Ex-staatssecretaris Eric van der Burg twijfelde over samenwerking met de PVV, maar nu is de knop om. Niemand hoeft erop te rekenen dat hij binnen de VVD-fractie een liberale dissident wordt. ‘Als je in een team zit, ben je all-in.’
Eric van der Burg heeft geen fantoompijnen overgehouden aan het pluche. Hij wacht ’s ochtends niet tevergeefs op een dienstauto die nooit meer verschijnt (‘ik heb nu een veel grotere auto: de trein’). Hij smacht niet naar een altijd overgaande telefoon, rekent niet op een ambtenarenapparaat dat altijd paraat staat. Zijn enige ontwenningsverschijnsel: ‘Soms loop ik vanaf het station in Den Haag nog automatisch richting het ministerie, terwijl ik de andere kant op moet, richting de Tweede Kamer.’
Toch is er veel veranderd in het bestaan van een van de bekendste VVD’ers van dit moment. Als staatssecretaris van Asiel en Migratie zette Eric van der Burg zich onvermoeibaar in voor een goede opvang van asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders. Hij kreeg de spreidingswet, die voor een evenwichtige verdeling van nieuwkomers over Nederland moet zorgen, door de Eerste en Tweede Kamer en wuifde het idee dat er een asielcrisis kon worden afgeroepen weg als volstrekt onrealistisch. Van zijn afkeer van de PVV maakte hij nooit een geheim, zozeer dat Geert Wilders hem na de verkiezingen nog boos omschreef als ‘een eng mannetje dat moet opkrassen’.
Maar Van der Burg kraste niet op en is nu VVD-Kamerlid. Bewonderaars binnen en buiten zijn partij hebben hun hoop op hem gevestigd om de VVD weer een progressief-liberale kant op te sturen. Maar hoe realistisch is dat? En hoe kijkt Van der Burg aan tegen zijn nieuwe portefeuille Buitenlandse Zaken, de twijfel die coalitiegenoot Geert Wilders zaait over de steun aan Oekraïne en de gevolgen van de oorlog in Gaza in de Nederlandse samenleving?
Heeft u tijdens uw vakantie nog gereflecteerd op uw rol als staatssecretaris van Asiel?
‘Nee, niet echt. Ik vind het nog te vroeg om te oordelen over de afgelopen 2,5 jaar.’
Dat is een Haags antwoord: nu is het te vroeg om terug te blikken, straks is het te lang geleden.
‘Ik zit nu nog te veel midden in de politiek.’
De VVD is door de PVV overvleugeld na verkiezingen die draaiden om het thema asiel, waarvoor u verantwoordelijk was als staatssecretaris. Voelt u zich medeverantwoordelijk voor de nederlaag?
‘Nee. Mensen hebben om heel verschillende redenen op partijen als de PVV gestemd. De partijen die verloren hebben – en daar is de VVD er duidelijk een van – hebben op sommige punten, zoals migratie maar ook wonen, niet de antwoorden weten te geven waarop hun kiezers bij eerdere verkiezingen hadden gehoopt.’
U constateerde in 2022 als staatssecretaris dat het uitroepen van een asielcrisis juridisch onhaalbaar is en vermoedelijk zou sneuvelen bij de rechter. Het kabinet-Schoof heeft al geconcludeerd dat het wél kan. Hoe is dat te verklaren?
‘Ik sta nog steeds achter wat ik destijds heb geschreven aan de Tweede Kamer, maar dit is een andere coalitie.’
Hoe legt u dat dan uit aan een kiezer? Als staatssecretaris was u voor de spreidingswet en tegen het uitroepen van een asielcrisis, als VVD-Kamerlid steunt u een hoofdlijnenakkoord waarin de spreidingswet wordt ingetrokken en een asielcrisis wordt uitgeroepen.
‘Mensen snappen echt wel dat je als bewindspersoon een andere rol te vervullen hebt dan als Kamerlid. Heb ik het er moeilijk mee gehad? Ja. Maar ik zat eerst in het kabinet en deed de dingen die ik namens het kabinet deed. Ik zit nu in de VVD-fractie, dan doe ik de dingen namens de VVD-fractie. Met mijn hart en mijn ziel.’
U bent nu met hart en ziel tegen de spreidingswet?
Afgemeten: ‘Voor het VVD-standpunt aangaande asiel moet je zijn bij de woordvoerder: Queeny Rajkowski. Wat zouden jullie denken van wat vragen over mijn portefeuille Buitenlandse Zaken?’
U hebt zelf ingestemd met het hoofdlijnenakkoord waarin de spreidingswet sneuvelt. Daarvoor kunt u toch niet verwijzen naar uw collega?
‘Dat kan ik wel. Als ik dingen vind, dan zeg ik dat binnen de VVD-fractie. Je discussieert met elkaar, maar als er eenmaal een fractiestandpunt is, dan conformeer ik me daaraan.’
Het is geen geheim dat u na het sluiten van het hoofdlijnenakkoord met de PVV heeft getwijfeld of u wel Kamerlid moest blijven. Was dat het besluit waarvoor u die avond stond: eruit of all-in?
‘Ja. Als je eenmaal in een team zit, ben je all-in.’
Binnen de VVD is een discussie over de koers op gang gekomen. De progressieve vleugel is een petitie gestart tegen de samenwerking met de PVV. Rekent u uzelf tot deze vleugel?
‘Ik reken mezelf tot de liberale vleugel. Je had de afgelopen jaren al een aantal mensen die de klassiek-conservatieve kant wat meer wilden benadrukken, nu zie je ook VVD’ers van de andere kant. Dat is de VVD: we hebben veel leden met diverse meningen op zoek naar balans. Die gaan we nu met elkaar vinden.’
Veel VVD’er die niks ophebben met een samenwerking met de PVV, hebben hun hoop op u gevestigd, maar niemand hoeft erop te rekenen dat u een afwijkend standpunt inneemt de komende jaren?
‘Bij medisch-ethische vraagstukken kan dat. Verder niet. Ik zit zonder enig voorbehoud in de fractie.’
Vreest u niet dat uw geloofwaardigheid daaronder lijdt?
‘Dat zou kunnen. Maar dat is dan zo.’
Waarom heeft u nu gekozen voor de portefeuille Buitenlandse Zaken?
‘Omdat veel van wat er in de wereld speelt, enorme effecten heeft in Nederland. De oorlog in Oekraïne heeft meteen gevolgen voor de gas- en olieprijs en daarmee de inflatie in Nederland, de economische relatie tussen Europa en China zien we onmiddellijk in ons dagelijks leven terug, en ik hoef niemand uit te leggen dat de oorlog tussen Israël en Hamas een directe vertaling heeft naar onze samenleving.’
Baart het u zorgen dat het draagvlak voor de Nederlandse steun aan Oekraïne aan het afnemen is?
‘Je ziet dat het draagvlak iets afneemt, maar vergeleken met andere landen in Europa is het nog heel hoog. Dat de aandacht afneemt, is begrijpelijk. Als je lang met pijn leeft, wordt die pijn ook een onderdeel van je leven en kun je er gewoon mee slapen. Een oorlog die al lang aan de gang is, wordt op een gegeven moment normaal en verdrongen door andere zaken. Dat kan de oorlog tussen Israël en Hamas zijn, maar ook de eigen dagelijkse problematiek. Dat snap ik. Tegelijkertijd ligt er voor ons de taak om duidelijk te maken wat de effecten van die oorlog voor ons zijn. Het is voor Europa existentieel dat de agressie van Poetin wordt gestopt.’
Uw coalitiegenoot Geert Wilders grijpt iedere gelegenheid aan om vraagtekens te plaatsen bij de hulp aan Oekraïne, of het nu vanwege het opblazen van de Nord Stream is of de corruptie in Oekraïne.
‘Voor mij zijn er maar drie plus één spelers als het om Buitenlandse Zaken gaat: premier Dick Schoof, minister Ruben Brekelmans van Defensie, minister Caspar Veldkamp van Buitenlandse Zaken, en op specifieke onderdelen minister Reinette Klever van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp. Zij vertegenwoordigen ons in het buitenland. En ja, dan zijn er altijd ook nog Kamerleden die een mening hebben.’
Maar als de steun aan Oekraïne existentieel is, kan toch niet worden genegeerd dat de leider van de grootste coalitiepartij dat beleid lijkt te ondermijnen?
‘Hij is net zo goed gebonden aan het kabinet als ik dat ben. Ik richt me dus op het kabinet.’
U verwees al naar de impact van de oorlog in Gaza op Nederland. Zelf sprak u zeer fel over de pro-Palestijnse demonstraties bij de UvA deze zomer. U vroeg zich af waarom deze studenten niet in actie waren gekomen na de etnische zuiveringen in Nagorno-Karabach.
‘We hebben de afgelopen jaren heel veel oorlogen gezien waarover niet of nauwelijks commotie is ontstaan. Ik snap dat mensen kritischer zijn op Israël omdat het een bondgenoot en een democratie is. Maar in Nagorno-Karabach werd letterlijk een heel volk verdreven en er gebeurde hier bijna niets. Als Israël iets doet, wordt daar echt heftiger op gereageerd dan op andere landen die vergelijkbare zaken doen.’
U vond die demonstraties antisemitisch?
‘Ik vond dat er onder de demonstranten antisemieten zaten. Er was een filmpje waarin een groepje mensen lachend achter een vluchtende Joodse student aan liep. Ik walg daarvan. En nog steeds. Het bekladden van het standbeeld van Anne Frank… Israël bestond helemaal nog niet toen Anne Frank werd vermoord. Dus wat heeft het beschilderen van Anne Franks beeld te maken met Israël? Dat gaat er gewoon bij mij never nooit in. Vandaag zag ik weer dat er een sticker was geplakt over de Isaac Israëlsbrug in Amsterdam. Isaac Israëls is gestorven in 1934. Hallo vrienden!
‘Ik vind het antisemitisch als de daden van Israëls regering worden gelinkt aan de Joodse bevolking hier. Als de Griekse regering wordt beschuldigd van betrokkenheid bij het zinken van een boot vol vluchtelingen, hebben Griekse restaurants in Nederland niks te vrezen. Als er in Israël iets gebeurt, vliegen hier de stenen door de ruit van een Israëlisch restaurant.’
Zou het omgekeerd ook kunnen dat onze eigen Nederlandse geschiedenis met de Jodenvervolging het nu moeilijker maakt om kritisch te zijn op Israël?
‘Juist tegen je vrienden moet je eerlijk zijn. Was sich liebt, das neckt sich, luidt het Duitse gezegde. Je kunt er ook Bijbelteksten bij halen: ‘De Heer kastijdt dien Hij liefheeft.’ Israël heeft zich gewoon te houden aan de internationale verdragen, aan internationale regels, aan oorlogsrecht, aan al die dingen.’
Ondertussen onderzoekt het Internationaal Strafhof (ICC) of Israël zich schuldig maakt aan genocide, is het land opnieuw op de vingers getikt vanwege de voortdurende illegale annexaties in Palestijns gebied, en heeft het Verenigd Koninkrijk aangekondigd dertig wapenexportvergunningen naar Israël in te trekken. Volgens het VK zou er een te groot risico zijn dat Israël zich schuldig zou maken aan ernstige schendingen van internationaal humanitair recht.
Wanneer gaat Israël voor u te ver? Of is uw steun, net als bij de PVV, onvoorwaardelijk?
‘Ik maak een onderscheid tussen het land Israël en de regering. Het land Israël moeten wij als Nederland onvoorwaardelijk steunen. Dat heeft het recht om te bestaan en om zich te verdedigen tegen aanvallen van buiten. Dus de steun aan het land is onvoorwaardelijk en wij moeten doorgaan met Israël voorzien van wapens. Maar met die wapens hebben ze zich net als ieder ander land te houden aan het oorlogsrecht. De regering-Netanyahu is aanspreekbaar op haar gedrag en haar verantwoordelijkheid.
‘Dat betekent wel dat als er uitspraken komen, van bijvoorbeeld het ICC, dat die ook voor Israël gelden. Nederland is gastheer van het ICC. Wij staan voor de rechtsstaat en dus ook voor de internationale rechtsorde. Dat geldt ook voor de regering in Israël.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant