Ketamine lijkt een partydrug als vele andere. Toch kan het uitgerekend met ‘keta’ flink misgaan: langdurig gebruik tast de blaas aan, met heftige pijnen en soms blijvend letsel tot gevolg. In Den Bosch is er zelfs een speciale poli voor opgericht.
Je wordt er heerlijk relaxed van, een beetje zweverig of dromerig vaak. Soms voel je je sterk verbonden met je vrienden, lekker chill. Kleuren worden feller, geluiden intenser, je wordt vrijer in je hoofd. Het geeft een prettig soort rust ook.
Tot zover de schijnwereld van de partydrug die Jasper (20) en Michiel (23) jarenlang gebruikten, en als het aan hen lag, zou die niet eens zijn beschreven in dit artikel. Want ketamine – daar hebben we het over – heeft hun leven ernstig ontwricht. In het ergste geval houden ze er zwaar lichamelijk letsel aan over.
Over de auteur
Nell Westerlaken is verslaggever van de Volkskrant.
‘Ik wil absoluut niet dat dit een soort handleiding wordt voor ketaminegebruik’, zegt Jasper in verslavingskliniek Novadic-Kentron in Vught waar hij en Michiel zijn opgenomen voor een detox en een behandeling van dertien weken. Voor je het weet, zegt Jasper nadrukkelijk, heb je een brandend gevoel bij het plassen, moet je twee, drie keer per uur naar de wc, ook ’s nachts, en kruip je over de grond van de pijn omdat je blaas is aangevreten.
Michiel gebruikte zijn eerste ketamine op een feestje, vijf jaar geleden. ‘We hebben een hechte vriendenclub en bijna elke weekend was het raak.’ Na verloop van tijd begon hij ook thuis te gebruiken, alleen, op zijn kamer. ‘Ik voelde me er prettig bij, relaxed. Als ik Call of Duty speelde, werd alles mooier met keta.’ Jasper volgde dezelfde weg: eerst met vrienden op zaterdagavond, ‘en later, als ik wat over had, op zondag thuis. In mijn eentje’.
Ergens in het vorige decennium verscheen ‘keta’ in de uitgaansscene, een wit poeder dat wordt gesnoven en soms in pilvorm wordt geslikt. Een mainstreamdrug is het nog altijd niet volgens het Trimbos-instituut, kenniscentrum voor mentale gezondheid en middelengebruik, maar het wordt in bepaalde groepen van vooral twintigers inmiddels vaker gebruikt dan amfetamine.
De meeste gebruikers beperken zich tot een paar ‘puntjes keta’ in het weekend, een snuif die op de punt van een sleutel past. Een kleine groep raakt verslaafd, vaak thuisgebruikers zoals Jasper en Michiel die buiten de sociale controle van hun vrienden doorgaan met ketamine. De lichamelijke gevolgen kunnen aanzienlijk zijn; in de zwaarste gevallen is de blaas zo erg aangetast dat hij moet worden weggehaald.
Uroloog Wouter van der Sanden van het Jeroen Bosch Ziekenhuis (JBZ) in Den Bosch zag enkele jaren terug zo veel patiënten binnenkomen met vaak ernstige, ketaminegerelateerde blaas- en nierklachten, dat hij in 2022 een speciale poli opzette, de eerste en vooralsnog enige in Nederland. Van der Sanden behandelt inmiddels tweehonderd patiënten uit het hele land, en heeft achttien intakes per maand. De wachttijd is opgelopen tot vier maanden.
‘Ik had spoeddienst toen een jongen binnenkwam van 22 met ernstig nierfalen’, vertelt hij over de aanleiding van zijn initiatief. ‘Ik zei: als we nu niks doen, ga jij dood. Maar hij bleef onverschillig. We moesten twee slangen aanbrengen in zijn nieren, geen prettige ingreep. Toen hij bijkwam, was er iets in hem veranderd. Hij is daarna succesvol afgekickt.’
Kort daarop verschenen patiënt twee en drie, waarna Van der Sanden besloot zich verder te verdiepen in ketaminegerelateerde klachten. ‘Ketamine is een geneesmiddel dat onder meer wordt voorgeschreven als pijnstiller, het valt dus niet onder de opiumwet. Er was in Nederland weinig bekend over het gebruik van ketamine als partydrug, evenmin over behandelmethoden voor de ernstige blaasklachten die kunnen ontstaan.’
Veel van zijn meestal jongvolwassen patiënten hebben extreme pijn in hun blaas, in het bekkengebied, problemen bij het poepen, plassen en bij seks. Hij heeft patiënten gehad die honderd keer per etmaal moesten plassen – ‘zoals bij blaasontsteking maar dan tien keer zo erg’ –, vrouwen die luiers droegen, mannen die een plastic fles om hun penis deden. ‘De helft van mijn patiënten heeft seksuele problemen – vrouwen met pijn bij het vrijen, mannen die geen erectie kunnen krijgen.’
Ketamine is een krachtig verdovingsmiddel dat sinds de jaren zestig medisch wordt toegepast voor narcose en als pijnstiller, bij mensen en dieren. Van meer recente datum is de behandeling met ketamine bij ernstige depressies.
Eén zo’n patiënt was de Amerikaanse Friends-acteur Matthew Perry. Naast zijn doses op doktersvoorschrift nam hij grote hoeveelheden ketamine af van de drugsdealer en overleed daaraan in 2023.
In de jaren zestig werd het narcosemiddel ketamine populair bij ‘psychonauten’, drugsgebruikers op zoek naar een psychedelische ervaring. Deze eeuw, in de jaren tien, dook het steeds vaker op als partydrug.
Al is het geen mainstream drug, ‘ketamine is in bepaalde groepen zeker geen nicheproduct meer’, zegt Margriet van Laar, hoofd drugsmonitoring van het Trimbos-instituut. Ging in 2016 van het jongvolwassen uitgaanspubliek 12 procent weleens aan de ketamine, in 2020 was dat 22 procent en in 2023 25 procent. ‘Er zijn zo’n 120 duizend gebruikers tussen de 18 en 29 jaar die één of een paar keer per jaar ketamine nemen, vaak op huisfeesten, festivals en in clubs, en op afterparty’s.’ Hoewel de werking bij elke gebruiker anders uitpakt, is het vooral een tripmiddel. ‘Het wordt meestal gebruikt om te chillen.’
In coronatijd is het gebruik deels verplaatst van het uitgaanscircuit naar thuis, zegt Van Laar. Tussen 2015 en 2019 steeg het aantal ketamine-incidenten op feesten en festivals waar de EHBO aan te pas moest komen van 2 naar 10 procent van het totaal. ‘In de coronatijd volgde een dip, maar nu ligt het aantal incidenten weer op het niveau van voor corona.’
De meeste ketamine komt uit landen als China, Pakistan en India, waar ook veel grondstoffen voor synthetische drugs vandaan komen.
Frequent ketaminegebruik veroorzaakt een heftige chemische ontsteking in de blaas, legt hij uit, die niet is te genezen met antibiotica. Er ontstaan zweren in de blaas. ‘Je kunt de pijnreactie een beetje vergelijken met aften, zweertjes aan de binnenkant van je wang. Als je iets zuurs eet, doet het pijn. Urinezuur verzamelt zich in je blaas. Die wonden gaan vreselijk zeer doen.’
De paradox die veel gebruikers van kwaad tot erger brengt: ‘Omdat ketamine een pijnstiller is, blijven sommige mensen gebruiken om heel eventjes van de pijn af te zijn.’ Van der Sanden zette een gestructureerde behandelmethode op met medicatie. ‘We doen er alles aan om de blaas te redden. Soms is een operatie noodzakelijk, bijvoorbeeld om de blaas te vergroten.’ Er zijn geen cijfers van, maar er moeten inmiddels ook tientallen jongvolwassenen rondlopen met een stoma, hun blaas was niet meer te redden.
Julia Deuss is verslavingsarts op de jongerenafdeling van Novadic-Kentron, dat nauw samenwerkt met het Jeroen Bosch Ziekenhuis, en behandelt veel ketamineverslaafden, jongeren tot ongeveer 24 jaar. ‘Een detox van ketamine veroorzaakt weinig fysieke ontwenningsverschijnselen, zoals stoppen met alcohol of sommige andere drugs. Maar de lichamelijke gevolgen kunnen extreem en blijvend zijn, dat heb je vrijwel niet bij andere partydrugs zoals 3MMC of cocaïne’, zegt ze.
Huisartsen herkennen de signalen vaak niet waardoor ketamineverslaving pas laat wordt onderkend, zegt ze. ‘En veel gebruikers denken: de pijn bij het plassen gaat wel over als ik stop met ketamine, wat bij beginnend gebruik ook zo is.’
Je kunt lang een ‘gewoon’ leven naast het ketaminegebruik hebben zonder dat iemand het door heeft, zegt Jasper, maar toen hij na een paar jaar puntjes snuiven elke dag ‘lijntjes ging leggen’, toen hij zes, zeven keer per nacht naar de wc moest en crepeerde van de pijn, kon hij niet meer naar zijn werk. ‘Ik kon helemaal niks meer.’ De tijd zal moeten uitwijzen of hij blijvende schade heeft opgelopen.
Het is moeilijk te zeggen wanneer het kantelpunt komt naar permanent letsel, zegt verslavingsarts Deuss. Ze heeft cliënten uit alle sociale lagen van de bevolking. ‘Vaak is de groepsdynamiek van de vriendenkring bepalender voor hun gedrag dan het gezin, al wonen ze nog thuis’, zegt ze. Ouders worden zo mogelijk bij de therapie betrokken, zodat hun kind op hen kan terugvallen.
Vaak moeten ook gezinsrelaties worden hersteld in zo’n therapie. ‘Gebruikers hebben niet zelden gelogen tegen hun familie, wat de verhoudingen kan verstoren. En waar haal je het geld vandaan als je een paar gram per dag gebruikt? Een gram kost 20 euro.’
Michiel woont officieel nog thuis. Het is zijn tweede afkickperiode in Vught. ‘De eerste keer deed ik het voor mijn ouders. Nu zit ik hier voor mezelf. Ik hoop dat ik straks toch weer thuis mag komen wonen.’
De namen Jasper en Michiel zijn om privacyredenen gefingeerd.
Nog altijd is Juul Bos (20) twee van haar vriendinnen heel dankbaar. ‘Ze zeiden: als jij het zélf niet vertelt aan je pa en ma, doen wij het.’ Juul hield haar mond, waarna haar vriendinnen met de waarheid op de proppen kwamen over haar ketamineverslaving. ‘Ik ben hard weggerend en heb zelfs de simkaart uit m’n telefoon gehaald om niet bereikbaar te zijn, ik wilde er niets van weten.
‘Mijn ouders zagen wel iets aan mij als ik uit was geweest, maar ze dachten dat het van de drank kwam, en dat bevestigde ik.’
Haar moeder Cindy: ‘We merkten wel dat ze iets had gebruikt, maar we snapten het niet. Soms keek ze dwars door je heen, maar ze had geen grote pupillen zoals je verwacht bij drugs. Toen die vriendinnen naar ons toe kwamen, vielen alle puzzelstukjes op z’n plek.’
Juuls vrienden uit haar Brabantse dorp stopten met ‘keta’ of hielden hun gebruik beperkt tot het weekend. Juul ging door, ook thuis. Deed ze in het begin, toen ze 15 was, twee weekenden met een gram, een paar jaar later gebruikte ze vijf gram per dag. ‘Je hoeft maar een appje te sturen en binnen een halfuur wordt het geleverd.’
De huisarts dacht aan blaasontsteking toen ze pijnklachten kreeg en schreef antibiotica voor, wat niet hielp. Op een keer belandde ze in een zogenoemde k-hole, een toestand waarin het lijkt of je uit je lichaam treedt. ‘Dat was eng: ik zag mezelf liggen.’ Een andere keer waren de ‘k-krampen’, buikkrampen door ketamine, zo hevig dat ze met spoed moest worden opgenomen, krimpend van de pijn. ‘Ik moest ook om de vijf minuten naar de wc.’
Gelukkig, zegt ze, kreeg ze na de interventie van haar vriendinnen, nu 2,5 jaar geleden, veel hulp van haar ouders bij het vinden van een uitweg. Een lang en moeizaam traject: ambulante begeleiding, opname in een verslavingskliniek, een terugval, weer een opname.
Ze is nu driekwart jaar ‘nuchter’, maar heeft nog ernstige blaasproblemen. Na de terugval zijn de zweertjes in haar blaas operatief weg gelaserd, maar ze zijn teruggekomen. Blaasspoelingen, een nierkatheter, een zware nierbekkenontsteking, weer een nierkatheter dat vervolgens werd afgestoten. In september wordt ze weer geopereerd. ‘Dan worden de zweertjes weer weggebrand. Mijn blaas wordt daar kleiner van waarna er nog een operatie nodig is. Ik slik nu twintig medicijnen per dag, tegen de pijn en om het plassen tegen te houden.’
Juul heeft besloten om met naam en toenaam naar buiten te komen met haar verhaal ‘om het taboe eraf te halen’. Ze wil een opleiding social work gaan volgen. ‘Er komen mensen naar mij toe die zelf verslaafd zijn en die graag met me willen praten. Ze hebben steun aan mijn verhaal. Ik zie mezelf ooit wel in een verslavingskliniek werken. Ervaring heb ik al.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant