Vanaf zondag kiezen drie van de vijf Oost-Duitse deelstaten een nieuw parlement. In alle drie ligt de extreemrechtse partij Alternative für Deutschland op kop – en volgend jaar zijn de nationale verkiezingen. ‘De partijen die ons uitsluiten, díe maken de democratie kapot.’
Een clubje joelende antifascisten, een forse politiemacht, zevenhonderd AfD-stemmers tussen de barbecuerook, hun kinderen lachend op een springkussen. Zo ziet een Sommerfest – verkiezingsrally – eruit van de extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD). Tussen de geur van braadworst en bier wachten toehoorders op de voor fascistisch taalgebruik veroordeelde hoofdspreker, deze donderdag eind augustus. Eén woord komt hier telkens terug: heksenjacht.
De AfD steekt vandaag de barbecue aan in Neustadt an der Orla, een dorpje in het Oost-Duitse Thüringen. Zondag kiest deze deelstaat een nieuwe regering, net als het naburige Saksen en later in september Brandenburg. Het Duitse democratische midden kijkt met angst en beven toe; in alle drie de deelstaten ligt de AfD op kop. En volgend jaar zijn de nationale verkiezingen.
Video wordt geladen...
Hier in Thüringen werd de lokale AfD-leider Björn Höcke – volgens sommigen ook de invloedrijkste man binnen de landelijke AfD – in juni veroordeeld voor de nazislogan ‘alles für Deutschland’. Thüringen was de eerste deelstaat waar de Duitse veiligheidsdienst de AfD als extreemrechts inschaalde. En juist hier staat de AfD fier bovenaan de peilingen met bijna een derde van de stemmen. Extremisten, zegt men hier, dat zijn de anderen.
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Eerder was hij correspondent in het Midden-Oosten.
Neem nou die veroordeling, zegt Torsten Kraft (53), eigenaar van een autohandel, omringd door een stel vrienden bij de ijsjeskraam: ‘America First. Dat mag ik zeggen. Dat is vertaald niets anders dan alles für Deutschland. Wat is daar verkeerd aan? Ik verwacht van elke politicus dat hij alles voor Duitsland doet, in plaats van voor Afrika of Oekraïne.’
‘Hij (Höcke) heeft het zelf gezegd: de oorlog is 80 jaar geleden’, zegt Krafts compagnon Lutz Günther (56), rijleraar sinds zijn herberg in moeilijkheden raakte tijdens de coronacrisis. ‘We kunnen de Duitse taal toch niet afschaffen omdat er ooit ergens een slogan is gebruikt?’
Het echte probleem in de Duitse democratie, zegt dit zestal vrienden, is het feit dat alle andere partijen consequent een cordon sanitaire om de AfD handhaven. ‘Omdat ze bang zijn voor de democratie’, zegt autohandelaar Kraft, verwijzend naar de recordhoogte van de AfD in Duitse peilingen. ‘Zíj zijn het die onze democratie kapot maken, niet de AfD.’
De Alternative für Deutschland werd de afgelopen tien jaar groot op haar verzet tegen immigratie. De laatste jaren heeft de AfD zich ontpopt tot extreemrechtse anti-allespartij. De AfD is tegen coronamaatregelen, Oekraïne-hulp, klimaatmaatregelen, genderrechten. Höcke hekelt regelmatig ‘het regenboogimperium’ en heeft een warm hart voor landen als Rusland en Servië ‘die zich nog bekommeren om de innerlijke gezondheid van het volk’.
Maar ‘de moeder aller crises is migratie’, zal Björn Höcke deze donderdagmiddag zeggen. Regelmatig duiken AfD-ers op bij neonazi- of andere extremistische bijeenkomsten. Begin dit jaar gingen miljoenen Duitsers overal in het land de straat op om te protesteren nadat een aantal AfD-prominenten, waaronder de woordvoerder van de partijleider, een bijeenkomst hadden bijgewoond waar een masterplan voor massadeportaties werd gepresenteerd.
Na die laatste episode was er een korte dip in de landelijke peilingen, maar inmiddels is de partij daarvan goeddeels bekomen. Zeker in het oosten lijkt haar almaar extremere houding de AfD geenszins te hinderen in haar opmars – integendeel. Luister maar naar Höcke.
Tegen vijf uur is het eindelijk tijd voor de man waar iedereen op wacht. De speakers spelen Crockett’s Theme van de jarentachtigserie Miami Vice, toehoorders met plastic bierglazen in de hand draaien naar het podium en planten hun beide benen ferm in het gras.
‘Alles wordt slechter in ons land, lieve vrienden’, spreekt Höcke het Sommerfest toe. ‘Met de kartelpartijen, het doet er niet toe in welke samenstelling, kan er voor Duitsland geen nieuw begin komen. De enige die passie heeft voor dit land, de wil om dit land weer op de been te brengen, is de AfD!’
In drie kwartier weet Höcke puntsgewijs werkelijk elk probleem dat de samenleving plaagt toe de schrijven aan de ‘kartelpartijen’, zijn term voor alle andere partijen in het Duitse parlement.
Een speciale veeg uit de pan is voor de CDU, de rechts-conservatieve landelijke oppositieleider en de grootste concurrent voor de AfD. Met name in het oosten probeert de CDU stemmen te winnen met de belofte van een hard immigratiebeleid. ‘Maar laat je geen zand in de ogen strooien door de CDU’, zegt Höcke. ‘Het was de CDU onder Merkel die al deze mensen binnenliet. Vóór de verkiezingen praten ze rechts, daarna werken ze gewoon weer met links.’
Al snel komt Höcke tot zijn kernboodschap. ‘Dit land dreigt in een nieuwe dictatuur te vervallen. En u allen werd door de kartelpartijen beschimpt als samenzweringstheoretici, rechtsextremisten, en nazi’s. Nee, u had gelijk. U zag er doorheen, u was de mondige burger.’ En dan, één minuut later: ‘Als de staat onze grondrechten zodanig ernstig schendt, dan is dat geen democratie maar de weg naar nieuw fascisme, vrienden. Corona was geen pandemie maar een ‘plandemie’. Een fake, om te kijken hoever ze konden gaan met hun repressie.’
Onderzoekers merken op dat AfD-stemmers hun informatie vrijwel uitsluitend van sociale media krijgen. En daar gaat het niet over de inhoud, maar over de kwaadaardige rechters en media en veiligheidsdiensten die de partij vervolgen, over liegende medici en wetenschappers.
Er zat geen woord verkeerd bij Höckes speech, concludeert het zestal toehoorders na afloop, terwijl een twintiger voorbijloopt in een T-shirt met daarop für Deutschland alles. Rijleraar Günther: ‘Noem mij nou eens één ding uit zijn toespraak dat rechts-radicaal was.’
Heel soms gaat het mis, geeft autohandelaar Kraft uiteindelijk toe, en dat is dan meteen het enige wat hem tegenstaat bij de AfD: ‘Dat er soms extremisten opduiken, zoals Andreas Kalbitz (AfD-lid geroyeerd om banden met neonazi’s, red.). Maar ik zie het zo: bij elke voetbalclub heb je van die extremisten, hooligans. Die zijn scheiße en die heb je in de politiek ook. Maar niet alleen in de AfD; je vindt ze ook in de CDU, de CSU. En bij links zijn ze helemáál extreem.’
Duitse deelstaten hebben eigen parlementen met verregaande autonomie over bijvoorbeeld gezondheidszorg en onderwijs. De Bundesrat, de Duitse Eerste Kamer, bestaat uit afgevaardigden van de deelstaatregeringen. De Duitse nationale politieke dynamiek wordt daarmee beïnvloed door de politieke realiteit in de deelstaten.
De AfD staat in de Thüringse peilingen op ruim 30 procent, maar andere partijen weigeren samenwerking. Dat maakt coalitievorming een hele klus. Een belangrijke machtsfactor is de nieuwe conservatief-linkse partij van Sahra Wagenknecht (BSW), die op bijna 20 procent staat. Net als de AfD is de BSW fel tegen Duitse steun voor Oekraïne. Coalitievorming zonder de BSW wordt waarschijnlijk onmogelijk. Twee van de drie landelijke regeringspartijen, FDP en Groenen, verdwijnen in Thüringen mogelijk van het toneel.
De grote vraag is of de AfD meer dan een derde van de stemmen haalt. In dat geval kan de partij beslissingen waarvoor tweederde meerderheid nodig is, zoals de benoeming van nieuwe rechters of het wijzigen van de deelstatelijke grondwet, blokkeren. In Saksen wedijveren CDU en AfD om de winst. De AfD, zei Höcke na een vraag van de Volkskrant, denkt uiteindelijk zo groot te worden dat anderen niet meer om ze heen kunnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant