‘Woke’ en ‘elitair’, zo wordt Sophie Hilbrand regelmatig bestempeld. Tot haar onvrede: in de twintig televisiejaren die de presentator heeft beleefd, is verbinden altijd haar doel geweest. Een streven dat ze zal voortzetten bij Bar Laat. ‘Ik herken mijzelf niet in het beeld van de grachtengordelelite.’
Sophie Hilbrand (48), in spijkerbroek en -jack, wit T-shirt, zit onder een bewolkte hemel op een terras in Amsterdam-Noord, op fietsafstand van haar woning. Het is de derde week van augustus, een paar dagen voordat ze begint aan haar nieuwe klus, de latenighttalkshow Bar Laat van BNNVara, waarvan ze samen met Jeroen Pauw en invalpresentator Tim de Wit het vaste gezicht zal vormen.
Eigenlijk zou Hilbrand pas in de eerste week van september op tv te zien met Bar Laat. Maar omdat er volgens de omroep ‘genoeg gaande is in de wereld’ – denk: een nieuw kabinet, Gaza, de kandidatuur van Kamala Harris – gaat het programma een week eerder van start.
Hilbrand zit er deze dinsdagmiddag nog ontspannen bij, zongebruind van een vakantie in Griekenland, waar ze bergwandelingen heeft gemaakt met haar man, acteur Waldemar Torenstra, en hun twee tienerkinderen. En na achttien jaar oefenen heeft Hilbrand, na vele pogingen op de Waddenzee, het kitesurfen een beetje onder de knie.
‘Ik ben gewoon niet zo goed in een sport waar je met heel verschillende elementen tegelijk rekening moet houden. Maar het is deze zomer eindelijk gelukt.’
Twee keer per week zal ze op primetime de kijker proberen weg te lokken bij de concurrerende talkshows. Hilbrand heeft er zin in, vooral in het bevragen van het net aangetreden kabinet-Schoof. Op de lijst van nieuwe bewindslieden die ze graag aan de tand wil voelen staat één naam met stip bovenaan: PVV’er Marjolein Faber, minister van Asiel en Migratie.
‘Faber is op het voor dit kabinet belangrijkste dossier gezet, ik zou het fijn vinden om te kijken of het lukt om een open gesprek met haar te voeren, gebaseerd op cijfers, zonder dat het heel geharnast is. Ik zou vragen: hoe vindt u dat we moeten omgaan met dit probleem, zonder dat mensen om wie het gaat – asielzoekers – worden ontmenselijkt of als misdadigers worden neergezet? Met welke plannen wilt u minder asielaanvragen voor elkaar krijgen? En wanneer vindt u een situatie menselijk of onmenselijk?’
Laten we het iets concreter maken. Afgelopen weken speelde de kwestie rondom Mikael, een 11-jarig jongetje, in Nederland geboren, dat is uitgeprocedeerd en nu wordt uitgezet naar Armenië. Hoe zou je Faber daarover bevragen?
‘Ik zou vragen: u zegt dat u niets aan Mikaels situatie kunt doen, maar u kunt er als minister met uw bevoegdheden wél wat aan doen. Dus dan betekent dat eigenlijk dat u er niets aan wílt doen, toch? En ik zou het graag met haar willen hebben over al die andere jongetjes zoals Mikael, over wie wij nooit iets horen. Wat vindt zij van hen? Kunnen we voor hen iets betekenen, of is het gewoon een kwestie van doei, en we kijken niet meer naar ze om?’
Denk je dat Faber zin zou hebben in dat gesprek met jou?
‘Ik hoop van wel. Onze deur staat altijd open en wij zouden het gesprek graag met haar voeren. Ik hoop dat we kunnen bewijzen dat we met iedereen het gesprek willen aangaan.’
Hebben jullie Geert Wilders al gepolst?
‘Natuurlijk zouden we hem willen hebben, maar hij verschijnt überhaupt nergens. Wat betreft de andere PVV-bewindslieden: van onze politieke redacteuren begreep ik dat ze bij ons aan tafel zullen verschijnen om hun beleid uit te leggen.’
Het is haar jubileum, merkt ze aan het begin van het gesprek op. Hilbrand zit alweer twintig jaar in het tv-vak. Na een rusteloze start van haar carrière – Hilbrand studeerde communicatie en volgde een theateropleiding – vond ze in 2004 richting in het SBS-programma 6pack, zogeheten guerrillatelevisie waarvoor Hilbrand en andere presentatoren brutale stunts uithaalden, zoals het opzoeken van ‘het lelijkste dorp van Nederland’ om dat vervolgens midden in de nacht op te knappen door de lantaarnpalen te versieren.
Een jaar later stapte Hilbrand over naar BNNVara, nog altijd haar vaste honk, waarvoor ze programma’s maakte als Sophie op 3 (2009), over groepen die ‘normaal gesproken achter gesloten deuren samenkomen’, en Sophie in de kreukels (2016) over het taboe op cosmetische ingrepen.
Sinds 2020 is Hilbrand vooral talkshowhost. Eerst voor het afgelopen jaar gesneuvelde Op1, waar ze samen met NRC-journalist Hugo Logtenberg een van de vijf presentatorenduo’s vormde. Tussen 2021 en mei 2024 was Hilbrand een van de twee presentatoren van de talkshow Khalid & Sophie, later omgedoopt tot Sophie & Jeroen, nadat Jeroen Pauw eind vorig jaar de presentatie had moeten overnemen van de in opspraak geraakte Khalid Kasem, waarover later meer.
‘Ik had helemaal niet zo bij dat jubileum stilgestaan, totdat ik mij op dit gesprek ging voorbereiden en dacht: ik doe dit alweer twintig jaar. En ik heb zó veel gemaakt. Van 6pack tot Opstandelingen, over verdrukte mensen die in gevecht zijn met de autoriteiten.’
En nu ben je talkshowhost van een latenightprogramma. Heb je hier altijd van gedroomd?
‘Natuurlijk heb ik daar weleens aan gedacht toen ik zelf als gast aan tafel zat bij Jeroen Pauw of Matthijs van Nieuwkerk, dat ik het leuk zou vinden om zelf aan het hoofd van zo’n tafel te zitten.
‘Maar mijn carrière liep eigenlijk altijd parallel met mijn interesses. In het begin wilde ik eropuit, juist niet in een studio zitten, en meer onderzoeksjournalistieke dingen maken zoals Opstandelingen en Wij zitten vast, waarin ik een half jaar meeliep met jongeren die vastzitten in een justitiële inrichting. Dat heeft mij enorm veel bagage opgeleverd en me organisch naar het werk als talkshowhost geleid.’
Wat maakt het werk van talkshowhost aantrekkelijk?
‘Ik heb eerder ook een talkshow gepresenteerd, Spuiten en slikken, dat één keer per week op tv was. Het live-element van zulke televisie maakt het zo spannend. Het gebeurt op het moment. Alles moet goed gaan. En je zit op een plek waar het maatschappelijk debat wordt gevoerd.’
Hoe zie jij je rol als talkshowhost in dat maatschappelijk debat?
‘Ik hoop dat ik een plek kan creëren waar mensen wat meer begrip voor elkaar krijgen, in plaats van steeds feller worden op iemand die iets anders vindt of denkt. Mensen worden nu uit elkaar gedreven, dat voel ik echt zo. Daar is een zeker politiek belang bij. Iedereen wordt in hokjes gestopt. Ik wil van Bar Laat een plek maken waarover je denkt: hier kan een normaal gesprek worden gevoerd, vanuit nieuwsgierigheid naar de ander.’
‘Elitair’ en ‘woke’ luidde ook de kritiek op de talkshow – eerst Khalid & Sophie, later Sophie & Jeroen – die Hilbrand tussen 2021 en 2024 presenteerde. Vanwege de aandacht voor hogere cultuur, slavernij, seksisme en uitgesproken progressieve gasten als komiek Raoul Heertje en Annefleur Schipper (van de podcast De lesbische liga) werd Hilbrand met name in rechtse kringen afgeschilderd als het gezicht van een van de werkelijkheid losgezongen en links-activistische stedelijke elite.
‘Toch te veel grachtengordel’, oordeelde tv-maker en kijkcijferwatcher Tina Nijkamp eind vorig jaar over Khalid & Sophie, nadat het programma 519 duizend kijkers had gescoord. Dat zijn om en nabij evenveel kijkers als andere talkshows – Op1, Beau, Humberto – gemiddeld scoren, maar wel beduidend minder dan een Vandaag Inside, dat rond de 1 miljoen kijkers trekt.
Ook PVV-leider Geert Wilders heeft zich zelden onbetuigd gelaten in het bashen van Khalid & Sophie en later Sophie & Jeroen. ‘Morgen iemand van Hamas? Raar hè, dat we af willen van de publieke omroep’ schreef Wilders afgelopen mei op X nadat Soumaya Sahla, een voormalig lid van terreurorganisatie de Hofstadgroep, te gast was bij Sophie & Jeroen.
Nieuw is het rechtse gevit op producties van BNNVara niet, maar irritant vindt de zichtbaar geërgerde Hilbrand het wel. Volgens de tv-presentator doen kwalificaties als ‘woke’ en ‘elitair’ geen recht aan haar open werkwijze. Soms was ze tijdens Khalid & Sophie nog kritischer op de linkse politiek dan op andere partijen, zegt Hilbrand.
‘En dat hele idee ook dat links alles zou kapotmaken. Links heeft al heel lang helemaal niks te vertellen, ze hebben helemaal geen macht. Maar het is heel slim geframed.
‘Kijk, in november vorig jaar hebben we een special rondom de verkiezingen gemaakt en toen speelde dat soort kritiek meer dan nu. Toen was Raoul Heertje onze rechterhand aan tafel, die er af en toe flink in vloog. Tijdens een uitzending was hij heel emotioneel over het EenVandaag-verkiezingsdebat waarin het huizentekort aan migranten werd geweten. Vlak daarvoor was Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet met een bierflesje aangevallen. Daar zijn we in de uitzending niet op teruggekomen. Dat wij daar kritiek op kregen vond ik terecht, daar baal ik enorm van.’
Eind vorig jaar was Hilbrand het ‘grachtengordel’-verwijt zat. Ze pakte de telefoon om Tina Nijkamp persoonlijk op te bellen en haar te vragen waarom ze Khalid & Sophie weer eens had afgedaan als elitair. Aanleiding dit keer was een optreden bij Khalid & Sophie van de volkszanger Marco Schuitmaker, bekend van de hit Engelbewaarder. Volgens Nijkamp zou Hilbrand de volkszanger met dedain hebben aangekeken.
‘Nijkamp dacht dat ik hem uitlachte of iets dergelijks. Zij dacht dat mijn interesse in de zanger niet oprecht kon zijn. Hoe kom je daar nou bij, vroeg ik haar. Ik kom uit Brabant. Ik vier al mijn hele leven carnaval. Wat weet je hier nou van? Toen antwoordde ze: misschien moet je dat dan vaker zeggen op tv.
‘Het is allemaal zo makkelijk om te zeggen. Ik herken mijzelf helemaal niet in het beeld van de grachtengordelelite. Heel irritant vind ik dat frame. Rot toch op.’
Het is wel aan je te merken dat dat soort kritiek zwaar valt.
‘Het weegt omdat iedereen elkaar gaat napapegaaien dat wij erg links zouden zijn. Vind jij dat ook?’
Ik heb die mening niet direct, maar ik kan mij voorstellen dat dit beeld van jullie aan de andere kant van de ideologische kloof leeft.
‘Ik snap het gewoon niet. Als je dus moet luisteren naar een Tina Nijkamp dan zou je dus nooit meer iemand kunnen uitnodigen als Connie Palmen, want te elitair, te veel grachtengordel. Maar waar mag Connie Palmen dan wel langskomen? En daarbij: het is gewoon een ontzettend grappige vrouw, die de hele dag in de boeken zit, daar allemaal leuke dingen uit haalt en daar goed over kan vertellen. Is dat dan meteen hoogdravend en grachtengordel?’
Eigenlijk vindt Hilbrand dat ze alweer te veel heeft gezegd over de criticasters die volgens haar vooral bedreven zijn in het ‘afzeiken’ van anderen. Liever noemt ze mensen als schrijver Adriaan van Dis en actrice Olga Zuiderhoek, mensen die ondanks hun gevorderde leeftijd altijd de luiken naar de wereld hebben openstaan, geïnteresseerd blijven in mensen en hun motieven. Deze open, empathische houding vindt Hilbrand ook voor haar eigen werk noodzakelijk.
‘Ik ben echt op zoek naar de verbinding met de mensen die ik bevraag. Maar ik vind het ook heel leuk om kritische interviews te hebben met mensen die iets vertellen waarvan je weet: dat klopt niet helemaal.’
Iemand als Mark Koster, mediajournalist voor De Telegraaf, vindt dat jij juist niet kritisch genoeg bent in interviews. Je zou je soms te veel als een ‘fan’ opstellen.
‘Dat is dezelfde Mark Koster die met Yvonne Coldeweijer een podcast over juice (roddels, red.) heeft. Dat je hem aanhaalt als autoriteit op het gebied van kritisch interviewen is absurd, toch?’
Maar je noemt je interviewstijl zelf ‘open’, ‘verbindend’. Ik vroeg mij af of je met die houding kritisch genoeg kunt zijn. Of meet ik je nu te veel af aan een Sven Kockelmann of Jeroen Pauw, de mannelijke prototypen van de ‘kritische interviewer’?
‘Ik heb een heel andere weg afgelegd dan de namen die je noemt. Ik heb heel interessante ontmoetingen gehad, ben met verschillende mensen in aanraking gekomen, heb geleerd mij in hun denkwereld te verplaatsen. Wellicht heb ik toen veel minder de kritische journalist uitgehangen, maar ik heb wel kennis opgedaan van mensen en van ambtelijke systemen. Met die bagage zit ik daar nu als talkshowhost. En ik zit er als iemand die het gewoon leuk vindt om een open en vrolijk gesprek te voeren. Natuurlijk snap ik het dat er politici zijn die je stevig aan de tand moet voelen, maar dat doe ik ook, en ik kijk daarnaar uit. Dat ik dat niet zal doen als een Sven Kockelmann is omdat ik Sven Kockelmann niet ben.’
Begin juni was Hilbrand voor het laatst te zien als het gezicht van de talkshow Sophie & Jeroen. Daarmee kwam een einde aan een bewogen drie jaar voor een programma dat de weinig benijdenswaardige taak had om het grote gat te vullen dat het immens succesvolle De wereld draait door had achtergelaten.
De kritiek op de nieuwkomer was niet mals. Veel opmerkingen betroffen de wiebelige presentatie van Khalid Kasem, een onervaren advocaat, die op basis van een geslaagde screentest de presentatieklus kreeg toevertrouwd. Een kijkcijferkanon zoals De wereld draait door (meer dan een miljoen kijkers) werd het programma nooit, al wist het zich met een vaste aanhang van rond een half miljoen aardig staande te houden in concurrentieslag met andere talkshows.
Inhoudelijk wist het programma wel een zekere progressie te maken, met soms spraakmakende interviews. Een van die interviews – door Kasem met Spoorloos-presentator Derk Bolt, wiens programma adoptiekinderen had gekoppeld aan de verkeerde biologische ouders – werd vorig jaar genomineerd voor de Sonja Barend Award voor het beste tv-interview.
De grootste klap kreeg het programma eind vorig jaar te verduren, toen dagblad AD Kasem, in zijn vroegere hoedanigheid als advocaat, in verband bracht met omkoping van een ambtenaar ten behoeve van een cliënt. Kasem legde zijn werk als presentator tot nader order neer, en is nog altijd niet teruggekeerd op tv. Later zou de Amsterdamse deken hem goeddeels vrijpleiten van omkoping. Wel kreeg hij van de deken een formele waarschuwing vanwege ‘ongepaste uitlatingen’ richting een cliënt om een openstaande factuur betaald te krijgen.
Op maandag 29 januari, toen het programma voor een nieuw seizoen onder de nieuwe naam Sophie & Jeroen terugkeerde op tv, sprak Hilbrand geëmotioneerd over het afscheid van haar vroegere collega Kasem. ‘Een geweldige man, een lieve collega, we missen hem gewoon. We hopen dat hij hier weer te zien zal zijn.’
Wat zat er achter de emotie op dat moment?
‘Dat ik opeens in een studio stond waar zijn naam niet meer te zien was. Dat vond ik gewoon heel pijnlijk. Ik heb ontzettend goed met hem samengewerkt. Op de redactie kenden we hem allemaal als een fijne collega die veel meebracht. Wat er met hem gebeurde gun je niemand.’
Je sprak ook de hoop uit dat hij weer op tv te zien zal zijn. Zie je dat gebeuren?
‘Ik vind dat moeilijk om te zeggen, echt heel moeilijk. Als advocaat heeft hij natuurlijk te maken met een beroepsgeheim. Dat maakt het voor hem best ingewikkeld om uit te leggen hoe het allemaal precies in elkaar zit. Maar laat ik het zo zeggen: ik vermoed dat hij op de een of andere manier wel weer boven water zal komen.’
Weet je meer dan wij?
‘Nee, ik weet helemaal niks. Nee nee. Jij vraagt mij dit, en dan probeer ik gewoon vooruit te kijken. Dan acht ik het niet onmogelijk dat hij weer op tv zal verschijnen.’
Waar baseer je dat op?
‘Gewoon op basis van wie hij is. En dat is een heel slimme, ambitieuze en betrokken man. Het moet even rusten. En uiteindelijk ontstaat er wel weer een nieuwe realiteit voor hem.’
Hebben jullie nog contact?
Lachend: ‘Ja. En dat mag ik gewoon zeggen, want daar rust toch geen beroepsgeheim op. Dat is gewoon contact op vriendschappelijke basis.’
In oktober wordt Hilbrand 49 jaar en staat ze op de drempel van een nieuw decennium. Meer dan acht jaar geleden, toen Hilbrand bijna de 40 had bereikt, maakte ze met Sophie in de kreukels een opzienbarend tv-programma over ouder worden voor de camera, en het wel of niet gebruikmaken van cosmetische ingrepen.
Hilbrand sprak zich uit als tegenstander van botox, fillers en andere middelen om er kunstmatig jong en fris uit te blijven zien. Zij wilde het verouderingsproces juist omarmen. Andere vrouwelijke BN’ers die Hilbrand voor de camera sprak, overduidelijk aan de botox, durfden destijds nog niet zo openhartig te zijn over hun keuzen.
Inmiddels is er het nodige veranderd. Mede door de invloed van sociale media is openhartigheid over cosmetische ingrepen gangbaarder geworden onder zowel BN’ers als niet-BN’ers. Hilbrand daarentegen wil er nog altijd niets van weten en is juist uitgegroeid tot een zeker boegbeeld van vrouwen die zich niet conformeren aan het dwingende schoonheidsideaal van jong en strak.
Afgelopen april liet Hilbrand zich weer in die rol gelden toen ze de influencers en realitysterren Tamara Elbaz en Maria Tailor aan tafel had bij Sophie & Jeroen.
Elbaz en Tailor hadden daarvoor in hun podcast #GeenFilter de draak gestoken met Hilbrands uiterlijk. Elbaz, die duidelijk gebruikmaakt van botox en fillers, toonde in de aflevering een weinig flatteuze foto van Hilbrand en voegde daaraan toe dat de presentator eruitzag ‘alsof ze twintig jaar geleden is gestorven en aan het ontbinden is’. Zichzelf vond Elbaz er wel ‘representatief’ uitzien.
‘Laat me raden: het waren zeker de vrouwen van de Volkskrant Magazine-redactie die wilden dat je hiernaar vroeg, toch?’
Nou, ze hebben mij wel de nodige input gegeven. Maar ik was zelf ook wel benieuwd. Waarom wilde je deze twee vrouwen aan tafel hebben?
‘Omdat ik programmamaker ben. En omdat ik de clip van de podcast kreeg doorgestuurd van een vriendin. Meteen dacht ik: dit is interessant. Ik was heel blij dat Tamara en Maria ingingen op de uitnodiging, want ze hadden natuurlijk echt onaardige dingen over mij gezegd. Ze hadden ook kunnen denken: holy shit, moet ik daar aan tafel zitten? Ik vond het heel stoer dat ze kwamen.’
Het gesprek aan tafel bij Sophie & Jeroen is gemoedelijk, niet vijandig. Met een licht geamuseerde blik vraagt Hilbrand zowel Elbaz als Tailor naar hun ideeën over het vrouwelijk schoonheidsideaal en welk beeld zij uitdragen naar jonge vrouwen. Iets feller zijn de andere vrouwen aan tafel – Annefleur Schipper en voormalig wielrenner Roxane Knetemann – die het de realitysterren kwalijk nemen dat ze andere vrouwen aanvallen op hun uiterlijk. Uiteindelijk komt de tafel tot de consensus dat alle vrouwen – wel of niet aan de botox of fillers – elkaar in hun waarde moeten laten.
‘Ik was echt niet gekwetst door wat ze over mij zeiden. Dit is precies het soort gesprekken dat ik aan zo’n tafel wil hebben. Zij staan helemaal aan de ene kant van het spectrum en anderen staan weer aan een totaal andere kant. De andere gasten aan tafel bleken ook goed in het doorvragen naar Tamara’s en Maria’s idee van vrouwelijkheid. Wanneer ben je verzorgd of onverzorgd? Er was dus zeker wel wat aan te merken op de twee vrouwen, maar ik wilde vooral dat het een open gesprek bleef, in plaats van dat we elkaar zouden aanvallen.’
Toch bleef ik een beetje haken aan de conclusie dat jullie elkaar niet moeten aanvallen. Waar blijft dan de ruimte om kritiek te leveren op vrouwen die andere vrouwen dit soort ingrepen aanpraten?
‘Ik denk dat je die kritiek niet persoonlijk moet maken, maar moet richten op het systeem dat erachter zit, de cosmetische industrie en sociale media die ons een bepaald schoonheidsideaal opdringen. Ik kan het wel Tamara kwalijk gaan nemen dat ze botox gebruikt, maar dan heb ik het niet over de bedrijven die jonge meisjes ertoe verleiden om hun lippen vol te spuiten met gif.’
Acht jaar geleden maakte je Sophie in de kreukels. Sindsdien is het gebruik van chirurgische cosmetische ingrepen alleen maar toegenomen, ook onder tv-mannen. Valt het tij nog te keren?
‘Ik denk dat alles in golfbewegingen gaat. Op een gegeven moment zullen we vanzelf op een punt komen dat we wel een beetje klaar zijn met al die volgespoten lippen en strakke voorhoofden. Het is toch bijna onvermijdelijk dat we zullen denken: waar zijn we nu helemaal mee bezig?’
Waarop baseer je de hoop dat we er ooit genoeg van zullen krijgen? De cosmetische industrie heeft er toch alleen maar baat bij om dit schoonheidsideaal te blijven pushen?
‘Nogmaals: ik denk dat het een golfbeweging is. Ik ken vrouwen die op jongere leeftijd borstimplantaten hebben genomen, maar die halen ze er nu uit omdat ze zich niet langer dingen willen laten aanpraten en er veel liever natuurlijk blijven uitzien. Snel zal deze ontwikkeling vast niet gaan, maar wellicht valt het kwartje als we straks een generatie oudere vrouwen hebben rondlopen waarvan we denken: jezus, zo veel werk aan je gezicht had ook niet gehoeven.’
5 oktober 1975 Geboren in Alkmaar.
2004 6pack voor SBS 6.
2005-2007 Presentator Spuiten en slikken.
2006-2010 Presentator Lijst 0, een politiek programma gericht op jongeren.
2007 Presentator De klimaatpolitie.
2009 Presentator Sophie op 3.
2012 Presentatie van De nationale IQ-test.
2016 Sophie in de kreukels, over de cosmetische industrie.
2017 Sophie in de mentale kreukels, over geestelijke gezondheid.
2020-2021 Duopresentator van Op1.
2021-2024 Presentator Khalid & Sophie, later Sophie & Jeroen.
2024-heden Presentator Bar Laat.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant