In Rusland vinden dit weekend op allerlei niveaus megaverkiezingen plaats: enkele duizenden lokale en regionale verkiezingen in meer dan tachtig Russische regio’s. Wat staat er op het spel? En valt er iets te kiezen?
Gemeenteraadsverkiezingen in Moskou, gouverneursverkiezingen in St.-Petersburg en Koersk: het zijn maar een paar van de enkele duizenden lokale en regionale verkiezingen die dit weekend in meer dan tachtig Russische regio’s plaatsvinden. Drie provincies mogen stemmen om een vrijgekomen zetel in de landelijke Staatsdoema op te vullen. In de meeste regio’s kan van vrijdag tot en met zondag worden gestemd.
De keuze is dit jaar beperkter dan ooit. De zittende gouverneur van St.-Petersburg heeft geen noemenswaardige concurrenten. Afgelopen zomer strandde een poging van de 83-jarige Ljoedmila Vasiljeva om tegen hem in het strijdperk te treden als ‘kandidaat voor de vrede’. En zowel hier als in Moskou zijn kandidaat-raadsleden die vragen stellen bij de strijd in Oekraïne al vroegtijdig uit de race gehaald.
Over de auteur
Geert Groot Koerkamp is correspondent Rusland voor de Volkskrant. Hij woont in Moskou.
Voor het eerst in tientallen jaren is de links-liberale partij Jabloko in Ruslands grootste steden geheel uitgesloten van deelname aan de gemeenteraadsverkiezingen. De partij voert campagne ‘voor vrede’ en pleit voor een staakt-het-vuren in Oekraïne.
Ook de partij Burgerinitiatief, die begin dit jaar de liberale politicus Boris Nadezjdin naar voren schoof als presidentskandidaat, werd uitgesloten van de verkiezingen. Van de bijna drieduizend alternatieve (dus niet behorend tot de partij van het Kremlin, Verenigd Rusland) kandidaten in St.-Petersburg zijn er uiteindelijk slechts een kleine vijfhonderd geregistreerd.
‘Zo is de situatie waarin we ons bevinden’, zegt Maksim Kroeglov, de afgelopen vijf jaar voorzitter van de vier leden tellende Jabloko-fractie in de Moskouse gemeenteraad. ‘De ‘speciale militaire operatie’ gaat door, er zijn heel veel repressieve wetten aangenomen, dus op dit moment is normaal politiek bedrijven niet mogelijk. Maar ondanks die omstandigheden doen we toch wat we kunnen.’
Kroeglov slaagde er in zijn wijk wonderwel in om tijdig de voor registratie benodigde handtekeningen bij elkaar te brengen. ‘Ik was de enige van onze partij die erin is geslaagd die pakweg 5.500 handtekeningen te verzamelen’, zegt Kroeglov. ‘We hadden daar achttien dagen voor, dat leek haast onbegonnen werk. Maar tot mijn eigen verbazing is ons dat gelukt. Ik voelde enorme steun van de burgers.’
Achttien dagen lang liep Kroeglov (37) met ongeveer honderd vrijwilligers portieken, pleintjes en kinderspeelplaatsen af om bewoners te vragen zijn kandidatuur te steunen. Dat lukte. ‘Maar uiteindelijk is het politieke besluit genomen om mij niet te registreren. Ik denk omdat ze begrepen dat wij zouden hebben gewonnen.’
Kroeglov leverde zelfs meer dan duizend extra handtekeningen in, maar het mocht niet baten. Een rivaal van de Communistische Partij trok aan de bel bij de kiescommissie en beschuldigde Kroeglov van fraude met de handtekeningen. ‘Controle’ leverde meer dan duizend ongeldige handtekeningen op, de resterende handtekeningen waren ontoereikend voor registratie.
‘Wij voerden allemaal campagne onder de leus ‘vrede en vrijheid’’, zegt Kroeglov. ‘En kennelijk heeft men besloten dat deze mensen moeten worden uitgesloten van deelname. Het is een politiek besluit, het viel te verwachten. Ik weet in wat voor situatie we leven.’ Hij vocht het besluit aan, tot aan het Hooggerechtshof, zonder resultaat.
De Moskouse gemeenteraad is daarmee op voorhand ‘gezuiverd’ van kritische stemmen. Drie onafhankelijke kandidaten konden sowieso niet terugkeren in de Moskouse gemeenteraad. Zij zijn aangemerkt als ‘buitenlandse agent’. Eerder dit jaar is een wetswijziging doorgevoerd die mensen met die status verbiedt zich verkiesbaar te stellen. Zittende volksvertegenwoordigers moesten als gevolg van het besluit hun mandaat inleveren.
Ook in verschillende Moskouse deelraadsverkiezingen zijn kandidaten van Jabloko geweerd. De kennelijke angst voor kritische geluiden van politici, die alleen op lokaal niveau actief zijn en toch geen invloed kunnen uitoefenen op de landspolitiek, lijkt ongegrond, maar Kroeglov begrijpt het wel.
‘Als raadslid heb je toch een tribune, vanwaar je onze standpunten kunt overbrengen, en ook een zekere status. Maar in de logica van de zittende macht zijn zelfs dit soort uitingen onaanvaardbaar. Dat is een delegitimatie van de verkiezingen. Een groot aantal Moskovieten wordt daarmee een politieke vertegenwoordiging ontnomen.’
Voor het eerst kan er in Moskou dit jaar in principe alleen elektronisch worden gestemd, hetzij vanuit huis, hetzij op het stembureau. Wie toch een papieren stembiljet wil, moet dat van tevoren via de site van de gemeente regelen; een ingewikkelde procedure die, zo blijkt, vaak op niets uitloopt.
De elektronische stembusgang vindt plaats buiten het zicht van waarnemers, en heeft in eerdere verkiezingen herhaaldelijk geleid tot opmerkelijke ‘overwinningen’ van Verenigd Rusland in districten waar volgens de papieren telling oppositiekandidaten aan de leiding gingen. ‘Het is een extra controlemechanisme, om elk risico voor de zittende macht te minimaliseren’, zegt Kroeglov.
In de aan Oekraïne grenzende Russische provincie Koersk, die sinds enkele weken deels is bezet door Oekraïense troepen, zijn de lokale verkiezingen om veiligheidsredenen uitgesteld. De gouverneursverkiezingen gaan evenwel gewoon door en zijn ook eerder dan elders begonnen. Diezelfde veiligheidsredenen worden hier aangevoerd als argument voor het verbieden van foto- en videopnamen in en om de stembureaus.
Net als bij voorgaande verkiezingen is onafhankelijke waarneming nauwelijks mogelijk. De verkiezingswaakhond Golos, in Rusland tot ‘buitenlandse agent’ verklaard, ontvangt uit het hele land berichten van waarnemers die niet worden toegelaten tot de stembureaus, of – in strijd met de wet – wordt verboden foto’s of videobeelden te maken.
Waar vrijwel uitsluitend elektronisch moet worden gestemd, zoals in Moskou, is effectieve controle vrijwel uitgesloten. De covoorzitter van Golos, Grigori Melkonjants, zit inmiddels al meer dan een jaar in de cel, in afwachting van zijn proces. Hij wordt ervan beschuldigd banden te hebben met een in Rusland verboden organisatie, het Europese netwerk van verkiezingswaarnemersorganisaties Enemo, zelfs al is dat aantoonbaar niet het geval. Ook David Kankia, een expert van Golos, is vrijdag in Rusland tot ‘buitenlandse agent’ verklaard.
Vergeet de doorleessuggesties niet!
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant