N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Aan het begin van het nieuwe culturele seizoen blikt de cultuurredactie van NRC traditiegetrouw vooruit: wat zijn de culturele hoogtepunten van het komende halfjaar? Elf lijstjes, 55 tips, van beeldende kunst tot musicals. Om van te genieten.
Klik hieronder op de knop om gelijk naar jouw favoriete kunstvorm te gaan:
Topacteurs Carine Crutzen en Bert Luppes spelen een echtpaar dat hun zeventigjarig huwelijk viert. In de tekst van Peer Wittenbols levert dat een duik in het verleden op. De feestzaal fungeert als tijdmachine: gezichten van vroeger roepen vergeten herinneringen op en al gauw dwalen ze door een labyrint van hoogte- en dieptepunten. De eerste bange kus, onhandige seks, kraamtranen, overspel, het legenestsyndroom, nieuwe heup, alzheimer. Heeft hun relatie wel het geluk gebracht waar ze op rekenden?
Première 16 november. Leidse Schouwburg. Info: kobratheater.nl
Na de prachtige, succesvolle voorstellingen Woiski vs. Woiski en De Gliphoeve is Stepping Stones het derde deel van een theatraal drieluik over de komst van Surinamers naar Nederland. Waar eerder het verleden centraal stond, verkent Stepping Stones de huidige tijd. Een periode waarin de derde generatie Surinamers in Nederland geworteld is en zich staande houdt in een wereld waarin racisme en vooroordelen nog volop leven. Met livemuziek onder leiding van Gery Mendes en spel van onder meer Manoushka Zeegelaar Breeveld, Romy Vreden en Fjodor Jozefzoon.
Première 5 oktober. Bijlmerparktheater. Info: orkater.nl
Koning Krump is een koningsdrama met shakespeareaanse aspiraties, met een evidente knipoog naar de aanstaande Amerikaanse verkiezingen. Jibbe Willems schreef een tekst die Fox News, Amerika-kenners, complottheorieën, machtswellust, liefde en satire bij elkaar brengt. Krump, gespeeld door Mark Kraan, wordt tot zijn verrassing gekozen tot koning. Vanaf dat moment vreest hij dat zijn tegenstanders zijn kroon van zijn kop willen trekken. In de regie van Greg Nottrot belooft het NUT filosofische verhandelingen afgewisseld met kluchtige slapstick, moordpartijen en serenades.
Première 5 oktober. Stadsschouwburg Utrecht. Info: het-nut.nl
Fijn dat de moderne klassieker van de Libanese auteur Wajdi Mouawad over oorlog, moederliefde en geheimen opnieuw wordt opgevoerd. Dit keer door regietalent Abdel Daoudi (Geschiedenis van geweld), met in de cast onder meer Malou Gorter, Hajar Fargan en Alwin Pulinckx. Een tweeling krijgt van hun stervende moeder te horen dat hun vader nog leeft en dat ze een broer hebben. Wat volgt is een reis door een door burgeroorlog verscheurd land.
Première 24 oktober. Schuur, Haarlem. Info: toneelschuurproducties.nl
Na 17 jaar zonder contact komt Stella bij Tara op bezoek om haar hulp aan te bieden. Tara is ernstig ziek en tweelingzus Stella is de enige die kan helpen. Maar er is veel oud zeer dat onder de oppervlakte speelt. De strijd tussen deze twee zussen wordt vertolkt door Wendell Jaspers en Lotte Dunselman, twee begaafde actrices die uitblinken in fijnzinnig, psychologisch spel.
Première 19 oktober. Verkadefabriek, Den Bosch. Info: matzer.org
Ron Rijghard
⇑
In het graf van Toetanchamon werden onder meer waaiers gevonden, die hij mee kon nemen naar het rijk van de doden, want misschien was het er wel warm – op een van die waaiers stond de farao zelf terwijl hij op struisvogeljacht is. Al maanden wordt er gewacht op de officiële opening van het Grand Egyptian Museum bij Caïro, dat in omvang groter is dan het Louvre, waar meer dan 100.000 voorwerpen uit het oude Egypte worden tentoongesteld, waaronder de gehele grafkamer van Toetanchamon. Er zijn onderzoekscentra waar ze in Europa alleen maar van kunnen dromen. Door de oorlog tussen Israël en Palestina werd de geplande opening in het najaar van 2023 uitgesteld, maar alles wijst erop dat de opening dit najaar echt gaat gebeuren. Een gebeurtenis waar elk kunsthart harder van gaat kloppen.
Info: grandegyptianmuseum.org
Het lichaam verscheurd door geweld, hologige vrouwen, beschadigde figuren: het werk van de Zwitserse Miriam Cahn (1949) is gerust somber te noemen. Met genadeloze realiteit weet ze in haar schilderijen en tekeningen de wreedheden van de mensheid met een paar streken neer te zetten. In een stijl die soms onbeholpen lijkt, maar vooral krachtig is, zet ze mensen als slachtoffer en als dader neer, misvormd en spookachtig, kwetsbaar en krachtig.
Miriam Cahn, Reading Dust is van 5 oktober t/m 26 januari te zien in het Stedelijk Museum Amsterdam
Ze hebben iets fascinerends: kunstenaarskoppels. Versterk je elkaar of ga je in bewondering elkaar na-apen? Het Brusselse museum Bozar heeft een grote tentoonstelling over Hans/Jean Arp en Sophie Taeuber-Arp, twee centrale figuren van de 20ste-eeuwse abstracte kunst. Ze werkten samen en daagden elkaar vanaf hun eerste ontmoeting in 1915 uit. Het Stedelijk Museum Schiedam komt met het kunstenaarsechtpaar Adya Dutilh (1876-1959) en Otto van Rees (1884-1957), die een spin in het web waren binnen de avant-garde begin 20ste eeuw.
Hans/Jean Arp & Sophie Taeuber-Arp. Friends, Lovers, Partners is van 20 september t/m 19 januari te zien in Bozar, Brussel. Adya en Otto. Pioniers binnen de avant-garde is van 28 september t/m 2 maart te zien in het Stedelijk Museum Schiedam.
Toen Maarten van Heemskerck in 1574 overleed, wisten zijn tijdgenoten het al: net als „de const sal sy oock synen naem niet duyster laten, soo langh als de schilderconst self bij den menschen gheacht en in weerde sal wesen”. Drie musea slaan de handen ineen om de eerste grote overzichtstentoonstelling van Van Heemskerck te brengen. Saillant detail: het schilderij De heilige Lucas schildert Madonna is onderzocht en gerestaureerd. Wat bleek: het werk blijkt oorspronkelijk uit twee delen te bestaan.
Maarten van Heemskerck is van 28 september t/m 19 januari te zien in het Frans Hals Museum, Stedelijk Museum Alkmaar en Teylers Museum.
Hoewel al jong gewaardeerd en deel van de kunstenaarsgroep Der Blaue Reiter is de Russische expressionist Marianne von Werefkin (1860-1938) veel minder bekend. In haar jeugd kreeg ze privéles van de Oekraïense meester van het realisme Ilja Repin, maar aan dat realisme hield ze niet vast. Mooi is hoe ze zichzelf als avant-gardekunstenaar typeerde: „Ich schaffe mir ganz bewußt Illusionen und Träume./ Darin bin ich Künstler. Ich bin mehr Mann als Frau./ Allein das Bedürfnis zu gefallen und das Mitleid machen mich zur Frau./ Ich bin nicht Mann, ich bin nicht Frau, ich bin Ich.”
Marianne von Werefkin - Pionier van het expressionisme is van 5 oktober t/m 16 maart te zien in Museum De Fundatie in Zwolle.
Toef Jaeger
⇑
Festival Feeling Curious is een goeie naam voor een festival, dat om te beginnen. Feeling Curious bestaat nog maar twee jaar en het internationale performancefestival trekt inderdaad nieuwsgierig publiek. Nieuwsgierig naar voorstellingen waarin diversiteit in meer dan één betekenis wordt gevierd. Van Noorwegen tot Brazilië, van hiphop tot hedendaags, van politiek tot de diepste krochten van de psyche: het hele palet wordt ingezet. Openingsvoorstelling is de vrouwenvoorstelling Feu van Fouad Boussouf, daags daarna zijn de rastavaders van Dalton Jansen aan de beurt in Jah!.
Feeling Curious, van 25 september t/m 5 oktober. Info: theaterrotterdam.nl
The Human Oddysey gaat voort! De reis door de menselijke conditie van Club Guy & Roni duurt al jaren – zoals het een odyssee betaamt – en heeft daarbij al bij diverse culturen aangemeerd. In Faith wordt dit keer halt gehouden bij Marokko, waar de voorouders van Guy Weizman vandaan komen. Negen dansers en vijf muzikanten uit Nederland en Marokko zoeken, met Weizman en de Marokkaanse choreograaf Khalid BenGhrib, op traditionele gnawamuziek naar een gemeenschappelijke basis voor een gezamenlijk geloof in de toekomst.
Faith van Club Guy & Roni x Khalid BenGhrib, tournee van 28 september t/m 23 mei. Info: clubguyandroni.nl
Begin oktober laat op Festival Afrovibes dans van het Afrikaanse continent Amsterdam, Utrecht en Rotterdam zinderen. Dit jaar is het thema van het multidisciplinaire festival ‘belonging’: ergens thuis zijn, verbondenheid, erbij horen. Het festival focust op de (Noord-)Afrikaanse diaspora in Nederland en met name op de identiteitskwestie rond Noord-Afrika: hoort die bij de Arabische of de Afrikaanse cultuur? Vanuit verschillende perspectieven duiken choreografen in hun culturele achtergrond. Niet te missen is ook de muziek, bijvoorbeeld van gnaoua-grootmeester Maalem Abdellah El Gourd.
Festival Afrovibes, van 2 t/m 13 oktober. Info: afrovibes.nl
Leve de vrouwen! De lyriek van Euterpe, de onweerstaanbaarheid van sirenen, het martiale van de Amazonen – de kracht van vrouwen door de eeuwen heen vormt voor Andrea Leine en Harijono Roebana inspiratie voor deze ode aan het vrouwelijke in de kunst. Ook muzikaal delen vrouwen in Euterpians de lakens uit: composities van onder anderen Hildegard von Bingen, Maddalena Casulana, Kate More, Calliope Tsoupaki worden gespeeld en gezongen door onder meer de Nederlandse Muziekprijs-laureaat sopraan Elisabeth Hetherington. Die ook verdraaid goed danst.
Euterpians door LeineRoebana, tournee van 18 oktober t/m 14 februari. Info: leineroebana.com
De beangstigend snelle digitalisering van onze menselijke ervaring is een thema waarmee de internationaal succesvolle Nederlands-Servische Dunja Jocic zich in haar choreografieën al langere tijd bezighoudt. We, us and other games volgt een verontruste vader op zoek naar zijn dochter in een digitale wereld, ‘The Living Project’. Langzaam verliest hij zijn grip op de werkelijkheid. Het is een hallucinante odyssee door het digitale onderbewustzijn, langs androgyne insectenlegers, gemaskerde feesten en een koor van kinderen die een onheilspellende rituele dans uitvoeren.
We, us and other games door Dunja Jocic/ Spellbound Contemporary Ballet, van 31 oktober t/m 11 november. Info: www.dunjajocic.com
Francine van der Wiel
⇑
Natuurlijk tippen we de Cello Biënnale, een van de grootste cellofestijnen ter wereld. Op de aanstaande, tiende editie zijn onder anderen Nicolas Altstaedt, Kian Soltani, Quirine Viersen, Giovanni Sollima, Raphaël Pidoux, Harriet Krijgh en Jean-Guihen Queyras van de partij, naast een hoop jong talent. Buiten, op de steiger voor het Muziekgebouw aan ’t IJ, worden verrassingsoptredens gegeven in een heuse yurt, zo’n witte ronde tent uit de steppen van Centraal-Azië. In het Amsterdamse Bimhuis laten musici uit allerlei muzikale hoeken horen hoe de cello ook excelleert in niet-klassieke muziek.
31 oktober t/m 10 november, Muziekgebouw en BIMHUIS Amsterdam. Info: cellobiennale.nl
Achtenveertig uur voor de première van Le lacrime di Eros bij De Nationale Opera moesten de theaters dicht: corona. Gelukkig kon de voorstelling meteen worden uitgesteld naar 2024. En dat is het nu! De veelgeprezen dirigent Raphaël Pichon maakte met zijn nog meer geprezen Ensemble Pygmalion en elektronische muziek van Scott Gibbons een renaissanceopera-pastiche ‘op zoek naar de wortels van opera’. Een langverwachte voorstelling die zowel eeuwenoud als gloedjenieuw is dus. Romeo Castellucci regisseert. Sopraan Jeanine de Bique zingt mee.
15 t/m 21 november, Nationale Opera en Ballet, Amsterdam. Info: dno.nl
Nog meer oud versus nieuw: omdat we deze maand de 200ste geboortedag van componist Anton Bruckner vieren, start op 13 september het driedaagse Bruckner Casco Festival. Dat festival heeft tien jonge componisten gevraagd te luisteren naar tien van Bruckners symfonieën, en daar zelf iets mee te doen: je hoort reconstructies, bewerkingen, voltooiingen of heel nieuwe composities van onder anderen Rick van Veldhuizen, Seung-Won Oh, Reza Namavar, Maxim Shalygin en studenten van het Amsterdamse Conservatorium. Een mooie manier om een oude verjaardag te vieren.
13 t/m 15 september, Muziekgebouw Amsterdam. Info: brucknercasco.nl
Heb je de laatste winnares van de Nederlandse Muziekprijs nog nooit gehoord, of ben je juist al groot fan: je krijgt alle kans sopraan Elisabeth Hetherington te horen op nieuwemuziekfestival November Music in Den Bosch. Ze is dit jaar artist in residence, een prachtkans om de veelzijdigheid van haar stem te horen. Ze zingt maar liefst vijf concerten met hedendaags gecomponeerde muziek, een indrukwekkende tour de force.
Hetherington krijgt de Muziekprijs op 4 oktober uitgereikt in Rotterdam, bij een concert dat ze zingt met barokorkest B’Rock en HIIIT.
8 t/m 17 november, Den Bosch. Info: novembermusic.net
Overal in Nederland wordt geprobeerd klassieke muziek zo toegankelijk mogelijk te maken, maar nergens lijkt dat zo’n optimistisch aangevlogen, primaire missie te zijn als in Groningen. Daar werken concertzaal SPOT Groningen en het Noord Nederlands Orkest aldoor aan laagdrempelige, kwalitatieve klassieke totaalervaringen in de concertzaal. Bijvoorbeeld met de haast onuitvoerbare Vierde symfonie van Charles Ives in maart dit jaar. Ook de eerste ‘Masterpiece’, in oktober afgelopen jaar, was een succes. Toen ontleedden musici voor een breed publiek de Vierde symfonie van Tsjaikovski. Dit jaar herhalen ze die formule: weliswaar met de iets minder originele Schilderijententoonstelling van Modest Moessorgski (mooi, maar een usual suspect), maar voor wie echt nog aan het prille begin van het ontdekken van klassieke muziek staat is deze avond een aanrader.
18 oktober, De Oosterpoort Groningen. Info: nno.nu
Rahul Gandolahage
⇑
Een bosnimf. Een elfje. Vogelmeisje. De Noorse zangeres Aurora Aksnes heeft het vast allemaal al eens gehoord, en onterecht is het allemaal niet. Ze heeft het mysterieuze, lieflijke en bijzondere van een bovennatuurlijk wezentje, en dan blijkt ze in interviews ook nog ontzettend ontwapenend te zijn. Ook op het podium trouwens, waar ze met haar folky synthpop cynici inpakt alsof het bozige bosdiertjes zijn die alleen maar even een knuffel nodig hadden. Ze heeft net haar vijfde album What Happened to the Heart? uitgebracht, waarop ze zich wat meer druk maakt om de wereld om haar heen. Na haar concert op Down The Rabbit Hole komt ze met dat nieuwe materiaal naar de Afas Live voor haar grootste clubshow in Nederland tot nu toe.
28 september, Afas Live, Amsterdam
Toen Janet Jackson voor het laatst in Nederland speelde, bestond Wikipedia nog niet. Er zijn kinderen ná dat concert geboren die nu al lang en breed hun rijbewijs hebben, en dat optreden was ook nog eens tijdens de TMF Awards, en geen eigen concert. Daarvoor moet je terug naar de tijd van het laatste kabinet-Lubbers. Met recht ‘Together Again’ dus, naar de naam van deze wereldtour (en de hit uit 1997 natuurlijk). De 58-jarige Jackson viert haar vijftigjarige jubileum in de muziekwereld, en komt hits spelen van vooral de albums The Velvet Rope (1997) en Janet (1993), plús nieuw werk – er moet nog steeds een album aankomen, wie weet speelt ze daar iets van. Maar eerlijk is eerlijk: als ze alleen haar oude hits speelt, is dat al dik in orde.
10 oktober, Ziggo Dome, Amsterdam
Stoppen op je hoogtepunt. Blijkbaar makkelijker gezegd dan gedaan, want hoeveel bands gaan er niet veel langer door dan eigenlijk goed voor ze is? Zo niet Sepultura. De Braziliaanse band voorkomt geriatrische praktijken op het podium en maakt van de huidige veertigjarige jubileumtour meteen hun afscheidstournee. Sepultura verdient zo’n uitbundig afscheid: de band was in de jaren negentig bepalend voor de Zuid-Amerikaanse metalscene en maakte enkele baanbrekende albums. De breuk met frontman Max Cavalera deed ze jarenlang wankelen, maar de laatste handvol platen met zanger Derrick Green is genieten. Nog één keer Roooooots! Bloody Roooooooots! meebrullen dus.
3 november, Brabanthallen, ’s-Hertogenbosch
Het prominente jazzpodium Bimhuis in Amsterdam is dit jaar vijftig, er wacht een volvette jubileummaand. De geschiedenis van het instituut dat in 1974 opende aan de Oude Schans in Amsterdam en alweer sinds 2005 huist in de moderne, half in het Muziekgebouw gestoken ‘black box’, wordt gevierd met concerten en exposities. Componist Martin Fondse geeft met zijn BigBim50 het openingsconcert, de compositieopdracht is voor Tijn Wybenga. Prominente sleutelfiguren en jazzvogels van het eerste uur (Hans Dulfer, ICP Orchestra, Greetje Bijma e.a.) komen vertellen en vooral: spelen. Want vrijzinnige jazz, zo levend en avontuurlijk mogelijk, is in het Bimhuis het hoogste goed.
Bimhuis50, Bimhuis Amsterdam. Meer dan 50 concerten in oktober. Info: bimhuis.nl In het Allard Pierson museum en in de OBA is het concertarchief te bekijken.
Behalve met haar blikvangende extravagante voorkomen en theatrale podiumpresence, trekt de Amerikaanse Lady Blackbird beslist de aandacht met haar weergaloze stem: van rokerige elegantie tot een rauw schurend uithalen. In timing schurkt ze tegen vocale jazz aan, maar de invloeden uit gospel, soul en blues zijn niet te missen in haar muziek. Een nieuw album (Slang Spirituals) is in aantocht, gevolgd door veel shows. Wat is het hard gegaan met Lady Blackbird sinds haar doorbraak in 2022, en wat wordt ze speciaal in het Nederlands warm omarmd.
27 november, Carré Amsterdam; 28 november, Muziekgebouw Eindhoven.
Amanda Kuyper en Peter van der Ploeg
⇑
Joker: Folie à Deux, de nieuwste van Todd Phillips, gaat in première op het filmfestival in Venetië, waar voorganger Joker in 2019 een omstreden Gouden Leeuw won. Ditmaal treffen we ‘Joker’ Arthur Fleck (Joaquin Phoenix) in Arkham State Hospital, waar zich een amour fou ontspint met de eveneens verknipte Harley Quinn. Recent werd deze stripheldin al vertolkt door Margot Robbie, nu neemt Lady Gaga het over: de film is namelijk een psychotische musical.
Joker: Folie à Deux, Todd Phillips, vanaf 4 oktober
Emilia Pérez is mogelijk de origineelste film die dit najaar in de bioscoop komt. Jacques Audiard (Dheepan) giet een verhaal over drugsgeweld in Mexico in een musicalvorm, met als een van de hoofdpersonen een kartelbaas die in transitie wil gaan. Vol verbazing zie je hoe de film steeds evolueert in een richting die je niet had verwacht. En hoe de indrukwekkende hoofdrolspeelsters zorgen dat zelfs gewaagde of kitscherige keuzes goed uitpakken, zoals wanneer Zoe Saldana samen met ziekenhuispersoneel een choreografie uitvoert terwijl ze over ‘Vaginoplasty!’ en ‘Laryngoplasty!’ zingen.
Emilia Pérez, Jacques Audiard, vanaf 18 oktober
The Apprentice is een biografisch drama over de jonge jaren van Donald Trump, waarin niet alleen te zien is hoe hij zijn vastgoedimperium opbouwt, maar ook hoe hij verandert van een wat naïeve streber in een gewetenloze, ijdele ploert die altijd in de aanval gaat én er is de veelbesproken scène waarin hij zijn toenmalige vrouw verkracht tijdens een ruzie. Het team van de presidentskandidaat dreigde na de première van de film in Cannes meteen met een rechtszaak over de verkrachtingsscène. Abbasi en hoofdrolspeler Stan slagen erin geestig te zijn, zonder in slapstick te vervallen of de daden van hun onderwerp te vergoelijken.
The Apprentice, Ali Abbasi, vanaf 24 oktober
Anora is een erg humoristische Gouden Palmwinnaar waarin stripper Ani (Mikey Madison) een kans op een beter leven ziet als een verwende, geile en kinderlijke Russische miljardairszoon haar tot zijn nieuwste speeltje bombardeert. Het verhaal neemt een absurde en wrange wending als het duo besluit te trouwen en Ani’s nieuwe schoonouders daar niet om kunnen lachen. Baker brengt Ani’s leven en sekswerk noch mensonterend, noch glamoureus in beeld, maar bitterzoet en erg pragmatisch. Het acteerwerk van Madison en de rest van de cast is een feest om naar te kijken.
Anora, Sean Baker, vanaf 31 oktober
In A Different Man is Edward, misvormd door neurofibromatose, onzeker en ongelukkig. Na een plotse, wonderbaarlijke genezing doet hij zich voor als succesmakelaar Guy om het hart van buurvrouw Ingrid te winnen. Zij is evenwel kapot van de plotse verdwijning van buurman Edward en schrijft een toneelstuk over hem. Een rol voor hem geschreven, vindt Guy-Edward. Maar de aimabele, charmante Oswald, met neurofibromatose, blijkt een geduchte rivaal voor die rol én voor het hart van Ingrid. Ingewikkeld? Zeker, en vilein, ironisch, grappig en slim: een Charlie Kaufmann-script verdwaald in een Escherpaleis.
A Different Man, Aaron Schimberg, vanaf 14 november
Sabeth Snijders en Coen van Zwol
⇑
Met werk uit haar roemrijke carrière van ruim vijf decennia gaat Anti-Fashion in op de fascinatie van Cindy Sherman (1954) voor mode en op de wisselwerking tussen haar vrije werk en opdrachten uit de modesector. Begin van dit jaar werkte ze nog mee aan een spraakmakende campagne voor Marc Jacobs, eerder waren er samenwerkingen met Comme des Garçons en Balenciaga en tijdschriften als Vogue en Harper’s Bazaar. Met haar personages – Sherman ‘vermomt’ zichzelf met schmink en kleding als filmster, clown, rijke galeriebezoeker – stelt ze schoonheidsidealen ter discussie en speelt ze met clichés.
Cindy Sherman, Anti-Fashion. Van 28 september t/m 2 februari 2025 in FOMU Antwerpen
BredaPhoto heeft zich de laatste jaren bewezen als een internationaal festival van niveau, met vooral geëngageerde fotografie. Dit najaar is hier de eerste tentoonstelling te zien van Sakir Khader (1990), die deze zomer indruk maakte als Zomergast (in gesprek met Joris Luyendijk) en die de Zilveren Camera 2023 won met een serie over de Westelijke Jordaanoever. Verder: de première van Tina in Sexbierum van Tina Farifteh, en werk van onder anderen Rosângela Rennó, Mounir Raji en Thana Faroq.
BredaPhoto Festival: Journeys. 13 september t/m 3 november op verschillende locaties in Breda.
„Een verlegen exhibitionist”, zo noemt Viviane Sassen (1972) zichzelf geregeld in interviews, en in de grote overzichtsexpositie van meer dan dertig jaar werk is dat in een paar zelfportretten mooi te zien. Hoe ze zich, volledig naakt, tóch nog verschuilt achter haar camera. Hoe ze, heel kwetsbaar, in bed ligt – haar ogen dicht, haar hoofd schuin weggedraaid. De tentoonstelling, die eerder te zien was in Parijs en Kyoto, toont meer dan 200 kunstwerken; onder andere fotografie, collage, beschilderde prints en videokunst.
Viviane Sassen, Phosphor: Art & Fashion. Vanaf 21 september in Foam Amsterdam
Van de bijna 100 leden van Magnum, het beroemde internationale foto-agentschap, zijn er nog steeds maar 16 vrouw (en 3 van de 16 op de lijst zijn overleden). „Er zijn momenten dat ik het gevoel heb dat er niet naar vrouwen wordt geluisterd”, zei Susan Meiselas, een van hen, in een interview in 2018. Magnum probeert al langer aandacht te schenken aan het thema, zo waren er exposities met het werk van alleen Magnum-vrouwen. Close Enough toont vooral hedendaags werk, van onder andere Sabiha Çimen, Bieke Depoorter en Newsha Tavakolian.
Close Enough. New Perspectives from 13 Women Photographers of Magnum. Van 19 oktober t/m 23 maart 2025 in Kunsthal Helmond
De Brit Chris Killip (1946-2020) gaf in de jaren zeventig en tachtig, de barre Thatcher-jaren, een gezicht aan de arbeidersklasse in het noordoosten van Engeland, waar hij vandaan kwam. In een tijdperk van de-industrialisatie legde hij met grote betrokkenheid en empathie de levens vast van de mensen die nog maar moeilijk rond konden komen. Ontroerend is de serie Skinningrove, die hij in North Yorkshire maakte en waarin hij zich richt op de vriendschap van een groep jonge vissers.
Chris Killip Retrospectief. Van 31 augustus t/m 5 januari in Fotomuseum Den Haag
Rianne van Dijck
⇑
Astro’s Playroom voor PlayStation 5 was bedoeld als techdemo, maar het schattige spring- en klimspel sloeg goed aan. Team Asobi komt nu met een opvolger op volle gamelengte. Verwacht meer knuffelbare robots, vindingrijke springpuzzels en sterk gebruik van de speciale PlayStation 5-controller, die in je handen tikt met de regen en blaast met de wind. In een vrij droog jaar voor PlayStation-liefhebbers is dit vooral gezellig genieten, maar onderschat de kwaliteit van Astro niet.
Astro Bot, Team Asobi. Voor PlayStation 5. 6 september 2024
Het Poolse 11 Bit Studios weet hoe het oude gameformules moet combineren met moeilijke thema’s. Na oorlogsspel This War of Mine, dat de schrijnende levens van burgers in oorlogsgebied centraal stelde, kwam de studio in 2018 met het indringende Frostpunk. Deze stadsbouwer dwong de speler voortdurend compromissen te zoeken voor een bevolking die worstelt om te overleven in ijskoude, onherbergzame gebieden. In Frostpunk 2 worden we weer voor moeilijke politieke en sociale keuzes gesteld.
Frostpunk 2, 11 Bit Studios. Voor pc, PlayStation 5, Xbox Series. 20 september 2024
Liefhebbers hebben tien jaar moeten wachten op de volgende game uit fantasyserie Dragon Age. Het nieuwe deel The Veilguard introduceert een vers hoofdpersonage, Rook, die de wereld moet beschermen tegen kwaadaardige goden uit het verre verleden. Het hoofdpersonage geef je zelf vorm, ook op het verhaal heb je veel invloed. En, zoals inmiddels traditie, kun je óók bepalen op wie Rook verliefd wordt. Dragon Age is een volwassen fantasyserie die het behalve over magie, elfen en dwergen ook wil hebben over discriminatie, onderdrukking, en heftige politieke conflicten.
Dragon Age: The Veilguard, BioWare. Voor pc, PlayStation 5, Xbox Series. 13 oktober 2024
De historische Assassin’s Creed-games hebben het moeilijk. De formule lijkt uitgemolken, de verhalen voorspelbaar. Het Franse Ubisoft gooit het nu over een andere boeg en vertrekt voor het eerst richting Azië. In Shadows volgen we de Afrikaanse samurai Yasuke en de shinobi (ninja) Naoe in het 16de-eeuwse Japan. Deze games zijn doorgaans smullen voor geschiedenisliefhebbers: gebieden en gebeurtenissen zijn met veel aandacht voor detail nagemaakt, al wordt er ook een smeuïg sluip- en vechtsausje overheen gegoten.
Assassin’s Creed Shadows, Ubisoft. Voor pc, PlayStation 5, Xbox Series. 15 november 2024
Xbox-studio MachineGames doet Indiana Jones. Voor deze actiegame zette het bedrijf alles op alles om de perfecte Indiana Jones-ervaring na te bootsen. Je reist als sprekend nagemaakte Harrison Ford de hele wereld over, op zoek naar een geheime kracht onder de naam ‘Great Circle’. Je zal aan valstrikken moeten ontsnappen met pistool en zweep in de aanslag. Tot nog toe lijkt het erop dat MachineGames het sfeertje helemaal te pakken heeft. Of dat ook een leuke game oplevert, zullen we gaan zien.
Indiana Jones and the Great Circle, MachineGames. Voor Xbox Series, PlayStation 5 volgt later. 9 december 2024
Len Maessen
⇑
De serie Wandavision van superheldenproducent Marvel maakte in 2021 indruk met een komische en originele aanpak die afweek van de meeste titels in het genre. De show werd gestolen door actrice Kathryn Hahn, die de heks Agatha Harkness speelde. Anti-held Agatha werd een publiekslieveling (mede dankzij het liedje ‘Agatha All Along’) en krijgt daarom nu haar eigen miniserie met Agatha All Along. Agatha is haar krachten kwijt en zoekt hulp bij andere heksen. Er zal ook weer gezongen worden: actrice Patti LuPone, een ster op Broadway, speelt een rol. Ook met Aubrey Plaza (The White Lotus).
Agatha All Along is vanaf 18 september te zien op Disney+.
Het succes van de Dune-blockbusters wordt verder uitgebouwd met een serie die zich 10.000 jaar voor de films van regisseur Denis Villeneuve afspeelt. Dune: Prophecy toont de opkomst van de twee zussen die de invloedrijke sekte oprichten die bekend wordt als de Bene Gesserit. Gebaseerd op de roman Sisterhood of Dune.
Dune: Prophecy is vanaf november te zien bij HBO Max (nog geen exacte datum bekend).
De eerste Nederlandse fictieserie Nemesis van streamingdienst Disney+ is geen serie voor het hele gezin, maar een thriller over fout geld. Lies Visschedijk (Soof) speelt een officier van justitie die te maken krijgt met levensgevaarlijke financiële criminelen. Samen met een FIOD-rechercheur stuit ze op een groot complot. Ook met Peter Blok en Romana Vrede.
Nemesis is vanaf 16 oktober te zien op Disney+.
Omroep BNNVARA komt met een driedelige dramatisering van het toeslagenschandaal. De serie De Toeslagenaffaire volgt een advocaat, een klokkenluider en twee journalisten die de misstanden bloot proberen te leggen. De gevolgen van het ontspoorde fraudebeleid waren gigantisch voor de slachtoffers. Een aantal verhalen zijn voor de serie gefictionaliseerd en namen zijn veranderd. Regisseur Joram Lürsen zegt in de aankondiging: „De verschillende perspectieven, de spanning en het drama vertellen een verhaal waarvan ik denk dat het niemand onberoerd zal laten.”
De Toeslagenaffaire is vanaf 21 november te zien op NPO1 en online via NPO Start.
In de Zuid-Koreaanse thriller Squid Game nemen mensen het tegen elkaar op tijdens het spelen van spelletjes zoals ‘Annemaria Koekoek’. Verliezers worden direct vermoord. In het tweede seizoen probeert Seong Gi-hun, ook bekend als Player 456, de mensen achter het wrede spel op te sporen. In 2025 volgt nog een derde en laatste seizoen.
Squid Game seizoen 2 is vanaf 26 december te zien op Netflix.
Thijs Schrik
⇑
Stuart Murdoch, frontman van de Schotse band Belle and Sebastian, debuteert dit najaar als romanschrijver – en dat is niet de enige kruisbestuiving tussen muziek en literatuur op het grensverleggende jaarlijkse festival Crossing Border. Hier zie je auteurs van over de hele wereld die nog niet kapotgeïnterviewd of blasé zijn. Internationale (cult)auteurs als Nathan Thrall, Kaveh Akbar en Jonas Eika reizen af om op het Haagse podium geïnterviewd te worden, naast de nieuwe Nederlandse literaire ster Safae el Khannoussi.
Crossing Border is van 30 oktober t/m 3 november in Den Haag. Info: crossingborder.nl
Al een paar jaar het hoogtepunt van het rijke en steeds onmisbaarder wordende, twee weken durende International Literature Festival Utrecht (ILFU): het weekendprogramma Exploring Stories. Talloze auteurs spreken daar met elkaar over een thema dat hen verbindt. Onder het motto ‘Nature’s Narrative’, met Tijs Goldschmidt, Mariken Heitman en Elizabeth O’Connor, gaat het over de vraag: hoe vertolken wij mensen de stem van de natuur? De ster van zaterdag is Nobelprijswinnaar Svetlana Alexijevitsj, die een lezing houdt.
ILFU: Exploring Stories is van 21 september t/m 5 oktober in Utrecht. Info: ilfu.com
Na theaterfestival Oerol op Terschelling en muziekfestival Into The Great Wide Open op Vlieland, heeft Schiermonnikoog ook een eigen cultureel festival dat steeds meer naam krijgt: voor de derde keer vindt dit jaar het literaire festival Meet Me At The Lighthouse plaats. Denk: leesclubs in woonkamers van eilandbewoners, met o.a. schrijvers Jente Posthuma, Frank Westerman en Eva Meijer. Of: wadlopen samen met Jaap Robben. Sacha Bronwasser treedt op met nieuw werk dat geïnspireerd is op het eiland, en wordt geïnterviewd.
Meet Me At The Lighthouse is van 14 t/m 17 november op Schiermonnikoog. Info: mmatl.nl
Hét poëzie-evenement van het jaar is, al veertig jaar, de Nacht van de Poëzie, in de grote zaal van het Utrechtse Vredenburg. Van acht uur ’s avonds tot ver na drieën ’s nachts is er een zaalprogramma waar je op elk moment in en uit kunt lopen, de volgorde van dichters blijft traditiegetrouw geheim, maar verwacht zowel excentrieke fluisteraars als spokenwordpodiumdieren, afgewisseld met pauzeprogramma’s van muzikanten en ander showspektakel. Dit jaar niet missen: Benzokarim, Ted van Lieshout, Daan Doesborgh en Simone Atangana Bekono.
Nacht van de Poëzie vindt plaats op 5 oktober in Utrecht. Info: tivolivredenburg.nl
Radicale ideeën en botsende visies, belooft Brainwash Festival. Ruim honderd vernieuwende denkers prikkelen de gedachten live of via videoverbindingen, dit jaar onder meer essayist Becca Rothfeld (die ageert tegen minimalisme en vóór meer spullen, en meer seks), natuurkundige Venki Ramakrishnan (over de vraag of we ooit onsterfelijk kunnen worden), politicoloog Asma Mhalla (over hoe Big Tech onze hersenen koloniseert). Van eigen bodem zijn onder meer Tim Hofman, Marietje Schaake, Tom-Jan Meeus en Marjan Slob aanwezig.
Brainwash Festival is van 24 t/m 27 oktober, Amsterdam. Info: brainwashfestival.nl
Thomas de Veen
⇑
Musicalproducent Nanoek ging bij het vorige Musical Awards Gala met vijf prijzen naar huis. Dat gebeurde met Melk, een nieuwe voorstelling die uiteenlopende perspectieven op moederschap presenteerde. Nu regisseert artistiek leider Anouk Beugels een bestaande productie, die in 2001 in première ging in Amerika (‘Off-Broadway’) en ook werd verfilmd. Kan The last five years het succes van Melk evenaren? Actrice Jolijn Henneman, kandidaat in tv-talentenjacht Op zoek naar Maria en recent te zien in De Tocht, speelt één van de hoofdrollen.
Nanoek: The last five years. Première 3 oktober. Info: stichtingnanoek.nl
De eerste associatie bij Studio 100 (Samson en Gert, Kabouter Plop) is vaak iets als ‘commercieel kinderentertainment’. Maar het imago van deze Belgische amusementgigant zou weleens kunnen veranderen met de première van 40-45, een ‘spektakelstuk’ over de Tweede Wereldoorlog. Nu hebben we in Nederland natuurlijk al jaren een succesvolle productie in die categorie, Soldaat van Oranje, maar 40-45 doet er – naar verluidt – nog een schepje bovenop met rijdende tribunes en rijdende led-wanden om een verhaal te vertellen over twee rivaliserende broers in oorlogstijd.
Studio 100: 40-45 De Musical. Première 21 september. Info: 40-45.nl
Makers uit het gesubsidieerde theater lijken het commerciële musicalgenre steeds meer te omarmen. Dat geldt in ieder geval voor Orkater. Vorig seizoen presenteerde dit muziektheatergezelschap Ground Floor, het theaterdebuut van auteur Maartje Wortel, en in oktober beleeft Why such a strange love z’n première. Deze voorstelling was afgelopen zomer al op theaterfestival Oerol te zien en het is een ‘vreemde, vlugge musical vol originele muziek’, aldus NRC-collega Amber Wiznitzer.
Orkater: Why such a strange love. Theaterpremière 18 oktober. Info: orkater.nl
Om als theaterproducent in de kerstperiode iets met A christmas carol te willen doen: echt origineel is het niet. Maar het team achter A XXXmas Carola heeft tóch nog een creatieve invalshoek weten te verzinnen. Schrijver Allard Blom laat drie mannen opdraven als de geesten: Carola’s overleden echtgenoot, haar (huidige) grote liefde en een (toekomstige) ware liefde. De productie drijft op humor en krijgt een cast vol sterren met Nandi van Beurden, Suzan Seegers, Jeremy Baker, Thomas Cammaert en Luuk Haaze.
De Theater BV: A XXXmas Carola. Première 16 november. Info: carola.christmas
In de komische tv-serie Koningshuis the Musical, bedacht en ontwikkeld door Diederik Ebbinge, werd het musicalwereldje begin dit jaar flink op de hak genomen. Dat maakt nieuwsgierig naar de musical waar Ebbinge nu zelf het script voor schrijft en de regie van op zich neemt. Onze Jordaan moet een voorstelling worden vol Amsterdamse levensliederen, waarin een gezin uit de bekende volkswijk wordt gevolgd, van 1945 tot nu. De productie is onderdeel van de viering van het 750-jarig bestaan van onze hoofdstad.
TEC Entertainment: Onze Jordaan. Première 21 oktober. Info: onzejordaan.nl
Elisabeth Oosterling
⇑
Toef Jaeger, Ron Rijghard, Francine van der Wiel, Rahul Gandolahage, Amanda Kuyper, Peter van der Ploeg, Sabeth Snijders, Coen van Zwol, Rianne van Dijck, Len Maessen, Thijs Schrik, Thomas de Veen, Elisabeth Oosterling
Beeldende Kunst: ANP/EPA, Heinz Pelz, Centraal Museum Utrecht, René Gerritsen, Museo Comunale d’Arte Moderna AsconaKlassiek: Vincent Mentzel, Piergab, Wien Museum, Nathalie Hennis, Siese VeenstraFilm: Foto’s: Warner Bros., Universal-StudiosLiteratuur: Joel Saget, Maarten Mooijman, mmatl.nl, Anna van Kooij, Jan BoevePop: Andreas Terlaak, ANP, Frans Schellekens, Andre Coelho/EPATheater: Piek Horiz, Anne Claire de Breij, Louwes Noyons, Sjoerd Derine, Eva_RoefsFotografie: Cindy Sherman, Selma Selman, Viviane Sassen, Alessandra Sanguinetti/Magnum Photos, Chris KillipDans: Mark Bolk, Andreas Etter, Afrovibes, Martijn Gijsbertsen, Dunja JocicSeries: Disney+, HBO Max, BNNVARA, NetflixGames: Team Asobi, Electronic Arts, 11 Bit Studios, Ubisoft, MachineGames/XboxMusical: Stichting Nanoek, Studio 100, Anne Claire de Breij, De Theater BV, TEC
In ‘Cultuur op Komst’ lanceert de cultuurredactie het nieuwe cultuurseizoen met tips, interviews, achtergrondverhalen en reportages. Naar welke concerten, films, series exposities en voorstellingen zien we het meest uit? Licht uit, zintuigen aan!
Theater: Regisseur Daria Bukvić: ‘Ik wéét dat je de wereld kan verbeteren met theaterBeeldende kunst: „Misschien zijn ze in Europa nu pas toe aan mijn werk,” vermoedt de Colombiaanse kunstenaar Beatriz GonzálezDans: Dansmaker Dalton Jansen wil ‘delen, connecten en exchangen’Pop: Zangeres Numidia : ‘Ze zeiden: als je ooit wat gaat bereiken met je muziekcarrière, eet ik mijn schoen op’Film: Powell & Pressburger: te romantisch en te vreemd om vergeten te wordenFotografie: Vrouwen uit Turkije in beeld: „De noodzaak om de levens vast te leggen werd breed gevoeld. Wanneer gaat het nou over hen?”Series: Live op Netflix: Mike Tyson, worstelaars en komiekenMusical: De Tweede Wereldoorlog opnieuw als musical, nu met een brandend vliegtuig en een heuse trein
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC