Geert Wilders had zaterdag zijn eerste ontmoeting met de Oekraïense president Zelensky. Zijn gekwalificeerde steunbetuiging oogst links en rechts scepsis, maar coalitiegenoten zullen opgelucht ademhalen.
Het leidde tot nogal wat gefronste wenkbrauwen zaterdag, toen PVV-leider Geert Wilders een boodschap via X de wereld instuurde waarin hij gewag maakte van een ontmoeting met president Zelensky. Hij repte van een ‘goed gesprek’ met Zelensky ‘over de vreselijke oorlog in zijn land en de steun van Nederland’, maar voegde er in één adem aan toe dat ook gesproken was over ‘de corruptie in Oekraïne, de kans op vrede en de voorwaarden daarvoor, de kwestie Nord Stream en de Oekraïense mannen die in Nederland verblijven in plaats van te helpen in Oekraïne’.
Sommige mensen uit extreemrechtse hoek, voor wie Vladimir Poetin een eenzame held is die het opneemt tegen westerse en ‘globalistische elites’, reageerden met misprijzen op sociale media. Andere critici beschuldigden Wilders van hypocrisie, want had hij niet deze week nog premier Schoof gejend met de vraag op X of hij tijdens zijn bezoek aan Zelensky ‘alleen maar geld had gebracht’ of ook de ‘hardnekkige corruptie’ in Oekraïne had besproken?
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Maar als je uitzoomt, past de ontmoeting in de weg die Geert Wilders de afgelopen jaren heeft afgelegd – van pro-Russische politicus die Rusland in 2018 nog een bondgenoot noemde, zelfs nadat duidelijk was aangetoond dat Moskou verantwoordelijk was voor het neerschieten van vlucht MH17 in 2014, tot iemand die erkent (in het verkiezingsprogramma uit 2023) dat ‘de Russische agressor onrechtmatig Oekraïne is binnengevallen’ en zich eerst politiek achter Oekraïne opstelde en later ook ‘andere vormen van steun’ niet uitsloot.
In die lange maar ook kronkelende weg zijn twee rode draden te herkennen. Als eerste komt het citaat van pas dat (waarschijnlijk ten onrechte) wordt toegeschreven aan Harold Macmillan, Brits premier van 1957 tot 1963. Die zou hebben geantwoord op een vraag wat zijn regeringsprogramma kon dwarsbomen: ‘Events, my dear boy, events’. Kortom, onverwachte gebeurtenissen die te groot zijn om te negeren. Zoals de grote Russische invasie van Oekraïne in 2022.
De andere en wellicht belangrijkste rode lijn is politiek opportunisme. Wilders keurde weliswaar de ‘Russische agressie’ tegen Oekraïne al af voordat hij in de verkiezingen afgelopen najaar plotseling als grootste partij uit de bus kwam, maar de ‘bekering’ naar actieve steun kwam pas daarna, en altijd voorzien van een lange lijst mitsen en maren. En, zoals hij zelf tijdens de lange formatie ruiterlijk toegaf, onder dwang van de politieke omstandigheden en de noodzaak te komen tot een rechts kabinet.
Een opmerkelijke tussenstap in Wilders’ ‘bekering’ gebeurde in februari dit jaar, toen Wilders een lang gesprek had met de Oekraïense ambassadeur in Den Haag, Oleksandr Karasevych. ‘Hij vroeg veel en ik antwoordde eerlijk, hij kwam over als een echte vriend van Oekraïne’, zei de ambassadeur daarover tegen de NOS. ‘Hij zal een vriend van ons blijven.’
Een ding is zeker: Geert Wilders heeft, net als veel van zijn radicaalrechtse bondgenoten in Europa, jarenlang geflirt met het Rusland van Vladimir Poetin – tot woede overigens van sommige nabestaanden van de slachtoffers van MH17. Die waren verontwaardigd toen Wilders in 2018 een bezoek aan Rusland bracht, ‘met trots’ een Russisch-Nederlands vriendschapsspeldje droeg en de boodschap verkondigde dat Rusland ‘een bondgenoot, geen vijand’ is.
Met de voorzitter van de Doema besprak hij toen volgens een tweet ‘veel gemeenschappelijke uitdagingen: Oekraïne, EU/Navo, sancties en de islamisering van de EU. Heb uiteraard ook gezegd dat we volledige medewerking mbt MH17 verwachten.’ Die medewerking had en heeft Rusland nooit geleverd, wist ook Wilders. Wel heeft Rusland alles gedaan het onderzoek te frustreren en heeft het tientallen alternatieve theorieën verspreid, waarvan sommige zelfs gehoor vonden bij Nederlandse parlementariërs.
Vanzelfsprekend, gezien de anti-EU-houding van de PVV, was de partij in 2016 bij het Oekraïnereferendum ook tegen nauwere samenwerking met dat land. Het pleitte toen ‘tegen miljarden naar een failliet land en tegen samenwerking met een corrupt land’.
De corruptie in Oekraïne, een reëel probleem, kwam ook zaterdag dus aan de orde tijdens het gesprek met Zelensky in de marge van een internationaal economisch forum in het Italiaanse Cernobbio, waar ook de Hongaarse premier Viktor Orbán aanwezig was, net als de Italiaanse premier Giorgia Meloni en de Azerbeidzjaanse president Ilham Alijev.
Wat de twee politici over corruptie uitgewisseld hebben is niet bekend, maar Zelensky zal waarschijnlijk hebben verwezen naar alle inspanningen die gedaan worden om ermee af te rekenen. Wel is er nog een lange weg te gaan: op de ranglijst van Transparancy International kroop het land in 2023 drie plekjes omhoog naar een 104de plek (van 180 landen). Rusland zakte in diezelfde periode overigens twee plaatsen, naar een 141ste plek.
Dat Wilders ook Nord Stream noemt in zijn korte bericht over de ontmoeting met Zelensky, onderstreept op een andere manier zijn blijvende scepsis over de hulp aan Oekraïne. In recente Kamervragen stelde Wilders dat het ‘niet zonder gevolgen’ kan blijven als Oekraïne voor de sabotage van die gaspijpleidingen verantwoordelijk is, en vroeg hij aan het kabinet of Nederland dan bereid is de relatie met Oekraïne te heroverwegen. Het antwoord van het kabinet, dat deze week kwam, was dat Nederland Oekraïne onverminderd blijft steunen.
Die scepsis en negatieve houding over steun aan Oekraïne blijven het fundament onder de opstelling van de PVV. Zelfs toen de formatie al bijna rond was, bleven PVV-Kamerleden in debatten fulmineren tegen geld dat naar Oekraïne gaat terwijl mensen moeite hebben hun energierekening te betalen. Joeri Pool hekelde de ‘voortdurende provocaties’ richting Rusland en noemde de steun aan Oekraïne een ‘verzwakking van Defensie’.
Niettemin geeft Wilders met zijn persoonlijke ontmoeting met Zelensky een belangrijk signaal af: in radicaalrechts Europa zit hij wat Oekraïne betreft voorlopig in het kamp-Meloni, dat Oekraïne steunt. Die steun moge broos zijn en voortkomen uit politiek opportunisme – het is wel iets waarover de coalitiepartners van de PVV opgelucht adem zullen halen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant