Stel: je eet alleen nog maar groenten en fruit uit Nederland. Hoe gevarieerd eet je dan? En welke producten zijn wanneer verkrijgbaar?
Een kleine greep uit het aanbod van een supermarkt om de hoek: mango’s uit Peru, avocado’s uit Mexico en druiven uit Zuid-Afrika. De precieze verhouding Nederlandse en buitenlandse producten in supermarkten wordt niet bijgehouden, maar de groente- en fruitafdeling doet vermoeden dat de meeste producten uit het buitenland komen.
Transport van voedingsmiddelen is goed voor zo’n vijfde van de totale uitstoot door de productieketen, berekenden onderzoekers in 2022. Bij groenten en fruit komen tijdens het transport zelfs bijna twee keer zoveel broeikasgassen vrij als tijdens het telen van de gewassen. Een appeltje van eigen bodem, in plaats een mango, bespaart dus heel wat broeikasgassen.
Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan, die mango schrappen uit ons dieet. De afgelopen decennia zijn Nederlanders massaal gewend geraakt aan het eten van tropisch fruit, het hele jaar door. Tussen 2017 en 2022 nam de import van bijvoorbeeld mango’s, meestal uit Peru en Brazilië, met 35 procent toe, schrijft branchevereniging Groente- en fruithuis. Daarmee behoren mango’s tot de top 10 meest gegeten fruitsoorten in Nederland. Ook de avocado, vaak uit Mexico, wint terrein: Nederlanders eten gemiddeld zo’n anderhalve kilo per jaar.
‘Toen ik klein was, waren dat soort vruchten niet te vinden in Nederland. Of ze waren ontzettend exclusief, zoals de banaan destijds’, zegt Gert Kema, plantwetenschapper aan de Universiteit Wageningen. ‘Dat we dat fruit nu wel ruim tot onze beschikking hebben, en ook nog eens voor zo’n lage prijs, is simpelweg omdat het geproduceerd wordt in lagelonenlanden. Het is vergelijkbaar met een T-shirt kopen uit Bangladesh: dat moet je niet doen.’
In 2018 was het Kema met zijn team die voor het eerst een Nederlandse banaan teelde, weliswaar in een kas. Niet om Nederlanders met lokale teelt van hun dagelijkse banaan te voorzien, maar om erachter te komen of bananen ook op steenwol groeien. Dat lukte, en is misschien wel de redding van de banaan, want een schimmel die de plant met uitsterven bedreigt, groeit niet op steenwol.
Over de auteur
Miluska van Rompu is wetenschapsredacteur van de Volkskrant.
Maar of we binnenkort ook bananen van eigen bodem eten, betwijfelt de onderzoeker. ‘Misschien zou je met zonnepanelen voor een redelijke prijs genoeg licht en warmte hebben. Maar zelfs dan blijft lokaal produceren duurder dan importeren uit lagelonenlanden. En er zijn maar heel weinig mensen die de lokale prijs willen betalen, waardoor zo’n lokaal bedrijf de concurrentiestrijd waarschijnlijk niet zou winnen.’
Wat blijft er over, als je geïmporteerde groenten en vruchten links laat liggen? Ruim 65 soorten groenten en 15 soorten fruit, zegt Laura de Grave, presentator van 24Kitchen en schrijver van onder meer Lekker lokaal, een kookboek voor gerechten helemaal van eigen bodem.
‘Nederland heeft zo veel te bieden. Mensen weten het alleen niet meer, we zijn daarvoor te ver verwijderd geraakt van de natuur.’ De Grave trekt daarom graag zelf aan de bel als bijvoorbeeld het Nederlandse blauwebessenseizoen is geopend. Op Instagram deelt ze dit jaar elke week welk product op dat moment lokaal verkrijgbaar is. Want lokaal betekent ook: seizoensgebonden.
‘September is echt een oogstmaand: er zijn nu wel 42 groente- en negen fruitsoorten uit Nederland te krijgen’, aldus De Grave. Denk aan pompoen, pastinaak, bloemkool, prei, spitskool, aubergine, appels, peren, bramen en frambozen. Maar De Grave beperkt zich niet tot groenten en fruit: ‘Veel granen die mensen vaak eten, zoals rijst, groeien ook niet in Nederland. Terwijl hier wel negen andere granen groeien, zoals spelt, tarwe en haver. En er groeien tientallen soorten bonen in Nederland.’
Gek genoeg komen die producten in de supermarkt lang niet altijd van Nederlandse bodem. Het is vaak lucratiever voor winkels om producten uit het buitenland te halen, waardoor Nederlandse boeren hun producten exporteren. De Grave: ‘Hoe dichter bij de boer, hoe groter de kans dat het product ook echt uit Nederland komt: bij boerderijwinkels, boerenmarkten en biologische winkels vind je vaker lokaal geproduceerde dingen. Veel boeren bieden tegenwoordig ook maaltijdboxen en abonnementen op hun producten aan.’
Beter/Leven
In de rubriek Beter/Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Nog een goede plek voor lokaal eten: de natuur. ‘Als je eenmaal weet wat er allemaal eetbaar is, is het bos net een snoepjesparadijs’, zegt De Grave. Om dat te leren, maakte ze een wandeling met Ria Loohuizen, schrijver van De wandelende fijnproever, een handboek voor het verzamelen en bereiden van wilde, eetbare bloemen, noten, vruchten en paddenstoelen. ‘Ik had mijn bergschoenen meegenomen, omdat ik dacht dat we diep het bos in zouden gaan. Dat bleek nergens voor nodig: zo’n 100 meter van haar huis hadden we al van alles gevonden. En als dat je te wild is, is er altijd nog de pluktuin.’
Creatieve ondernemers produceren ondertussen Nederlandse wildekruidenthee, tafelzout uit de Oosterschelde en sojasaus van sojabonen uit de Hoeksche Waard. Wie dat aanbod nog te karig vindt, kan het begrip ‘lokaal’ ook oprekken tot de grenzen van Europa, zegt Kema. ‘Denk aan abrikozen, mandarijnen en perssinaasappelen uit Spanje. Uiteindelijk is het belangrijkste om je te realiseren waar iets vandaan komt, en daar een bewuste afweging in te maken. Moet je bijvoorbeeld echt blauwe bessen uit Peru eten?’
De Grave: ‘Het is ook gewoon leuk om iets op tafel te zetten waarvan de ingrediënten helemaal lokaal zijn. Laatst maakte ik een ‘risotto’ van lokale parelgerst met Boeren-Leidse kaas. Dat geeft hetzelfde gevoel als een risotto met parmezaan in Italië.’
In haar boek Lekker lokaal brengt Laura de Grave in kaart welke groenten en welk fruit je wanneer (het best) kunt krijgen in Nederland. Hier een kleine greep uit die producten, per maand.
Januari
Groente: veldsla, winterpostelein, aardpeer, knolselderij, boerenkool
Fruit: appel, handpeer, stoofpeer
Februari
Groente: pastinaak, rode biet, schorseneer, wortel, koolraap
Fruit: appel, handpeer, stoofpeer
Maart
Groente: paksoi, rodekool, witte kool, waterkers, prei
Fruit: appel, handpeer, stoofpeer
April
Groente: raapsteel, rucola, chinese kool, radijs, witte asperge
Fruit: appel, handpeer
Mei
Groente: koolrabi, aubergine, komkommer, groene asperge, rabarber
Fruit: appel, handpeer
Juni
Groente: diverse soorten sla, doperwt, peul, snijboon, verse knoflook
Fruit: aardbei, framboos, kers
Juli
Groente: zomerpostelein, rode biet, venkel, bloemkool, broccoli
Fruit: aardbei, blauwe bes, rode bes
Augustus
Groente: bleekselderij, aubergine, courgette, paprika, tomaat
Fruit: blauwe bes, braam, pruim, appel
September
Groente: pompoen, pastinaak, wortel, spitskool, suikermais
Fruit: cranberry, druif, pruim, appel, handpeer
Oktober
Groente: aardpeer, knolselderij, pompoen, savooiekool, ui
Fruit: cranberry, framboos, appel, handpeer
November
Groente: boerenkool, knolraap, koolraap, spruitjes, paddenstoelen
Fruit: appel, kweepeer, handpeer
December
Groente: witlof, aardpeer, knolselderij, pastinaak, rode biet
Fruit: appel, kweepeer, handpeer, stoofpeer