In een tijd dat GroenLinks-PvdA de mond vol heeft van grondrechten, schuift de grootste oppositiefractie de uitingsvrijheid nogal lichtzinnig opzij. Zij aan zij met Denk ijvert de partij van Frans Timmermans voor een verbod op het verscheuren en verbranden van religieuze geschriften.
Het draait natuurlijk om de Koran, maar plichtmatig worden de Thora en de Bijbel meegenomen.
‘Je kan je ongenoegen over een religie op tal van andere manieren uiten’, aldus Kamerlid Songül Mutluer in een debat. ‘Wie heeft in godsnaam bedacht dat het verbranden van boeken de ultieme vorm van vrijheid van meningsuiting zou zijn? Daar heb ik heel andere associaties bij.’
Maar het idee van een verbod is niet opgekomen omdat het verbranden van een koran zo’n vervelend gebaar is. Denemarken voerde het in omdat reacties uit de islamitische wereld een bedreiging vormden voor de nationale veiligheid.
Arnhemse moslims reageerden begin dit jaar chic op zo’n verbranding door een anti-islamactivist: ze deelden op straat gratis korans uit. Maar helaas leggen te veel moslims wereldwijd hun regels aan anderen op met geweld, aangevuurd door regimes en religieuze autoriteiten. Iedereen weet dat je mogelijk je leven lang niet meer veilig bent als je over een rode lijn stapt.
En die geloofsdwang bracht Mutluer losjes in als argument voor een verbod, in plaats van als een gruwelijk dilemma: beperk je de vrijheid van meningsuiting om aanslagen te voorkomen?
Dat is de vraag. Daarom zegt het ook weinig dat Denk en GroenLinks-PvdA nu alleen stonden. In Denemarken hebben partijen met het verbod ingestemd die dat niet van zichzelf hadden verwacht. De echte test komt als het gevaar groter wordt.
Over de auteur
Kustaw Bessems is columnist van de Volkskrant en host van de podcast Stuurloos. Hij heeft een bijzondere belangstelling voor openbaar bestuur.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Bovendien volgen verschillende partijen eerder politieke voorkeuren dan principes. Fracties die Mutluer de les lazen over vrije meningsuiting, bepleitten in één adem zelf beperkingen aan het demonstratierecht. Ingrid Michon van de VVD voorop. Klimaatactivisten die verkeer blokkeren of Schiphol binnendringen zijn haar een doorn in het oog. ‘We moeten voorkomen dat demonstraties een middel worden om te provoceren’, sprak ze.
Heeft u een momentje terwijl ik probeer mijn ogen van achter uit mijn kassen terug te rollen?
Het hoofdlijnenakkoord belooft harder optreden tegen ‘ordeverstorende acties’. In deze krant zei VVD-minister David van Weel: ‘Ik vraag me af waarom je het als gezagsgetrouwe burger een goed idee zou vinden om jezelf op de snelweg vast te plakken, wetende dat je honderden agenten op de been houdt als we hier ook nog een festival en een voetbalwedstrijd hebben.’ En: ‘Ik wil kijken of we binnen het demonstratierecht grenzen kunnen stellen. Ik denk dat een groot deel van de bevolking dat prima zou vinden.’
Dat zal. Maar als minister van Justitie ben je er om grondrechten te bewaken, júíst wanneer een meute aantasting prima zou vinden. En misschien moet je dan dingen verdedigen waar je impopulair van wordt, zoals het afblazen van een voetbalwedstrijd.
De wens om het demonstratierecht in te perken is niet nieuw. Het vorige kabinet heeft al een onderzoek laten instellen naar de mogelijkheden. Bij de aankondiging keek het verlekkerd naar nieuwe verboden in het Verenigd Koninkrijk. Zoals op het vastmaken van jezelf aan een gebouw of op het belemmeren van transportwerken.
En nu zijn er heus steeds meer demonstraties. En ja, steeds vaker met overtredingen. Daartegen optreden kóst politie-inzet. Maar er worden óók al een poos steeds verdergaande beperkingen aan demonstraties opgelegd en er wordt al lang harder tegen opgetreden. Gewoon met de huidige regels. Dus heb je dan nog meer regels nodig? Of is de vraag hoe je deze escalatie doorbreekt?
Weet je wat frappant is? Dat lopende onderzoek kijkt ook naar beperkingen op grond van de nationale veiligheid in verband met – tadaa! – koranverbrandingen. Dus dat instrumentarium? Ligt straks gewoon klaar. En naarmate Nederland mikpunt wordt of de politieke kleur van de regering wijzigt, kan een verbod zo weer de kop opsteken.
Maar het beroemde citaat van Heinrich Heine dan? ‘Waar men boeken verbrandt, verbrandt men uiteindelijk ook mensen’, door hem in 1821 bij een personage in de mond gelegd, nota bene over de Koran? Moet je los van de terroristische dreiging niet voor zo’n verbod zijn, omdat koranverbrandingen deel uitmaken van een hetze?
Sympathieke gedachte. Alleen moet je bij wetgeving nadenken over situaties die je nog niet kent. Moslims zijn een kwetsbare minderheid. Tegelijk is de islam in veel situaties een onderdrukkend systeem. Nu is het radicaal-rechts dat de Koran verbrandt. Maar stel dat iemand anders voor Koranschennis kiest als protest tegen de vernedering van vrouwen door de Taliban. Stel dat een homo of afvallige de eigen vrijheid kracht bijzet door een religieus boek in de fik te steken. Gaan we die in de gevangenis smijten?
Nederland heeft uitgebreide wetten tegen uitingsdelicten. En vonnissen hangen in de praktijk sterk af van de precieze omstandigheden: de bedoeling van een uiting, de doelgroep, de plaats, de opgeroepen associatie. Dus er zou best ooit een zaak tegen een koranverbranding kunnen slagen wanneer uit de context duidelijk wordt dat er wordt opgeruid of aangezet tot haat.
Een beetje verstandig omgaan met de mogelijkheden die je al hebt. Bevochten vrijheden alleen inperken als je met je rug tegen de muur staat. Dat is stukken wijzer dan gelegenheidswetgeving invoeren. Maar pas op, want die is sluipenderwijs toch in aantocht.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant