Terwijl de extreemrechtse AfD oprukt in het oosten van Duitsland, vecht de wijk Dresden Neustadt om haar progressieve karakter te behouden. Tot vreugde van de inwoners. ‘In de rest van Dresden voel ik me minder veilig.’
Wie het kantoor van Sophie Koch (35) bezoekt, krijgt niet direct het idee dat hij te maken heeft met de grootste, machtigste partij van Duitsland. Het rommelhok staat vol bierkratten en gebruikte SPD-affiches, de keuken vol opgestapelde vaat, de vergaderruimte vol half uitgepakte dozen met verkiezingsflyers. Het is eerder het hoofdkwartier van een clubje idealisten dat vecht voor zijn politieke voortbestaan.
Dat is dan ook het lot van de Sozialdemokratische Partei Deutschlands in de Oost-Duitse deelstaat Saksen, elke deelstaatverkiezing opnieuw – Duitse deelstaten hebben eigen regeringen. Maar nooit was het zo spannend als afgelopen zondag, toen de extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD) in Saksen én buurstaat Thüringen historisch hoog scoorde. ‘Vlak voor de verkiezingen waren er nog peilingen die ons minder dan 5 procent gaven, de kiesdrempel’, zegt aantredend Saksisch SPD-parlementslid Koch. ‘Maar we hebben al onze zetels behouden.’
Dus de stemming onder de Saksische sociaaldemocraten, daags na de verkiezingszege van extreemrechts? ‘Opgelucht’, zegt Koch. ‘Opgelucht, vrolijk en trots.’
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Eerder was hij correspondent in het Midden-Oosten.
Dat geldt niet alleen voor de lokale politici; ook de inwoners van Dresden Neustadt kijken met enige opluchting vanuit hun progressieve vrijstaat naar buiten.
Kiesdistrict Dresden II, waar Neustadt onder valt, is als een klein Gallisch dorpje omringd door Romeinen. In de studentikoze wijk ligt de veganistische slager twee straten van Dhaliwal’s Indiaas koffiecafé. De AfD-verkiezingsborden met ‘Uitzetten! uitzetten! uitzetten!’, die de hoofdweg naar Dresden sieren, maken hier plaats voor posters met ‘Antifa-gebied: tegen nazi’s’.
Afgelopen zondag won de AfD, volgens de binnenlandse veiligheidsdienst ‘bewezen extreemrechts’ in dit deel van Duitsland, glansrijk de verkiezingen in Thüringen. Hier in Saksen eindigde de AfD nét onder de conservatieven van de CDU, maar wel met een stemmenaandeel van bijna 31 procent (Thüringen: 33 procent). Het democratische midden van Duitsland zag het met afgrijzen gebeuren; volgend jaar kiest Duitsland als geheel een nieuwe federale regering.
Maar in Neustadt hangen de progressieven de vlag uit. De CDU won nipt, maar zowel de Groenen als de SPD kregen hier meer stemmen dan waar ook in Saksen. De SPD haalde onder de energieke Sophie Koch, die haar lokale programma als ‘kookboek’ verspreidde, zelfs twee derde meer dan bij de vorige verkiezingen. Bijna een kwart van de kiezers hier stemde op de Groenen, die in Saksen als geheel met 5,1 procent maar net de kiesdrempel wisten te halen.
Lisa werd zelfs lid, zegt de 35-jarige sociaal pedagoog donderdagmiddag aan een straattafeltje bij café Dhaliwal’s. ‘Omdat ik zag hoe groot extreemrechts werd. Ik dacht: oké, ik moet wat doen. Ik ga progressieve krachten steunen. Omdat ik wil dat ze tegenwicht bieden in Saksen, maar zeker ook lokaal. Een vriend van mij met een donkere huidskleur zei laatst tegen me dat hij zich alleen hier in Neustadt prettig voelt.’
De eigenaar van het café, de Indiase Jasmil Dhaliwal (32), kan dat beamen. ‘Ergens anders in Dresden krijg je weleens een middelvinger uit het niets. Niet heel vaak, maar ik vind het hier in Neustadt toch comfortabeler. Het is niet gevaarlijk hoor, in de rest van Dresden. Het is gewoon, nou ja, minder veilig. Daarom heb ik mijn café vorig jaar hier geopend.’
Lisa, net als haar ouders geboren en getogen in Saksen, wil niet met achternaam in de krant zodat ze de ingewikkelde politieke dynamiek in haar eigen familie vrij kan beschrijven. ‘Saksen is gewoon een hele witte deelstaat waar veel mensen nauwelijks contact hebben met andere culturen, of mensen van kleur’, zegt ze. ‘Dat zorgt voor een racistische ondertoon die sterker is dan elders in Duitsland. En er spelen hier allerlei DDR-trauma’s.’
Dat ziet ze bij haar moeder, zegt Lisa, die bij de EU-verkiezingen AfD stemde. ‘Mijn moeder heeft heel snel het gevoel dat ‘die daar boven’, de machthebbers, haar dingen opleggen die ze niet wil. Voor haar is corona het keerpunt geweest. Ze heeft zich niet laten vaccineren en voelde zich daarna een tweederangsburger. Dat dreef haar naar de AfD, die fel ageert tegen coronamaatregelen. Dat die racistisch zijn weet ze wel, maar ze ziet de ernst er niet zo van in.’
Die ernst voelen anderen wel. In het oosten van Duitsland hoor je steeds vaker dat extreemrechts weliswaar altijd aanwezig is geweest, maar de afgelopen jaren aan zelfvertrouwen lijkt te winnen. Bij coronademonstraties speelden extreemrechtse figuren en clubs, zoals de fascistische Vrije Saksen, openlijk een leidinggevende rol. Verontwaardigde brave burgers liepen daar zij aan zij met duidelijk herkenbare neonazi’s.
Thomas Löser, het Groenen-parlementslid voor Neustadt, wijst naar het stadje Bautzen, een berucht bolwerk van extreemrechts een uur ten oosten van Dresden. ‘In augustus kwamen daar zevenhonderd neonazi’s naar Christopher Street Day (de Duitse versie van het lbhti-evenement Pride, red.). De parade kon alleen onder uitzonderlijk zware politiebescherming plaatsvinden. Queer mensen zijn hun leven niet overal zeker in Saksen. Daarom moeten we tolerante vrijplaatsen in de grote steden beschermen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant