Tuur Elzinga (54), sinds drie jaar voorzitter van vakbond FNV, schreef een manifest: Democraten aller landen, verenigt u. Daarin bepleit hij een terugkeer van de klassenstrijd, om de macht van het grootkapitaal aan banden te leggen.
U opent uw manifest met een grondige uitleg van de oorsprong en grondbeginselen van de democratie. Maar de FNV boycot de PVV, de grootste partij van Nederland. Hoe democratisch is dat?
‘Onze ledenvergadering heeft besloten die partij geen podium te geven omdat de leider van de PVV verdeeldheid zaaide onder onze achterban. We nodigen politici uit voor evenementen, maar willen niet dat zondebokken worden aangewezen, dat Marokkanen en niet-Marokkanen tegen elkaar worden opgezet, of moslims tegen niet-moslims.’
Veel FNV-leden zullen op de PVV hebben gestemd. Die verwachten dat hun bond serieus met de partij van hun voorkeur in gesprek gaat. Jullie zitten niet voor niks hier in een pand om de hoek bij het Binnenhof. Praten jullie met PVV-Kamerleden?
‘Dat heeft betrekkelijk weinig zin omdat bij die partij één iemand de dienst uitmaakt. Maar los daarvan: wij doen vooral zaken met het kabinet. Soms heb je voor een meerderheid de PVV nodig en dan zullen we heus contact zoeken.’
De FNV was een natuurlijke gesprekspartner voor alle partijen die in Nederland de dienst uitmaakten…,
‘…zijn we nog steeds…’
…ongeacht welke partijen dat waren. Nu boycotten jullie de grootste partij. Wat betekent dat voor de rol van de vakbeweging?
‘Om de belangen van werkend Nederland te behartigen, zullen we met alle bewindspersonen spreken. Ook een PVV-bewindspersoon zit in een coalitie van vier partijen en spreekt namens het kabinet. Wel hebben we moeite met een partij die autoritaire machthebbers in het buitenland als voorbeeld voor Nederland ziet.’
Stel dat Wilders belt en zegt: ik ben nu de leider van de grootste partij van Nederland, laten we eens kennis maken. Wat zeggen jullie dan?
‘Ik zou een kennismaking niet uit de weg gaan. Maar van beide kanten is er geen uitnodiging geweest. We weten denk ik wederzijds dat we niet al te veel van elkaar hoeven te verwachten.’
Waarom vond u het nodig de basisbeginselen van democratie en economie nog eens uitgebreid uit de doeken te doen?
‘Mensen nemen onze democratische rechten als vanzelfsprekend. Ik ben opgegroeid op het mooie eiland Texel. Daar was de laatste echte slag met de Duitsers. Georgische soldaten, die eerst aan de kant van de Duitsers hadden moeten meevechten, kwamen tegen het einde van de oorlog in opstand. Met hun messen hebben ze veel Duitser officieren gedood, maar er kwam versterking en het verzet werd neergeslagen. Texel zou pas op 20 mei 1945 worden bevrijd.
Waarom waren zoveel jonge mensen, ook uit de Verenigde Staten, Engeland en andere geallieerde landen, bereid hun leven te geven voor onze vrijheid? Voor consumentenvrijheid geef je je leven niet. Het gaat om in vrijheid te kunnen leven en te kunnen kiezen wie je wilt zijn. Het zou zonde zijn als we de democratie weer verspelen. Mensen hebben nu opnieuw de neiging hun stem te geven aan partijen die met gemakkelijke oplossingen komen en democratische rechten en vrijheden inperken als ze eenmaal aan de macht zijn. Autoritaire populistische politici als Poetin, Orbán of Maduro in Venezuela.’
Staat hetzelfde te gebeuren in Nederland?
‘De verkiezingen in de VS kunnen op ons meer impact hebben dan wie hier toevallig aan de macht komt. Wij zullen niet snel per decreet worden geregeerd. Maar het begint met kleine stapjes. Mussolini en Hitler kwamen via verkiezingen aan de macht. Uiteindelijk gaat politiek om: wie heeft de macht en op basis van welke rechtvaardiging.
‘Als de leider van de grootste partij van Nederland met bewondering naar Trump en Orbán kijkt, die op hun beurt Xi Jinping bewonderen die 1,4 miljard Chinezen in een ijzeren greep heeft, dan moet je je ernstig zorgen maken. De leider van de PVV duldt ook in zijn eigen partij geen tegenspraak.’
Het manifest is een pleidooi voor meer democratie in grote bedrijven, die internationaal opereren en veel oncontroleerbare macht naar zich toe hebben getrokken. ‘Een nieuwe democratische revolutie’ noemt Elzinga dat, ‘om de motor achter kapitaalaccumulatie onklaar te maken’. Daarbij moet het onderscheid tussen economie en ecologie worden doorbroken. Immers: ‘Op een dode planeet zijn er geen banen.’ Dat betekent dat economische groei wat Elzinga betreft niet heilig is.
‘Tien jaar geleden las ik Kapitaal in de 21ste eeuw van Thomas Piketty. Daarin legt hij uit hoe kapitaal zich ophoopt op een paar plekken. Een handvol individuen heeft zoveel macht, dat het gevaarlijk wordt voor de democratie. Als Trump en Musk elkaar een hand geven, moet je je afvragen: hebben wij voldoende tegenmacht. Daarover wilde ik een manifest schrijven.’
Uw manifest begint en eindigt met het benadrukken van het belang van klassenbewustzijn. Is dat niet zo goed als verdwenen?
‘Dat is zo. De kapitalist met de hoge zwarte hoed is ook minder herkenbaar, er is een groot grijs midden. Wel zijn er nog steeds mensen die niet hoeven te werken voor hun geld, en toch de productieketens beheersen.’
U voert de klassenstrijd op als drijvende kracht om de democratie te bewaken en de rijkdom eerlijk te verdelen. Hoe kan klasse zo belangrijk zijn als mensen zich eerder identificeren met het platteland, hun ras, land, geloof, geaardheid, met Europa of een ander deel van hun persoonlijkheid?
‘De slaven in de oudheid, de horigen in de feodale tijd, de boeren, de strijd om het kiesrecht – allemaal klassenstrijd, al heette het niet zo. Onze verworvenheden zijn daar goeddeels aan te danken. Dat vorig jaar zestigduizend nieuwe leden de weg naar de FNV vonden, is niet vanwege de klassenstrijd maar omdat ze beseffen er belang bij te hebben samen te knokken voor bestaanszekerheid. Want waarom belandt steeds meer rijkdom op de grote hoop van de mensen die alles al hebben?
‘Ik schreef dit manifest voor de mensen die zich zorgen maken om collectieve veranderingen, om de samenleving die uitgehold raakt, de natuur die wordt uitgeput. Grote bedrijven spelen landen tegen elkaar uit door te dreigen weg te gaan als er geen belastingverlaging komt. Het zijn supermachten.’
U wilt de macht van aandeelhouders beperken, schrijft u. Hoe ziet u dat voor zich?
‘Grote bedrijven hebben de gedaante van een vennootschap, waarbij de aandeelhouder beperkte verantwoordelijkheid heeft, maar wel de revenuen naar zich toe harkt. Die bedrijven wil je democratiseren. Daar is een revolutie voor nodig. Zoals in 1848 koning Willem II in één dag van conservatief een liberaal werd en een grondwet bestelde, zo moet je een omwenteling in het bedrijfsleven krijgen. Bedrijven moeten hun juristen opdracht geven te regelen dat mensen die het werk doen ook de zeggenschap krijgen.’
Waarom zouden ze dat doen?
‘Waarom deed Willem II dat? Omdat hij bang was voor zijn hachje. Er zal druk nodig zijn om dit te bereiken. Als we als vakbond elk jaar voor hetzelfde tientje knokken, is dat symptoombestrijding. We moeten ons realiseren dat we een democratiseringsbeweging zijn, een tegenmacht tegen het kapitaal, die moet streven naar meer zeggenschap bij bedrijven.’
Mondiaal zijn de verschillen tussen rijk en arm enorm. Ligt ook daar een taak voor de vakbeweging?
‘Dat onderscheid tussen eerste en derde wereld is achterhaald. Opkomende economieën maken een inhaalslag. Juist binnen landen worden verschillen groter. In bijna elk land zie je een derde wereld. Op de parkeerplaatsen hier kun je de chauffeurs uit de Filipijnen, Nepal, Pakistan of Georgië spreken die via een uitzendbureau in Litouwen of Tsjechië aan het werk worden gezet. Met een Oost-Europees kenteken brengen ze zalm uit Noorwegen naar Schiphol. Ze rijden met z'n tweeën op een cabine: 21 uur per dag, zeven dagen per week, elf maanden per jaar. Als je als democraat niet wil dat mensen worden uitgebuit, moet je je verenigen. Klassenstrijd is de motor voor verandering. Ik zie dat de SP, waar ik zelf vandaan kom, maar ook GL-PvdA die eerst voorop liepen in deregulering en marktwerking, weer over klasse spreken.’
Tuur Elzinga, Democraten aller landen, verenigt u. Een manifest voor de 21e eeuw, Bot Uitgevers, 13,99 euro. Elzinga houdt dinsdag 3 september de Henri Polak-lezing in de Burcht van Berlage in Amsterdam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant