Ze waren het zat, de opdringerige bemoeizucht van de overheid, met al die maatregelen tegen de ziekte. Dat mondkapje? Een muilkorf is het, je wordt er juist ziek van. De overheid grijpt de uitbraak alleen maar aan om mensen onder de duim te houden. En dus ging men de straat op, woedend en muitend.
Zo ging het ruim een eeuw geleden in de VS, tijdens de Spaanse Griep van 1918. De geschiedenis herhaalt zich niet, maar rijmt wel, luidt het gezegde, en hoewel ‘influenza’ beroerd rijmt op ‘corona’ zijn de overeenkomsten met het heden treffend.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in o.a. klimaat en microleven.
Ook in 1918 doken er zelfbenoemde experts op die luidkeels verkondigden dat de maatregelen (destijds mondkapjes, nu lockdowns en vaccins) averechts werken. Ook in 1918 ging het hardnekkige gerucht dat het griepvirus niet uit de natuur kwam maar een biologisch wapen was. Ook in 1918 waren er sluwe politici die de menigte probeerden te paaien, meesurfend op de golf van ongenoegen over de beperkingen.
Ik moest eraan denken toen deze week in de Duitse deelstaten Thüringen en Saksen de verkiezingswinst toeviel aan Alternative für Deutschland. Een partij die niet spreekt van de coronacrisis maar van de Coronawahn en het woord ‘vaccinatie’ consequent tussen aanhalingstekens zet. ‘Corona was geen pandemie maar een ‘plandemie’’, tekende onze Duitslandcorrespondent Remco Andersen op uit de mond van AfD-voorman Björn Höcke. ‘Een fake, om te kijken hoever ze konden gaan met hun repressie.’
Natuurlijk speelt er veel meer. Het sociaal-economische ongenoegen, de hoge instroom van asielzoekers, de aloude tegenstelling tussen oost en west. Maar, zo stellen ook de academische studies die ik erop nasla, in het juiste kruitvat van omstandigheden kan een epidemie wel degelijk werken als ‘multiplier’, versterker van onvrede. Zo deden economen een intrigerende ontdekking: in de gebieden die in 1918 het zwaarst waren getroffen door de Spaanse Griep, stemde men ruim tien jaar later vaker op Hitler.
Een pandemie schept een ‘klimaat van angst en onzekerheid’ waarin allerlei gure complottheorieën opduiken die het ‘vertrouwen in democratische instituties kunnen ondermijnen’, schreef de Zwitserse politicoloog Florian Bieber, al in het begin van de pandemie. Dat is geen wetmatigheid – in Polen verloor de rechts-populistische PiS-partij juist. Maar in zwaarder getroffen gebieden kan er wel degelijk een giftige kettingreactie ontstaan van onvrede, ziekte en desinformatie, waarbij oorzaak en gevolg elkaar versterken. Totdat het overkookt en ze ineens op straat staan te roepen dat de media het virus zijn en zich tegen de politici en de wetenschapsadviseurs keren die de samenleving juist probeerden te beschermen.
Hoe zwaar werden Thüringen en Saksen eigenlijk getroffen door corona? Op mijn verzoek duikt onze datajournalist Serena Frijters in de cijfers. Wat later staat ze naast me, een tikkeltje verrast. Van alle Duitse deelstaten zijn er twee waar de gerapporteerde coronasterfte er zeer duidelijk uitspringt, met de hoogste cijfers van heel Duitsland.
Inderdaad: Thüringen en Saksen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns