Na de dodelijke steekpartij in Solingen door een Syrische asielzoeker sneuvelen taboes in de Duitse politiek en proberen partijen elkaar te overtroeven met zo streng mogelijk migratiebeleid. De gevolgen voor de rest van de Europese Unie, inclusief Nederland, kunnen groot zijn.
Hij was opgeroepen voor militaire dienst, maar wilde niet met de troepen van president Assad tegen de Koerden vechten. Bij terugkeer vreesde hij de straf van het regime, zei de Syriër Issa al H. in januari 2023, toen hij in Duitsland een asielverzoek indiende.
De Duitse autoriteiten zagen al snel dat hij al eerder asiel had aangevraagd in Bulgarije. Volgens de Dublin-regels van de Europese Unie moest hij naar dat land worden teruggestuurd. In juni 2023 wilden medewerkers van de immigratiedienst hem op het vliegtuig naar Sofia zetten. Ze troffen hem echter niet aan in het asielzoekerscentrum waar hij woonde. Was hij gewaarschuwd, had hij zich snel verstopt of was hij toevallig niet thuis? Hoe dan ook, hij dook dezelfde dag weer op, maar de autoriteiten deden geen poging meer hem uit te zetten. Ruim een jaar later, op 24 augustus 2024, stak hij in Solingen drie mensen dood op een stadsfeest.
Over de auteur
Peter Giesen is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de Europese Unie en internationale samenwerking. Eerder was hij correspondent in Frankrijk.
De aanslag van Issa al H. heeft het debat over immigratie in Duitsland op scherp gezet. Zaterdag is het precies negen jaar geleden dat de toenmalige bondskanselier Angela Merkel haar befaamde woorden wir schaffen das sprak. Sinds 2015 kwamen 2,7 miljoen asielzoekers naar Duitsland, plus 1,2 miljoen Oekraïners na de Russische inval van 2022. Onvrede over immigratie is een van de redenen waarom de extreemrechtse AfD zondag waarschijnlijk een grote verkiezingsoverwinning zal boeken in de deelstaten Saksen en Thüringen. De aanslag in Solingen was dan ook koren op de molen van AfD-leider Björn Höcke. De terreurdaad was een rechtstreeks gevolg van ‘het multiculturele experiment met dit land’, verklaarde hij.
Na de schok van Solingen gebruikten ook de gevestigde partijen harde taal over migratie. ‘We moeten de irreguliere immigratie beperken, zij is nu te hoog’, zei de sociaaldemocratische bondskanselier Olaf Scholz. Met de toename van het aantal vluchtelingen steeg ook het aantal gewelddadige criminelen, zei de minister van Economische Zaken Robert Habeck (Groenen). ‘Wij hebben een probleem’, aldus Habeck.
Misdaadcijfers zijn notoir discutabel, maar volgens Duitse media zijn immigranten duidelijk oververtegenwoordigd in de misdaadstatistieken. Van de verdachten van geweldsmisdrijven heeft 41,5 procent een niet-Duitse nationaliteit, terwijl deze groep maar 15 procent van de bevolking uitmaakt. Onduidelijk is overigens hoeveel van deze verdachten asielzoeker waren. Maar de afgelopen jaren hebben asielzoekers misdrijven gepleegd die Duitsland diep schokten, zoals moorden op jonge meisjes, willekeurige steekpartijen en religieus geïnspireerde terreurdaden.
‘Na Solingen gaan we niet over tot de orde van de dag, we trekken hier lering uit’, zei bondskanselier Scholz. Donderdag kondigde de regering een verscherping van het migratiebeleid aan. De bevoegdheden voor de opsporingsdiensten worden verruimd. Het uitzetten van afgewezen asielzoekers moet gemakkelijker worden. De bijstand aan asielzoekers die niet meewerken aan uitzetting wordt beperkt.
Over dit pakket gaat de regering praten met de deelstaten en de belangrijkste oppositiepartij, de christendemocratische CDU. Maar voor CDU-leider Friedrich Merz gaan de maatregelen niet ver genoeg. De regering raakt de controle kwijt, zei hij, ‘het eigen land ontglipt de bondskanselier’.
Merz wil hardere maatregelen, zoals een herinvoering van grenscontroles, waardoor asielzoekers als Issa al H. aan de grens geweigerd kunnen worden, en teruggestuurd worden naar Bulgarije of het EU-land waar ze eerder binnenkwamen. Daarnaast bepleitte hij een ‘feitelijke opnamestop’ voor asielzoekers uit Syrië en Afghanistan.
Zo’n opnamestop voor Syriërs en Afghanen is juridisch onmogelijk, omdat Merz zelf zegt dat hij het asielrecht niet buiten werking wil stellen. Volgens dat recht moet elk asielverzoek individueel worden beoordeeld. Het collectief wegsturen van Syriërs en Afghanen is daarom niet toegestaan.
Waarschijnlijk zal de discussie zich toespitsen op de Abschiebung, het terugsturen van afgewezen asielzoekers. De regering-Scholz werkt hier al aan. In het eerste half jaar van 2024 werden bijna tienduizend mensen teruggestuurd, 20 procent meer dan in het eerste half jaar van 2023. Het blijft een bescheiden resultaat, op een totaal van 130 duizend mensen die eigenlijk moeten vertrekken. Veel afgewezen asielzoekers worden door Duitsland getolereerd omdat ze niet terug kunnen. Hun papieren zijn niet in orde, hun identiteit is onduidelijk of het land van herkomst wil ze niet terugnemen.
Bovendien mogen afgewezen asielzoekers niet worden uitgezet naar een land waar ze met dood of marteling worden bedreigd. Niettemin stuurde de Duitse regering vrijdagochtend een vliegtuig met 28 strafrechtelijk veroordeelde Afghanen naar de Afghaanse hoofdstad Kabul. Volgens juristen is dit niet geoorloofd: ook veroordeelden mogen niet in gevaar worden gebracht. Een woordvoerder van de Duitse regering wilde hier niets van weten: ‘Het veiligheidsbelang van Duitsland weegt duidelijk zwaarder dan het belang van de bescherming van daders.’
Vorig jaar oordeelde een Duitse rechter dat een mensensmokkelaar mocht worden uitgezet naar een deel van Syrië dat veilig zou zijn, hoewel het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken de mensenrechtensituatie in het land als ‘catastrofaal’ bestempelde.
Ook in Duitsland sneuvelen taboes en wedijveren politieke partijen met elkaar om een streng migratiebeleid. Van de Willkommenskultur van 2015 is weinig meer over. Als die ontwikkeling in het machtigste EU-land doorzet, zal dat een grote invloed hebben op Nederland en de rest van Europa.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant