De sterfte onder mensen die waren ingeënt tegen corona, lag in de jaren 2021 en 2022 een stuk lager dan vóór de pandemie. Waarschijnlijk zorgden het uitblijven van een griepgolf, minder verkeer op straat en schonere lucht ervoor dat er bij gevaccineerden veel minder sterfte was dan normaal.
Groepen die zich niet lieten inenten, hadden daarentegen forse oversterfte. Bij ongevaccineerde ouderen, een krappe minderheid, lag de sterfte in 2021 en 2022 drie tot vier keer zo hoog als voor de pandemie. Maar ook tussen de 18 en 60 jaar was de kans op overlijden bij ongevaccineerde Nederlanders ruwweg twee keer zo groot, al ging het nog steeds om een heel klein risico.
Dat blijkt uit een gedetailleerde analyse van de (geanonimiseerde) huisartsendossiers van ruim een miljoen Nederlanders, uitgevoerd door onderzoeksinstituut Nivel. De cijfers zetten opnieuw een streep door de nog altijd circulerende geruchten dat de coronavaccins in de vaccinatiejaren 2021 en 2022 zouden hebben geleid tot massale oversterfte.
Over de auteurMaarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech.
Ook bij kwetsbare patiënten met diabetes, COPD of hart- en vaatziekten maakte het vaccin veel verschil, blijkt uit de cijfers. Tijdens corona was de overlijdenskans ook voor kwetsbare patiënten die zich wél lieten inenten wat hoger dan voor de pandemie. Maar bij patiënten die niet waren ingeënt, was de sterfte tot wel acht keer hoger dan voorheen.
Het Nivel-onderzoek is een van de detailonderzoeken die wetenschappers na een motie van Pieter Omtzigt instelden naar de vraag waarom er in 2021 en 2022 zo’n 26 duizend Nederlanders meer doodgingen dan anders, een aantal dat op het eerste gezicht maar voor zo’n 60 procent rechtstreeks te verklaren valt door corona.
Direct antwoord op die vraag geeft het nieuwe onderzoek niet, zegt Nivel-onderzoeker Corinne Rijpkema desgevraagd. ‘De oversterfte toeschrijven aan afzonderlijke doodsoorzaken kon niet in ons onderzoek.’ Zo is denkbaar dat er ook extra mensen zijn overleden doordat tijdens de lockdowns behandelingen en dokterscontroles werden uitgesteld.
Wel bevestigen de Nivel-cijfers dat het vooral de ongevaccineerde groepen waren die met oversterfte kampten. Van alle wél gevaccineerde mensen die het Nivel bekeek, was 0,85 procent een jaar na vaccinatie overleden. Bij niet-gevaccineerde mensen waren dat er in dezelfde tijdspanne anderhalf keer zoveel: 1,39 procent.
Bovendien was bij overleden gevaccineerden corona maar half zo vaak de doodsoorzaak. Onder overleden ingeënte mannen was covid bij 7,5 procent de doodsoorzaak, tegenover 15,5 van de overleden niet-gevaccineerde mannen. Bij vrouwen was dat 4,4 procent (wel gevaccineerd) tegenover 11,3 procent (niet gevaccineerd). ‘Dat suggereert dat er door vaccins overlijdens zijn voorkomen’, zegt Rijpkema dan ook, met wetenschappelijke voorzichtigheid.
Een lofzang op de vaccins is het Nivel-rapport daarmee overigens niet. Vooral bij ingeënte ouderen en chronisch zieken was de sterfte na een jaar weer wat hoger, een aanwijzing dat het vaccin behoorlijk snel uitgewerkt raakte, zeker bij nieuwe coronavarianten. Ook vonden de onderzoekers in de cijfers zeven mensen méér dan verwacht die kort na vaccinatie overleden aan bloedstolsels. Dat kan door zeldzame bijwerkingen komen, al is toeval niet uit te sluiten, aldus de wetenschappers.
‘Een goed en genuanceerd verhaal, met interessante, bevestigende inzichten’, reageert CBS-onderzoeker Ruben van Gaalen, zelf geen mede-auteur, na lezing van het Nivel-onderzoek. ‘De verschillen in sterfte naar vaccinatiestatus springen er wel echt uit.’
Mensen die zich niet lieten vaccineren, waren gemiddeld jonger en gezonder, maar hadden ook vaker een migratieachtergrond en een lager inkomen, blijkt uit de Nivel-cijfers. In de vergelijkingen tussen wel en niet gevaccineerd trokken de onderzoekers zulke verschillen zo goed mogelijk recht. Al is niet uit te sluiten dat er meer groepsverschillen zijn die het resultaat iets vertekenen, zoals roken of overgewicht, erkent het Nivel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant