De Braziliaanse opperrechter Alexandre de Moraes heeft vrijdag de onmiddellijke sluiting van X verordonneerd. Het sociale mediaplatform van Elon Musk ligt al langer op ramkoers met de rechter.
Twee weken geleden stuurde de Braziliaanse rechter Alexandre de Moraes, lid van het elfkoppige Braziliaanse Hooggerechtshof, al een duidelijke waarschuwing aan Elon Musk: als zijn platform X zich niet aan de Braziliaanse wet houdt, moet het sociale netwerk binnen Brazilië op zwart.
Deze vrijdag was het een feit: de rechter beval Braziliaanse internetproviders om X ‘onmiddellijk, compleet en integraal’ offline te halen. Het platform moet op zwart totdat het aan alle Braziliaanse wetgeving en gerechtelijke uitspraken voldoet.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
X is in overtreding sinds Musk half augustus besloot het Braziliaanse X-kantoor te sluiten. De Braziliaanse wet schrijft voor dat sociale media die opereren in Brazilië een lokale vertegenwoordiger of rechtspersoon moeten hebben.
Musk is al tijden in een vete verwikkeld met rechter Moraes, die binnen Brazilië strenge eisen stelt aan sociale media en in zijn strijd tegen nepnieuws en desinformatie geregeld het sluiten van accounts verordonneert. De Amerikaanse techmiljardair en zelfverklaard voorvechter van het vrije woord weigerde de omstreden accounts te sluiten. In plaats daarvan hief hij zijn lokale X-kantoor op. ‘Dictator’ Moraes kon zijn rug op.
Het gevolg is dat de 212 miljoen inwoners van het grootste land van Latijns-Amerika voorlopig worden afgesloten van het sociale netwerk met wereldwijd meer dan een half miljard actieve gebruikers. Circa 10 procent van de Brazilianen is maandelijks te vinden op het platform. Hoewel de uitspraak rept over ‘onmiddellijke’ uitvoering, zal het even duren voordat X in heel Brazilië offline is. Moraes gaf het Nationale Telecomagentschap de opdracht om de ruim 20 duizend internetaanbieders te instrueren X te censureren. Tegen 5.00 uur zaterdagochtend waren de feeds van X in de eerste delen van het land niet meer te gebruiken.
In zijn uitspraak besteedde Moraes ook aandacht aan de vele omwegen die het internet biedt om het door de staat opgelegde verbod te omzeilen. Ook aanbieders van VPN-diensten (waarmee gebruikers internetverbinding kunnen maken via buitenlandse servers) dienen het X-verbod te respecteren en Apple en Google kregen de opdracht om de X-app te verwijderen uit hun Braziliaanse app-winkels.
De linkse Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva schaarde zich vrijdag achter de uitspraak van de rechter. ‘Iedereeen die zakelijk actief is in Brazilië moet zich houden aan de Braziliaanse wetten. ‘Wie denkt hij (Musk, red.) wel niet dat hij is?’
X-baas Musk reageerde op zijn eigen platform in een lange reeks berichten. Hij schreef onder andere: ‘Vrije meningsuiting is het fundament van de democratie. Een ongekozen Braziliaanse pseudo-rechter vernietigt haar om politieke redenen.’ In andere berichten vergeleek hij de Braziliaanse rechter met Voldemort, de slechterik uit de Harry Potter-reeks.
Twee jaar geleden verbood Moraes ook al het sociale netwerk Telegram, een berichtendienst geliefd onder aanhangers van de extreem-rechtse oud-president Jair Bolsonaro. Ook toen ging het conflict om het sluiten van accounts en kanalen waarin volgens de rechter onwaarheden werden verspreid. Na de uitspraak voldeed Telegram alsnog aan de eisen van de rechter en wist het een sluiting te voorkomen.
Dit keer lijkt Musk vastbesloten om niet door de knieën te gaan voor het Braziliaanse hooggerechtshof. In zijn X-berichten benadrukt hij dat andere sociale media zich wel lieten ringeloren. X daarentegen is een van de laatste echte vrijhavens voor het vrije woord, zo beweert hij. De techmagnaat gaat voorbij aan het feit dat ook op zijn platform niet alle meningen gelijk zijn. Zijn eigen berichten hebben dankzij een technische ‘multiplier’ een veel groter bereik dan die van de gemiddelde X-gebruiker.
De sluiting van X zal in Brazilië verder bijdragen aan de controverse rondom opperrechter Moraes, een man die in de afgelopen jaren met tal van rechterlijke onderzoeken en uitspraken flinke stempels heeft gedrukt op het land. Moraes presenteert zichzelf als onafhankelijke hoeder van de Braziliaanse democratie, iemand die hard optreedt tegen elke aanval op de Braziliaanse democratische instituten.
Maar in die rol stond hij keer op keer tegenover (oud-)president Bolsonaro en diens aanhangers. Bolsonaro bestempelde hem als politieke vijand die eropuit zou zijn om oud-president Lula terug aan de macht te helpen. Miljoenen Brazilianen menen dat de ongekozen Moraes te veel macht heeft en bovendien partijdig is. Tegelijkertijd loven miljoenen andere Brazilianen de opperrechter juist als degene die de Braziliaanse democratie wist te beschermen tegen de onaflatende aanvallen van Bolsonaro.
Ook na de verkiezingen in het najaar van 2022, die nipt door Lula werden gewonnen, zette Moraes zijn juridische strijd tegen oud-president Bolsonaro en diens vertrouwelingen voort. Het Electoraal Hof, waar Moraes voorzitter van is, verbande Bolsonaro jarenlang uit de politiek. Het Hooggerechtshof verdenkt Bolsonaro en een aantal van zijn ministers en naaste medewerkers van het beramen van een staatsgreep. Bolsonaro wordt bovendien verdacht van het aanzetten van zijn aanhangers tot de parlementsbestorming op 8 januari 2023.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant