Handen in snijmachines, aanrijdingen met heftrucks: in het Isala-ziekenhuis in Zwolle belanden verhoudingsgewijs vier keer meer arbeidsmigranten dan Nederlanders op de spoedeisende hulp na een bedrijfsongeval. ‘Een van de eerste vragen is: wanneer kan ik weer aan het werk?’
is economieredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over de arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
‘Het is er wéér een’, was de gedachte die traumachirurg Fabian van der Sluis overviel toen begin 2022 een Pool met loeiende sirenes naar zijn spoedeisende hulp werd gereden. De bouwvakker was onder twee stalen platen terechtgekomen van elk 2.000 kilo. Zijn borst, buik en bekken waren verpletterd. ‘Terwijl we stonden te opereren, bespraken we dat het wel opviel dat we hier zoveel arbeidsmigranten lijken te treffen.’
En als artsen zoiets zien, willen ze het onderzoeken ook. Van der Sluis en zijn collega’s doken in de cijfers. Ze analyseerden de data van bijna vierhonderd patiënten die na een bedrijfsongeval werden opgenomen in het Zwolse ziekenhuis. Wat bleek: waar arbeidsmigranten 3,8 procent van de beroepsbevolking in de regio uitmaakten, vormden zij 15,4 procent van de patiëntenpopulatie. Kort gezegd: ze belanden verhoudingsgewijs vier keer zo vaak op de spoedeisende hulp.
Over de auteur
Marieke de Ruiter is economieredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over de arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Het gaat dan vooral om Poolse arbeidskrachten, zegt Van der Sluis. ‘Zeker 40 procent komt uit de bouw. Daar zien we veel vallen van hoogte, maar we hadden bijvoorbeeld ook een man die acht minuten begraven was geweest onder drijfzand.’ Nog zo’n ‘beruchte’ bedrijfstak: de voedselverwerkingsindustrie – en dan specifiek de kippenslachterijen. ‘Daar werken ze met scherpe machines waar regelmatig ledematen in komen. Als dat is gebeurd, ben je als arts vaak niet meer aan het reconstrueren, maar aan het amputeren.’
Het onderzoek, dat vandaag verschijnt in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, is een nieuwe bijdrage aan het debat over de bedenkelijke omstandigheden waaronder de 950 duizend arbeidsmigranten in ons land werken. Tijdens de pandemie werd al duidelijk dat zij veel meer gezondheidsrisico lopen tijdens het werk. De Arbeidsinspectie trekt al jaren aan de bel over ‘Babylonische bouwplaatsen’ en de behandeling van mensen als ‘bulkgoed’.
Een woordvoerder van de Inspectie spreekt dan ook van een ‘interessant onderzoek’ dat aansluit bij de eigen bevindingen. Vorige week publiceerde de toezichthouder nog zijn bedrijfsongevallenmonitor over 2023, waarin specifiek werd gekeken naar arbeidsmigranten die kort in Nederland verbleven en niet stonden ingeschreven bij de gemeente. Ook daaruit bleek dat zij meer risico liepen: per 100 duizend banen waren er 37 buitenlandse slachtoffers, tegenover 26 Nederlandse.
Dat arbeidsmigranten kwetsbaarder zijn, komt volgens de Arbeidsinspectie doordat zij vaak ongeschoold, laagbetaald en tijdelijk werk doen in sectoren waar het risico op ongevallen al groter is. De kans op een ongeluk op de bouwplaats of in een fabriek is immers aanzienlijker dan in een kantoortuin. Door taal- en cultuurverschillen begrijpen arbeidsmigranten mogelijk ook de veiligheidsinstructies niet en klagen zij minder over onveilige arbeidsomstandigheden.
Die taal- en cultuurverschillen spelen ook chirurg Van der Sluis parten. Van de dertig Polen die zijn team behandelde, sprak er welgeteld één Nederlands. ‘We proberen het wel op te lossen met een vertaalapp op de telefoon, maar zeker als er ook sprake is van hersenletsel is dat verre van toereikend’, aldus de chirurg. Het maakt dat hij, tot zijn eigen frustratie, maar moeilijk ‘grip’ op deze patiënten krijgt.
Dat komt ook doordat arbeidsmigranten na een behandeling vaak uit beeld verdwijnen. ‘Bij grotere letsels is het gebruikelijk dat we het herstel van een patiënt nog een jaar volgen op de poli, om te controleren of alles goed geneest en er geen complicaties zijn’, zegt Van der Sluis. ‘Maar het komt geregeld voor dat arbeidsmigranten uit zichzelf vertrekken. Ze worden opgehaald door vrienden of familie, soms tegen doktersadvies in, en we zien ze niet meer terug.’
Van der Sluis kan alleen maar gissen naar hun bestemming: misschien gaan ze terug naar hun thuisland, misschien weer aan het werk. Dat laatste zou hem in ieder geval weinig verbazen, want de arbeidsmigranten zijn ‘beslist geen klagers’. ‘Ze willen altijd weer snel aan het werk. Dat is ook de vraag die ik vaak hoor: wanneer kan ik weer beginnen? Geen idee of dat vanuit henzelf komt of vanuit hun werkgevers.’
Iets anders dat hij relatief vaak ziet bij zijn Oost-Europese patiënten: bedrijfsongevallen waarbij de patiënt onder invloed was. ‘Bij autochtonen gebeurt dat vrijwel nooit, maar een op de vijf Polen die binnen werd gebracht bleek middelen te hebben gebruikt’, aldus Van der Sluis. ‘Wat we soms ook zien is dat iemand hier op de afdeling aan het herstellen is en plotseling afkickverschijnselen krijgt omdat hij niet meer drinkt.’
Het zijn stuk voor stuk ‘trieste casussen’ waarover Van der Sluis vertelt. En hij doet dat niet voor niets. Volgens de arts is het belangrijk dat er meer aandacht komt voor deze ‘kwetsbare populatie’. ‘Want we zijn er als artsen niet alleen om ons trucje te doen, maar ook om zichtbaar te maken wat wij zien’, zegt hij. ‘En dat is dat er toch iets te vaak een ongeval gebeurt waarvan je je afvraagt: had dat niet voorkomen kunnen worden?’
Dat was ook de gedachte die hem bekroop bij de Poolse bouwvakker die beklemd raakte onder twee stalen platen. ‘We zijn de hele middag bezig geweest met opereren, maar hij is uiteindelijk overleden’, vertelt de arts. ‘En het gekke was dat we helemaal geen verhaal bij deze man hadden, geen enkele contactpersoon van de familie, alleen maar de werkgever. Dat voelt dan toch wel heel eenzaam en verdrietig.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant