Natuurlijk zei ik ja op het verzoek om ‘luisterend schrijver’ te worden voor het project van prinses Laurentien, dat slachtoffers van het toeslagenschandaal sneller en beter wil helpen dan waartoe de staat in staat is. En achteraf gezien zou ik het weer doen want het gaat niet om Laurentien, het gaat om de persoon in kwestie.
Er is veel te zeggen en te zwijgen over de methode, maar de afgedwongen abdicatie van de prinses bij haar eigen stichting betekent voor de slachtoffers nog langer wachten op sint-juttemis. Net nu het wantrouwen opnieuw de kop op steekt waaraan we het toeslagenschandaal te danken hebben.
Als ‘luisterend schrijver’ mocht ik een paar keer driehoog in een flatje op bezoek bij de persoon in kwestie. Naam en verhaal blijven onder ons, maar het waren gesprekken die me bij zullen blijven en die ik anders nooit had gevoerd. De veerkracht en gastvrijheid, ondanks de berg narigheid die de persoon in kwestie ten deel was gevallen, terug te voeren op een verkeerde beschikking van de Belastingdienst die zich als een onverschillige terriër vastbeet in de terugbetaling.
Af en toe bellen we: menselijk contact.
Het idee van de stichting is eenvoudig. De ‘verteller’ vertelt zijn verhaal en de ‘schrijver’ schrijft, opdat rekenmeesters de werkelijke schade kunnen bepalen. In geld, omdat het de enige valuta is waarmee misplaatst wantrouwen wordt afgerekend.
Gemakkelijk is het niet: de schrijver is vooral een vragensteller die probeert een vastgelopen leven te reconstrueren, hoofd- en bijzaken te scheiden in een wervelstorm. Het is angstaanjagend hoe dingen ongeremd naar de ratsmodee gaan, hoe je in een valversnelling raakt totdat je denkt zelf schuldig te zijn aan het struikelen.
Vijfduizend woorden, het hadden er vijftigduizend kunnen zijn. Het is nu driekwart jaar geleden. Daarna viel het stil.
‘Luisterend schrijvers’ dienen eerst een certificaat te halen, wat neerkomt op het bijwonen van een onlinebijeenkomst met de strijdbare prinses, die zich laat belemmeren door bureaucratie noch emotie. De aspirant-schrijvers mochten vragen stellen in de chat die de prinses allemaal beantwoordde, behalve de mijne: wat als ik vermoedde dat het verhaal van de ‘verteller’ niet klopte?
Wantrouwen had deze ellende veroorzaakt, vertrouwen kon het herstellen. Dat antwoord kon ik zelf bedenken. Het is de reden dat de staat er niet in slaagt tot een afronding te komen, ondanks de miljoenen die hij stukslaat op consultants: het onvermogen de ander als een betrouwbaar mens te zien, en onbetrouwbaarheid voor lief te nemen.
Want waarom krijgen die slachtoffers eigenlijk zoveel geld? En ze kregen toch al dertigduizend euro, vlak voor de verkiezingen? Het is de tol van een land dat sommige mensen minder waardeert dan andere, zie ook het huidige kabinet.
Evengoed moest ik na het behalen van het certificaat een contract tekenen waarin gedreigd werd met een waanzinnige boete mocht ik iets naar buiten brengen over de ‘verteller’ en de zaak. Ik zag het maar als een teken dat bij deze stichting alles om de slachtoffers draait. En wantrouwen zaait wantrouwen.
Dat anonieme overheidsbronnen klagen over prinses Laurentien kun je laf noemen of een machinatie, al was er vast wat aan de hand. Dat Pieter Omtzigt begon over de taakopvatting van het koninklijk huis kun je wonderlijk noemen, en roept de vraag op of de prinses Omtzigts staatssecretaris voor de voeten loopt. Allemaal bijzaken. De hoofdzaak woont nog steeds in dat flatje zonder uitzicht op herstel, want de Belastingdienst is weer eens een documentje kwijt, en daarna kwam het gedoe rond Laurentien.
De tijd tikt, de pers schrijft alweer over nieuwe toeslagenfraude en op de radio hoorde ik het woord ‘toeslagenmoe’. De staat blijft zich maar op ambtelijke en juridische beperkingen beroepen, want stel je voor dat iemand meer krijgt dan waar ie recht op heeft.
De prinses had invloed, zegt de persoon in kwestie als ik hem bel, het gaf hoop. En die is nu vervlogen. Verder alles rustig. Dankzij de persoon in kwestie zelf, en ondanks de overheid die denkt dat je liegt als dat documentje niet meer in het systeem staat.
Over de auteur
Toine Heijmans is rondreizend columnist van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant