Waar hij tijdens zijn eerste debat in juli nog werd weggezet als ‘slappe hap’, krijgt premier Schoof met het voltooien van zijn eerste begroting meer vaste grond onder de voeten. Dat het extraparlementaire vernislaagje afbladdert hoeft voor de premier geen nadeel te zijn.
Dick Schoof klonk vrijdag, na het sluiten van een begrotingsakkoord, zoals bijna iedere andere premier die hem voorging. Opgelucht dat er na intensieve nachtelijke onderhandelingen een ‘gebalanceerde begroting ligt’, tevreden dat er ‘in grote lijnen’ steun is vanuit de Kamer en vol vertrouwen dat ‘de mensen er volgend jaar in hun portemonnee op vooruitgaan’.
Ook verder voelde alles vanouds. De meest aanlokkelijke aspecten van de begroting lekten geheel in lijn met de Haagse folklore meteen uit (geld voor vroegpensioen en gratis schoolmaaltijden, lastenverlichtingen, investeringen in Defensie) en de oppositie toonde zich daar weer chagrijnig over. ‘Wat een circus’, oordeelde de nieuwe SP-leider Jimmy Dijk op X in stijl van alle oude SP-leiders. ‘Riekt naar oude politiek en slecht bestuur. Stuur nu alles naar de Kamer in plaats van alleen de cadeautjes te lekken.’
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Alles over politiek vindt u hier.
Net als voorheen valt achter de schermen ook te horen dat er al is gedacht aan het traditionele wisselgeld voor de meer constructieve oppositie, die nodig is voor een meerderheid in de Eerste Kamer. CDA, SGP en ChristenUnie mogen bijvoorbeeld hopen dat de voor hen belangrijke giftenaftrek voor donaties aan goede doelen in stand blijft.
De machinaties rond de begroting voelde zo vertrouwd dat Schoof tijdens de persconferenties na de Ministerraad keer op keer moest uitleggen wat er nou nog extraparlementair of vernieuwend is aan zijn kabinet. Net als voorheen werd alles afgestemd met de ondersteunende partijen in de Tweede Kamer. Waar was de beloofde afstand tussen kabinet en parlement? Schoof reageerde laconiek: ‘Voor u staat nog steeds een partijloze premier.’
Geestverwanten van de premier zullen er met enige tevredenheid naar gekeken hebben. Toen de ex-topambtenaar afgelopen mei ineens uit de hoge hoed kwam als kandidaat-premier was er bij voormalige collega’s eerst verbazing, maar daarna ook opluchting. De hoop was dat Schoof als doorgewinterde insider voor enige stabiliteit en voorspelbaarheid kon zorgen in het PVV-tijdperk. Vrijdag leek die verwachting in elk geval deels uitgekomen. Een vaak in de Haagse binnenwereld aangehaalde wijsheid borrelde weer op: alles moet veranderen, opdat alles hetzelfde blijft.
Toch is dat maar een deel van het verhaal. Onder de oppervlakte is er genoeg veranderd, zo wordt ook op ministeries gemerkt. De bewindspersonen in het kabinet onderhouden nauw contact met hun partijleiders buiten het kabinet. Daardoor blijft ook de vraag hoe groot de cohesie is binnen de ministersploeg en of Schoof genoeg gezag weet op te bouwen om bewindspersonen tot de orde te roepen als het erop aan komt . Wilders toonde in juni in het debat over de regeringsverklaring al aan er niet voor terug te deinzen om het tapijt onder de premier vandaan te trekken als hem iets niet bevalt.
Bij het opstellen van de begroting bleven dergelijke ongelukken uit, maar daarbij hielp mee dat de economische cijfers meevielen. Daardoor bleef de noodzaak om extra te bezuinigen dit keer beperkt, al zal de precieze omvang pas op Prinsjesdag duidelijk worden.
Het is niet uitgesloten dat het kabinet het komend jaar alsnog moet bijsturen en daarmee opnieuw voor een vuurproef komt. Het Centraal Planbureau heeft al gewaarschuwd dat het kabinet scherp aan de wind zeilt, en de beoogde bezuinigingen op asiel en de afdracht aan de EU lijken vooral op wensdenken gebaseerd.
Sceptici van het extraparlementaire experiment hebben altijd al gezegd dat de echte beproeving komt bij financiële tegenwind. Waarom zouden fracties die los staan van een kabinet pijnlijke maatregelen steunen? Eerder al oordeelde CDA-senator Theo Bovens, die als gouverneur in Limburg ervaring opdeed met een al snel gesneuveld extraparlementair college, dat ‘een extraparlementair kabinet uiteindelijk van niemand is, dat is de kern van het probleem’.
Als dat klopt, zitten er voor Schoof ook voordelen aan het afbladderende extraparlementaire vernislaagje van zijn kabinet. Er valt nog altijd weinig warmte te bespeuren tussen PVV, VVD en NSC, maar zeker na de nachtelijke onderhandelingen van de afgelopen week valt moeilijk vol te houden dat de fracties werkelijk op afstand opereren. Partijleiders die zo duidelijk meesturen, hebben ook wat uit te leggen als ze daarna opeens toch weer hun handen willen aftrekken van een kabinet.
Het valt nog maar te bezien of de grillige partijleiders waarmee Schoof van doen heeft zich daardoor laten weerhouden als de druk oploopt, maar de ex-ambtenaar mag hopen dat de algemene politieke beschouwingen na Prinsjesdag wel iets harmonieuzer verlopen dan zijn eerste debat in juli. Nu de begroting op weg is naar de Raad van State heeft de partijloze premier in elk geval een eerste hobbel genomen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant