De verkiezingen in de Oost-Duitse deelstaten Thüringen en Saksen zijn zondag uitgelopen op een historische winst voor de extreemrechtse AfD. We bellen met correspondent Remco Andersen, die vreest voor langdurige maatschappelijke onrust.
Ha Remco, de AfD heeft de afgelopen tien jaar een flinke opmars gemaakt in Duitsland, meer nog in het oosten dan in het westen. Nu is er deze flinke verkiezingswinst, waar komt die vandaan?
‘Na de Duitse eenwording werd de voormalige DDR-deelstaten beloofd dat ze zouden meedelen in politieke welvaart en invloed. In plaats daarvan liggen het gemiddelde salaris en pensioen in het oosten een stuk lager en de werkloosheid juist hoger. Veel mensen hebben het gevoel dat de regering in Berlijn niet naar ze omkijkt. Een oudere dame uit het oosten die ik laatst sprak, had het over een ‘vals soort nostalgie’. Mensen in Oost-Duitsland verlangen terug naar het verleden, maar zijn vergeten hoe de straten er toen uitzagen.’
De AfD is toch ook populair onder jongeren?
‘Heel veel jongeren in het oosten zijn opgegroeid met het idee het vroeger veel beter was. Met ouders die zeiden: ‘We zijn gepiepeld, we worden niet serieus genomen, mensen uit het westen komen hier alleen om met veel geld onze huizen op te kopen.’’
Waarom lukt het de huidige regering niet om deze beeldvorming te kantelen?
‘De huidige regering communiceert slecht, waardoor er onder een deel van de bevolking een gevoel van vervreemding is ontstaan. Neem ‘waterpompgate’ vorig jaar: de regering heeft honderden miljarden gereserveerd voor het verwezenlijken van een klimaatneutrale samenleving, onder meer door waterpompen verplicht te stellen in huizen waar de verwarming aan vervanging toe was. Er werd een heel systeem opgetuigd, met subsidie. Maar de regering kreeg het plan maar niet voor het voetlicht. Oppositiepartijen CDU en AfD riepen vervolgens dat Berlijn de spaarrekeningen van burgers plunderde om dure klimaatspeeltjes door de strot te duwen. Dat is wat is blijven hangen.
‘Er is de afgelopen jaren een hele reeks crises geweest die de vaak minder welvarende mensen in het oosten relatief hard raakte, en die veel van hen toeschrijven aan de huidige regering in Berlijn – terecht of niet. De economische gevolgen van de coronacrisis, de energiecrisis, de inflatiecrisis, de oorlog in Oekraïne, een begrotingscrisis die leidde tot het korten op agrarische subsidies en vervolgens tot massale boerenprotesten. Bij de deelstaatverkiezingen in Thüringen en Saksen van zondag zijn de partijen die op nationaal niveau de regeringscoalitie vormen zwaar afgestraft.’
Welke gevolgen heeft de verkiezingswinst van de AfD in Thüringen en Saksen?
‘Het is in feite een formalisering van een grootschalige maatschappelijke tweespalt. In de twee deelstaten hebben zo’n vijf miljoen mensen gestemd, van wie bijna een derde op de AfD. De partij is in beide deelstaten door de veiligheidsdiensten aangemerkt als ‘bewezen extreem-rechts’.
‘Daarnaast heeft ook nog eens een kleine 15 procent gestemd op de Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW), een vrij nieuwe, conservatief-linkse partij die ook kritisch is op migratie en klimaatmaatregelen. Al deze kiezers hebben gekozen voor partijen die uitgesproken ver van het politieke midden liggen.
‘Het getuigt van een groot gebrek aan vertrouwen – niet alleen in de huidige regering, maar in de democratie waarin we leven. Overigens hebben aanhangers van de AfD hier een volstrekt tegenovergesteld beeld van. Die zeggen: andere partijen sluiten ons uit, zíj verpesten zo de democratie.’
Dat AfD in de deelstaatregeringen komt, is vanwege het cordon sanitaire dat de andere partijen met elkaar hebben afgesproken zo goed als uitgesloten. Wat doet dit met de invloedssfeer van de AfD?
‘Het lukt de AfD nu nog niet om in een deelstaatregering te komen, maar over vijf jaar misschien wel. Zelf hoopt de partij dat daarna de regering in Berlijn binnen handbereik ligt. Zo ver is het nog lang niet, maar het wordt voor de gevestigde partijen steeds lastiger om rond die olifant in de kamer heen te schuifelen, met de rug langs de muur. Deze verkiezingsuitslag heeft nu al invloed op de debatten en politieke besluitvorming.
‘Oppositieleider CDU is groot voorvechter van méér steun aan Oekraïne, maar weet ook dat veel mensen in het oosten daar fel tegen zijn. Met de verkiezingen daar in het achterhoofd houdt CDU-leider Friedrich Merz zich tijdelijk ietsje stiller.
Ook is er, naar aanleiding van het veelbesproken steekincident in Solingen, door een afgewezen Syrische asielzoeker, een begin gemaakt met het bespoedigen van uitzettingen: afgelopen zaterdag vertrok een vliegtuig met 28 grotendeels zéér criminele Afghaanse afgewezen asielzoekers naar Kabul. De eerste vlucht in jaren.
‘De twee oostelijke deelstaten waar het nu om gaat, met name Thüringen, dreigen intussen onregeerbaar te worden. Omdat de partijen om de AfD heen willen regeren, moet de rechts-conservatieve CDU opeens gaan samenwerken met de oud-communist Sahra Wagenknecht. Dat zijn diametrale tegenpolen.’
Volgend jaar herfst vinden in Duitsland de nationale verkiezingen plaats, waar het democratische midden ‘met angst en beven’ naar uitkijkt, schrijf je in je analyse voor de krant. Wat kunnen we verwachten?
‘Op dit moment is de CDU met afstand de grootste partij in de peilingen, met zo’n 30 procent van de stemmen. Op de tweede plek, met bijna 20 procent van de stemmen, staat de AfD. Het zal alsnog mogelijk zijn om zonder AfD te regeren, maar het roept voor velen de vraag op hoe legitiem het is om zo’n snel groeiende partij bij voorbaat uit te sluiten. Er zal na de verkiezingen hoe dan ook een andere wind gaan waaien dan onder de centrum-linkse regering van nu, zeker wat betreft migratie en klimaat.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant