaien om 20 duizend huizen te verwarmen, is gehoorbescherming noodzakelijk.
Dankzij de warmtepomp, die vrijdag officieel werd geopend, zet het warmtenet van Utrecht en Nieuwegein een volgende stap naar een klimaatneutrale toekomst. De installatie van energiebedrijf Eneco haalt eerst restwarmte uit het gezuiverde afvalwater van Hoogheemraadschap Stichtse Rijnlanden. Dat wordt door de warmtepompen, die op groene stroom draaien, verder verwarmd naar een temperatuur van 75 graden en aan het warmtenet geleverd.
Over de auteur
Tjerk Gualthérie van Weezel is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over energie en de impact van de energietransitie op het dagelijks leven.
Tijdens de opening zoomt de Utrechtse wethouder Lot van Hooijdonk even uit en overziet de geschiedenis van het buizenstelsel dat inmiddels warmte levert aan zo’n zestigduizend huishoudens en 1.200 bedrijven in Utrecht en Nieuwegein. Het was in 1923 het eerste warmtenet van Nederland en begon met een op kolen gestookte elektriciteitscentrale. De warmte uit de centrale werd gebruikt om een nabijgelegen ziekenhuis te verwarmen.
Door de jaren heen werden kolen als bron vervangen door gas. De grote elektriciteitscentrales rond de stad zijn nog altijd de belangrijkste bron voor het warmtenet. Vijf jaar geleden werd daar de eerste serieuze klimaatneutrale bron aan toegevoegd, een biomassacentrale bij Lage Wijde. Die levert sindsdien eenderde van alle energie voor het net.
De warmtepomp is dus de volgende groene energiebron. Die was bepaald niet gratis om te bouwen. Eneco betaalde ‘tientallen miljoenen’ voor de installatie. En het bedrijf kreeg twee grote subsidies. Ongeveer 5 miljoen euro voor de bouw zelf. En een zogenoemde SDE-subsidie waardoor het bedrijf de garantie heeft dat de warmte uit de installatie uiteindelijk goedkoper blijft dan warmte uit gas.
Maar dat heeft dan ook een installatie opgeleverd die een stuk inventiever is dan een biomassacentrale. Het water dat in grote bassins door het Hoogheemraadschap wordt gezuiverd, is in de winter minimaal 12 graden en in de zomer ruim 22 graden. Deze restwarmte was tot nu toe afval, het werd geloosd in het oppervlaktewater. Maar nu haalt Eneco het met warmtewisselaars deels uit de bassins en hergebruikt het.
In de hal met warmtepompen wordt ook zeer efficiënt met energie omgesprongen. De warmte die de vier grote pompen produceren wordt met twee kleinere warmtepompen nog een keer teruggewonnen en belandt zo uiteindelijk ook in het warmtenet. Elke eenheid energie die er in groene stroom ingaat, levert drie eenheden warmte op.
Een gigantisch buffervat met een hoogte en doorsnede van 18 meter maakt dat de installatie stabiel kan doordraaien. Terwijl de vraag naar warmte op een winterdag vaak flinke pieken en dalen kent. ’s Ochtends springen de verwarmingen aan en gaan douchekranen open, zodra iedereen naar school en werk is verdwenen zakt de vraag weer in.
En dan zijn er nog twee e-boilers gebouwd die aangaan als er dankzij harde wind of veel zon een overvloed aan groene stroom op het net beschikbaar is. Daardoor hoeven er minder vaak windmolens of zonnepanelen uitgezet te worden.
Hoewel deze waterzuivering wel héél gunstig naast een warmtenet ligt, kan de techniek zeker bij een aantal andere installaties ingezet worden. Eneco is er al mee bezig in onder meer Delft, vertelt operationeel directeur Karen Lathouder. Nanda van Zoelen, bestuurder van het Hoogheemraadschap, benadrukt dat met vergelijkbare techniek ook op grote schaal warmte uit het oppervlaktewater gewonnen kan worden.
Het enthousiasme over deze duurzame bron, staat in schril contrast met de crisis die er de afgelopen maanden is ontstaan rondom de warmtenetten zelf. Bewoners op stadswarmte waren woedend nadat zij hun energierekening hard hadden zien stijgen. In Amsterdam liepen irritaties tussen woningcorporaties, gemeente en het warmtebedrijf Vattenfall hierover hoog op.
Intussen wil de overheid warmtenetten in de toekomst weer in publieke handen brengen. En zolang niet duidelijk is hoe die onteigening er precies uit komt te zien, willen waterbedrijven niet meer in nieuwe netten investeren. De torenhoge ambities van het vorige kabinet om de komende zes jaar het aantal huizen op een warmtenet te verdubbelen tot circa een miljoen, lijkt zo onhaalbaar.
In Utrecht besloot Eneco dit voorjaar om 850 woningen in Overvecht toch maar niet van een warmte-aansluiting te voorzien. Maar bij de rioolzuivering is vrijdag nog weinig te merken van de irritatie die dat bij de gemeente veroorzaakte. ‘Het is ons inmiddels duidelijk dat we dit niet meer lokaal kunnen oplossen’, zegt Lot van Hooijdonk, die ook namens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten met het Rijk onderhandelt over de warmtetransitie. ‘Warmtenetten zijn noodzakelijk om de klimaatdoelen te maken. Maar het kan alleen als het voor burgers ook als een verbetering voelt en warmtebedrijven weten waar ze aan toe zijn.’
Die duidelijkheid zou moeten komen in de nieuwe Warmtewet, die begin volgend jaar in de Tweede Kamer moet liggen. Daarin moet ook duidelijk worden hoe de onteigening van de warmtenetten de komende jaren zou moeten verlopen.
‘Mijn allergrootste zorg is dat we door die nieuwe wet straks vijf jaar vertraging gaan oplopen’, zegt Karen Lathouder van Eneco. ‘Maar intussen blijven we wel hard werken aan dit soort nieuwe energiebronnen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant