De vervolging van Telegram-baas Pavel Doerov in Frankrijk is niet dankzij, maar ondanks de Europese Digital Services Act mogelijk. De Franse interpretatie van de DSA-immuniteit verdient daarom ook in Nederland navolging, betoogt hoogleraar Göran Sluiter.
Onlangs is in Frankrijk Pavel Doerov, de baas van socialemediaplatform Telegram, gearresteerd. Hij is inmiddels weer vrijgelaten, maar zal wel vervolgd worden voor betrokkenheid bij een veelvoud aan strafbare feiten die op, of met behulp van, Telegram gepleegd zijn. Het is algemeen bekend dat vanwege het zeer beperkte toezicht criminelen op Telegram nagenoeg vrij spel hebben, of het nu gaat om het verspreiden van kinderporno of de handel in drugs.
Het is een goede ontwikkeling dat de gang van zaken op Telegram in Frankrijk tot een strafrechtelijke vervolging gaat leiden. Het valt moeilijk uit te leggen dat ‘kleine’ medeplichtigen of drugsdealers wel worden vervolgd terwijl we (grote) ondernemingen en hun ceo’s, die welbewust van het faciliteren en ondersteunen van criminele activiteiten hun verdienmodel maken, ongemoeid zouden laten.
Nationale strafrechtsystemen bieden voldoende strafbare feiten (bijvoorbeeld het verbod op drugshandel, maar ook recente strafbaarstellingen, zoals het verspreiden van ‘wraakporno’, zie artikel 139h van het Wetboek van Strafrecht) en aansprakelijkheidsvormen (medeplichtigheid en in bepaalde gevallen wellicht ook lidmaatschap van een criminele organisatie of medeplegen) om daadwerkelijk tot vervolging over te gaan, zoals Frankrijk nu laat zien.
De vervolging van Doerov in Frankrijk doet de vraag rijzen hoe dit zich verhoudt tot recente relevante EU-regelgeving, in het bijzonder de Digital Services Act (DSA) uit 2022. Deze EU-wet legt aan de ene kant socialemediaplatforms meerdere verplichtingen op om toezicht te houden op (criminele) activiteiten en inhoud van berichten binnen hun netwerk; bovendien moeten deze platforms samenwerken met justitie bij het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. Aan de andere kant biedt de DSA socialemediaplatforms bescherming tegen strafrechtelijke (en civiele) aansprakelijkheid indien men niet daadwerkelijk kennis heeft van de illegale inhoud of activiteit binnen hun netwerk en (nadat men eenmaal kennis heeft daarvan) die criminele inhoud of activiteit prompt verwijdert.
Over de auteur
Göran Sluiter is hoogleraar internationaal strafrecht aan de UvA en hoogleraar strafrecht aan de Open Universiteit. Hij leidt een onderzoeksproject over medeplichtigheid.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De verbazing over de vervolging van Doerov komt vooral door dit onderdeel van de DSA, waardoor socialemediaplatforms en hun ceo’s lang dachten volledig immuun te zijn voor strafvervolging voor activiteiten op het eigen platform. Zij zullen stellen dat zij niet kunnen overzien en dus geen kennis kunnen hebben van alle content die op hun platform verspreid wordt. Zonder twijfel zal de vervolgingsimmuniteit uit de DSA een belangrijk onderdeel uitmaken van Doerovs verdediging en zullen de Franse rechter, en uiteindelijk de EU-rechter, bepalen in hoeverre de DSA beschermt tegen nationale strafvervolging.
Zelf vind ik dat de immuniteitsbepaling in de DSA in deze vorm te veel gericht is op de bescherming van de belangen van big tech, en te weinig rekening houdt met de schadelijke aspecten van socialemediaplatforms en de bescherming van slachtoffers van online criminaliteit.
Ik had liever gezien dat strafrechtelijke aansprakelijkheid voor socialemediaplatforms en hun ceo’s ook mogelijk zou zijn indien zij hadden moeten weten van strafbare inhoud en activiteiten op hun platform. Het zou dan afhankelijk worden van de kwaliteit van toezichtmechanismen of een aanbieder had moeten weten van, bijvoorbeeld, het verspreiden van kinderporno op het platform.
Vanwege de tekortkomingen van de huidige immuniteitsregeling in de DSA, zou ik deze bepaling zo restrictief mogelijk willen toepassen. Kennelijk denkt de Franse justitie er net zo over: zij acht de immuniteitsclausule uit de DSA op Doerov niet van toepassing. Daar kunnen verschillende redenen voor zijn. De meest voor de hand liggende zijn dat de Fransen in het geval van Telegram, als welbewuste vrijhaven voor online criminaliteit, vinden dat Doerov gezien moet worden als iemand die daadwerkelijk kennis heeft van die criminaliteit, of dat in het geval van Telegram er niet prompt is gehandeld om illegale content te verwijderen; in beide gevallen is er geen immuniteit van strafvervolging onder de DSA.
Deze Franse interpretatie van de DSA-immuniteit verdient wat mij betreft navolging, bijvoorbeeld in Nederland. Het draagt niet alleen bij aan de bescherming van samenleving en slachtoffers tegen de toenemende gevaren van online criminaliteit. Het geeft ook een helder en krachtig signaal aan bepaalde bigtechceo’s – niet alleen Doerov, maar wat mij betreft ook X-baas Elon Musk – die menen dat zij boven de wet staan. Dat is niet zo. En het is wat mij betreft een opmaat voor een serieuze discussie over de rol en positie van EU-wetgeving, de DSA. Dat zou geen blok aan het been moeten zijn voor EU-landen die werk willen maken van de strafrechtelijke aanpak van (ernstige vormen van) criminaliteit op socialemediaplatforms.
Groeiend verzet
De arrestatie van Pavel Doerov staat niet op zichzelf. ‘Er lijkt een groeiende internationale stemming om de invloed van grote socialemediaplatforms in te perken en hun bazen te laten zien dat ze niet boven nationale wetten of enige andere macht staan’, constateert Tariq Choucair, onderzoeker bij het Digital Media Research Centre van Queensland University, in een opiniestuk voor AJP News. Zo gaf rechter Alexandre de Moraes vorige week opdracht om in Brazilië de toegang tot X te blokkeren, omdat Elon Musk weigert een juridische vertegenwoordiger aan te stellen in Brazilië. De Moraes wil dat de X-baas zo’n vertegenwoordiger aanstelt zodat Brazilië kan optreden tegen verspreiding van haat en nepnieuws.
‘Het zal maanden en jaren duren voordat de gevolgen van Doerovs arrestatie en Musks verzet tegen de Braziliaanse autoriteiten bekend zijn’, schrijft de journalist Carole Cadwalladr in een opiniestuk voor de Britse krant The Observer. ‘Mogelijk is dit een moment waarop de natiestaat zich laat gelden in de wetteloze woestenijen van het internet, het niemandsland dat buiten het bereik ligt van welke wet dan ook, zoals 28 jaar geleden op meesterlijke wijze beschreven door dichter John Perry Barlow in zijn Declaration of the Independence of Cyberspace.’
‘Of juist het tegenovergestelde. Want net zoals de geschiedenis wordt verteld door de winnaars, geldt dit ook voor het bezitten van je eigen wereldwijde platform: je bepaalt zelf wiens stem wordt gehoord. En in het geval van Musk betekent dat louter zijn eigen stem.’
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant