Mogelijk tienduizenden mensen hebben een te hoge of te lage arbeidsongeschiktheidsuitkering gekregen door fouten van het UWV. Eens te meer is pijnlijk duidelijk dat het complexe stelsel aan alle kanten vastloopt. Maar de uitweg is onduidelijk.
De arbeidsongeschiktheidsuitkering is verworden tot een waar hoofdpijndossier voor uitkeringsinstantie UWV. Dat het op meerdere fronten misgaat, is bekend. De wachtlijsten voor beoordelingen liepen in de afgelopen jaren dusdanig op dat sommige mensen negen maanden moesten wachten. Begin deze zomer bleek nog dat van een aanzienlijk deel van die beoordelingen niet goed is na te gaan of ze wel kloppen.
Deze week kwam er een nieuw probleem bij, toen het UWV na berichtgeving van het AD bevestigde dat mogelijk tienduizenden mensen in de afgelopen vier jaar door hun fout een te hoge of te lage arbeidsongeschiktheidsuitkering hebben ontvangen. Hoewel het in sommige gevallen om kleine verschillen gaat, kunnen de bedragen in specifieke casussen behoorlijk oplopen. Het is dus niet uit te sluiten dat mensen in de problemen zijn geraakt door een te lage uitkering.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid.
Alles over politiek vindt u hier.
Minister van Sociale Zaken Eddy Van Hijum noemde het in een brief aan de Kamer ‘pijnlijk’ dat juist de groep arbeidsongeschikten wordt geraakt, omdat ‘die in een kwetsbare positie verkeert’. Iemand heeft immers pas recht op een WIA-uitkering als diegene twee jaar ziek is en daardoor niet of minder kan werken. Er wordt dus pas aangeklopt bij het UWV na een vaak zware periode.
Er is dus zowel de minister als de uitkeringsorganisatie veel aan gelegen om de boel weer op de rails te krijgen. Maar daarvoor is het belangrijk te weten waar het misgaat bij het UWV.
De verkeerde berekeningen zijn het directe gevolg van fouten in het bepalen van het loon dat de uitkeringsgerechtigde verdiende toen diegene nog werkte, verklaart een woordvoerder van het UWV. ‘Het gaat dan specifiek om de berekening van het dagloon waarop de hoogte van de uitkering uiteindelijk wordt gebaseerd.’
Zo’n berekening lijkt op het eerste gezicht gemakkelijk, maar in de praktijk is het volgens de woordvoerder een behoorlijk complex proces. Zo zijn er ‘extra variabelen’, zoals extra’s die werkgevers als onderdeel van het loon meerekenen of verschillende tijdelijke contracten, die steeds meer werknemers hebben.
‘Om de complexiteit te schetsen: de mensen die deze berekeningen uitvoeren hebben een opleiding van een jaar nodig om de basis te begrijpen’, aldus de woordvoerder. ‘En om de details door te krijgen heb je eigenlijk twee jaar nodig. Zo lastig is het.’
De wachtlijsten en de hoge werkdruk door het toenemende aantal aanvragen hielpen niet. ‘Er staat heel veel druk op de mensen die de berekeningen uitvoeren. We beseffen dat we die collega’s overvragen’, aldus de woordvoerder. ‘Het is dan ook niet hun verantwoordelijkheid, maar die van het hele UWV dat deze fouten zijn gemaakt.’
Het neemt niet weg dat die fouten heel lang konden doorsudderen. Uit het onderzoek van het AD bleek dat er binnen de organisatie bekend was dat er fouten werden gemaakt, maar dat er niet werd ingegrepen. De kwaliteitscontroles zouden zelfs zijn afgeschaald, zodat er meer medewerkers beschikbaar waren om de lange wachtlijsten weg te werken. Minister Van Hijum noemde het donderdag ‘onbegrijpelijk’ dat de signalen lang onder de radar bleven.
De woordvoerder van het UWV erkent dat ‘de focus’ lange tijd gericht was op het ‘zo snel mogelijk beoordelen van mensen’ en minder op de ‘gevolgen die dat had voor de kwaliteit’. Dat was met name het geval nadat de wachtlijsten in 2020 en 2021 onder invloed van de coronacrisis alleen maar langer waren geworden. Ook nu wachten nog ongeveer 14 duizend mensen veelal maandenlang op een beoordeling.
De wachtlijsten zijn niet los te zien van de bredere problematiek rond het arbeidsongeschiktheidsstelsel, dat inmiddels een onontwarbare kluwen is. Zelfs experts kunnen er niet meer wijs uit worden. Bovendien zijn er (onbedoelde) onrechtvaardigheden waar tienduizenden mensen mee te maken hebben. Zo maakt het onderscheid tussen gedeeltelijke en volledige arbeidsongeschiktheid het stelsel complex en vallen relatief veel mensen buiten de boot.
Twee jaar geleden gaf Karien van Gennip, toenmalig minister van Sociale Zaken, daarom een commissie de opdracht om met oplossingen te komen. Die commissie (Octas) kwam met de conclusie dat het stelsel inderdaad ‘te complex’ is en mensen in ‘een doolhof’ terechtkomen. Toch bleef een panklare oplossing uit. Wel stuurde de commissie nadrukkelijk aan op vereenvoudiging, bijvoorbeeld door regelingen te schrappen.
De woordvoerder van het UWV benadrukt dat de organisatie zich niet achter die problematiek wil verschuilen en ook nu de ‘verantwoordelijkheid heeft het goed te doen’, maar ziet ook dat de reeks problemen samenhangt met de complexiteit. ‘Wij staan al jaren voor de uitdaging om de WIA uit te voeren en de druk op de organisatie neemt toe.’
Nu opnieuw pijnlijk duidelijk wordt dat dit vergaande gevolgen kan hebben, zal er voor de net aangetreden minister Van Hijum veel aan gelegen zijn om werk te maken van de aanbevelingen. Maar concrete stappen zijn nog niet gezet.
In het hoofdlijnenakkoord was de hervorming van het arbeidsongeschiktheidsstelsel in eerste instantie niet eens opgenomen. Uiteindelijk kwam het toch nog terecht in het eindverslag van formateur Richard van Zwol, waarin stond dat voorstellen rond het onderwerp ‘door het kabinet welwillend worden bezien’, ook als dat ‘financiële consequenties’ heeft.
De commissie Octas berekende dat een hervorming wel tot 2 miljard euro kan kosten. Of daar ruimte voor bestaat en wat dan mogelijk is, blijft nog onduidelijk.
Het UWV moet in ieder geval eerst de fouten die de afgelopen vier jaar zijn gemaakt in kaart brengen en rechtzetten. In een brief aan de Kamer schrijft minister Van Hijum dat hij ‘uiterlijk december’ een ‘compleet beeld’ verwacht.
De bedoeling is dat mensen die te weinig hebben ontvangen, worden gecompenseerd. Omdat het een fout van het UWV betreft, hoeven mensen die te veel hebben ontvangen dat niet standaard terug te betalen. Toch sluit de organisatie niet uit dat er wordt teruggevorderd. De wet schrijft dat namelijk wel voor als mensen ‘redelijkerwijs’ hadden kunnen weten dat ze te veel ontvingen. Van Hijum benadrukt dat het UWV dat wel moet doen ‘met oog voor de menselijke maat’.
In Den Haag zal de afhandeling van de fouten nauwgezet gevolgd worden. De conclusies over het toeslagenschandaal, waarin de overheid vele kwetsbare burgers hard raakte en compensatie lang uitbleef, zitten immers nog vers in het geheugen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant