De Binnenlandse Veiligheidsdienst heeft in de jaren zestig persoonlijke dossiers gedeeld met de Indonesische veiligheidsdienst. Dit heeft onderzoekscollectief Argos onthuld. Volgens hoogleraar antropologie Saskia Wieringa heeft Nederland daarmee rechtstreeks meegewerkt aan ‘genocide’.
In 1965 en 1966 werden in Indonesië honderdduizenden politieke tegenstanders van de toekomstige dictator Haji Muhammad Soeharto vermoord. Betrouwbare cijfers over het aantal doden zijn er niet, maar schattingen lopen uiteen van een half miljoen tot meer dan anderhalf miljoen. Vele honderdduizenden anderen werden zonder vorm van proces tientallen jaren gevangengezet.
De massamoord werd door het Westen oogluikend toegestaan, en zelfs gesteund. Als excuus daarvoor wordt doorgaans aangevoerd dat dit allemaal gebeurde op het hoogtepunt van de Koude Oorlog. De Verenigde Staten waren verwikkeld in de Vietnamoorlog, en gevreesd werd dat het communisme ook andere Aziatische landen, waaronder Indonesië, in zijn greep zou krijgen. De pro-westerse Soeharto die zijn linksige voorganger Soekarno opzijschoof, verdiende daarom alle steun.
Over de auteur
Michel Maas is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuid-Oost Azië.
Onderzoeksjournalisten van Argos en Het Parool doken in de vrijgegeven archieven van de toenmalige Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD), de voorganger van de huidige AIVD. Ze ontdekten dat ‘tientallen persoonsdossiers’ van als links bekendstaande Indonesiërs werden gedeeld met andere diensten, waaronder de Amerikaanse CIA en de Duitse BND (Bundes Nachrichten Dienst). In een aantal gevallen werden gegevens zelfs rechtstreeks met de Indonesische autoriteiten gedeeld.
Gegevens die werden gedeeld met CIA en BND kwamen eveneens terecht bij de Indonesiërs. Volgens onderzoeker Brad Simpson van de Universiteit van Connecticut was de CIA ‘een gewillige handlanger en een voorstander van de massale moorden’, en hielp zij Soeharto op alle mogelijke manieren. Voor de inlichtingendiensten, en ook voor de Nederlandse BVD, was niet dictator Soeharto het probleem, maar moesten juist de mensen die tégen Soeharto waren in de gaten worden gehouden.
Indonesische polici zouden later de BVD prijzen voor zijn bijdrage aan de bestrijding van het communisme. De BVD deelde onder meer gegevens van Rachmat Koesoemobrotjo, die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland deelnam aan het verzet tegen de Duitsers. Hij zou in Indonesië worden opgepakt en verdween. Pas vele jaren later hoorde zijn familie dat hij nog leefde, en pas in 1981 werd hij vrijgelaten. Hij was een van de honderdduizenden die al die tijd zonder proces gevangen hadden gezeten. Ook het dossier over de beroemde Nederlandse Indië-kenner professor Willem Frederik Wertheim werden gedeeld.
Emeritus hoogleraar antropologie en Indonesiëkenner Saskia Wieringa is in 2015 een van de mede-organisatoren geweest van het ‘Indonesiëtribunaal’ in Den Haag, waar rechtsgeleerden Soeharto’s misdaden tegen de menselijkheid tegen het licht hielden. Het tribunaal was opgezet door Indonesische ballingen die in 1965 hun land vanwege de vervolging moesten ontvluchten. Op basis van getuigenissen werd vastgesteld dat de massamoord wel degelijk viel onder het begrip ‘genocide’.
In het radioprogramma van Argos legt Wieringa uit waarom: ‘Er was wel sprake van wat we een in Nederland een ‘zuil’ zouden noemen.’ Volgens Wieringa kun je daarom zeggen dat er sprake was van uitroeiing van ‘een bepaalde stroming’ in Indonesië.
De BVD moet volgens Wieringa geweten hebben ‘dat zich een genocide onder haar ogen afspeelde, en speelt informatie door aan degenen die die genocide plegen’. De gevolgen van de moord en de censuur die door Soeharto werd ingesteld, zijn volgens Wieringa nog steeds merkbaar: ‘Iedere associatie met vooruitgang, met moderniteit, socialistische ideeën, is in die tijd totaal onmogelijk geworden.’ En dat is het zelfs vijfentwintig jaar na de val van Soeharto in Indonesië nog steeds.
Source: Volkskrant