In de mediastorm rondom de dreigende uitzetting van de in Nederland geboren en getogen Mikael, bleef één vraag rijzen: waarom sleepte de juridische strijd zo lang voort? Een reconstructie, naar aanleiding van rechtbankuitspraken en interviews.
Een 11-jarige Amsterdammer is een symbool geworden. Voor de ene kant is Mikael een symbool van falend asielbeleid, waardoor ouders eindeloos kunnen doorprocederen. Nee, hoor je aan de andere kant, hij is slachtoffer van hardvochtig beleid, waarbij kinderen gestraft worden voor de fouten van hun ouders.
Hoe kon het zó lang duren, is de vraag die aan beide zijden soms met meer stelligheid dan nieuwsgierigheid wordt gesteld. Na dinsdagavond, toen bekend werd dat er een nieuwe verblijfsaanvraag is ingediend via Mikaels vader, rezen er in de media nieuwe vragen. Waar kwam die vader ineens vandaan? Waarom speelde hij eerder geen rol in de procedure?
De Volkskrant reconstrueerde de juridische weg die Mikael en zijn moeder hebben afgelegd aan de hand van oude rechtbankuitspraken. Al te persoonlijke details daaruit zijn weggelaten, of geserreerd weergegeven. De nieuwe advocaat en de belangenbehartiger van het gezin stemden in met een interview, maar wilden of konden niet op alle vragen antwoord geven. ‘Impertinent en irrelevant’, zegt belangenbehartiger Guy Loyson bijvoorbeeld op de vraag waarom de ouders destijds uit Armenië zijn gevlucht. ‘Ik heb ze daar nooit naar gevraagd. Het gaat om Mikael.’
Dat het lang heeft geduurd, is onmiskenbaar. De ouders komen al in 2010 samen naar Nederland. Hun asielaanvragen worden afgewezen. In een tweede poging verklaart de moeder dat ze zijn gevlucht voor intimidatie van de Armeense autoriteiten. Eerder durfde ze dat niet te vertellen vanwege de goede banden tussen Armenië en Nederland. Het mag niet baten: de IND vindt dat ze dit meteen had moeten zeggen, de uitvoeringsorganisatie maakt asielzoekers immers duidelijk dat ze hun verhaal in vrijheid kunnen doen. Haar beroep tegen de afwijzing wordt daarom ongegrond verklaard.
Het is het begin van een juridische strijd die 14 jaar zal duren – en sinds dinsdag wellicht nog langer. Anders dan wat veel gedacht wordt, bestaat die strijd niet uit het stapelen van asielprocedure op asielprocedure.
In de periode tussen 2011 en 2016 staat de moeder vaak in de rechtbank omdat zij uitstel van vertrek probeert te krijgen vanwege haar zeer kwetsbare mentale gezondheid. ‘Dat is niet hetzelfde als een asielprocedure’, zegt advocaat Dora Brouwer. ‘Ik zie dat de term ‘asiel’ in het publieke debat vaak onterecht voor reguliere verblijfsprocedures wordt gebruikt. Zo heeft Mikael bijvoorbeeld geen asiel aangevraagd in Nederland, in tegenstelling tot wat veel mensen lijken te denken.’
De moeder probeert in die jaren de rechter ervan te overtuigen dat in Armenië niet de juiste psychische zorg voorhanden is, onder meer voor behandeling van haar trauma’s. Haar Nederlandse behandelaren delen die zorgen, blijkt uit een brief die wordt gedeeld met de rechter.
Het Bureau Medische Advisering (BMA), dat door de IND wordt ingeroepen als een vreemdeling uitstel van vertrek vraagt om gezondheidsredenen, ziet de kwetsbaarheid van de vrouw ook. Bovendien blijkt uit een rapportage van een ngo dat er ernstige misstanden zijn in sommige Armeense klinieken. Toch vindt het BMA dat er gepaste zorg is in Armenië. Meerdere aanvragen van de moeder worden daarom afgewezen.
In 2012 is Mikael al geboren. Vader, moeder en zoon wonen al die tijd bij elkaar in het azc. Tot 2015, dan vertrekken ze zonder hun nieuwe verblijfplaats door te geven aan het COA of andere instanties. Het gezin is in die periode wel in beeld bij maatschappelijke organisaties. En zodra Mikael 4 jaar oud is, gaat hij ook naar school.
De beslissing om uit beeld te verdwijnen, zal negen jaar later grote gevolgen hebben. De Raad van State, de hoogste bestuursrechter, oordeelt eind juli 2024 dat ze te lang van de radar zijn geweest. Om die reden komt Mikael niet in aanmerking voor de afsluitingsregeling, de opvolger van het kinderpardon. Daarin staat dat gezinnen niet langer dan drie maanden uit het zicht mogen zijn van de uitvoeringsorganisaties die toezicht houden op vreemdelingen. Mikael en zijn ouders hadden, in de gunstigste berekening, 11 maanden geen contact met deze instanties.
Waarom het gezin uit beeld verdween, wil advocaat Brouwer niet toelichten. Het is, zegt ze, ‘altijd een combinatie van factoren’. Ook over de omstandigheden wil ze niet uitweiden.
De psychische gesteldheid van de moeder is in die periode nog steeds kwetsbaar, blijkt uit een oude rechtbankuitspraak. In de weken voordat het gezin uit het azc vertrekt, is ze zelfs even opgenomen.
‘Door de keuze van de moeder om de opvang met Mikael te verlaten, zonder een adres achter te laten, is door hun eigen toedoen een situatie ontstaan waarvoor de afsluitingsregeling niet bedoeld is’, zal de Raad van State negen jaar later in zijn oordeel schrijven. In welke omstandigheden de beslissing tot vertrek al dan niet is genomen, speelde in deze beoordeling kennelijk geen rol.
‘Nogal formalistisch’, vindt advocaat Brouwer, destijds nog niet betrokken, het oordeel. ‘Veel aandacht voor de regels, weinig tot geen oog voor de menselijke maat. Er is niet gekeken naar wie ze voor zich hadden: een kind van 11, dat ook rechten heeft.’
In 2017 doet de moeder een nieuwe aanvraag voor een verblijfsvergunning. Ze beroept zich op ‘bijzondere individuele omstandigheden’, namelijk haar kwetsbare mentale gezondheid en het feit dat haar zoon geboren en geworteld is in Nederland. Hoewel zijn betrokkenheid tot dusver buiten de media is gebleven, blijkt uit een eerdere rechtbankuitspraak dat de vader de zorg heeft voor moeder en kind en daar inmiddels zelf ook onder lijdt.
De IND doet bijna drie jaar over de beoordeling. De lat voor een toekenning ligt hoog, er volgt een afwijzing omdat de situatie niet schrijnend genoeg bevonden wordt. Ook de rechter oordeelt uiteindelijk in hun nadeel.
De ouders zijn dan al in december 2018 uit elkaar gegaan. Een maand later doet de moeder namens Mikael een beroep op de afsluitingsregeling, de opvolger van het kinderpardon. Hij maakt een grote kans, omdat hij geboren, getogen en geworteld is in Nederland.
De IND wijst de aanvraag echter af: het gezin is te lang uit beeld geweest. Toch geeft een Amsterdamse rechter Mikael en zijn moeder in 2021 gelijk. Het lijkt erop dat ze eindelijk in Nederland mogen blijven, tot staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (VVD) net voor het verstrijken van de deadline in hoger beroep gaat bij de Raad van State.
Daarmee breekt een lange periode van onzekerheid aan. De Raad van State doet er uiteindelijk twee jaar en negen maanden over om deze zomer tot een oordeel te komen. ‘Veel te lang’, erkent de woordvoerder. ‘Deze kwestie heeft te lang geen prioriteit gekregen. Het is een lastige zaak, en lastige zaken blijven vaak langer liggen.’
Op 31 juli, de ochtend waarop de Raad van State de uitspraak zal publiceren, zijn Mikael en zijn moeder bij het gezin van Guy Loyson, de belangenbehartiger van de jongen. De oud-notaris kwam vier jaar geleden in het leven van Mikael via een stichting waar jongeren worden begeleid door mentoren. ‘Elke week trokken we met elkaar op: naar het museum, varen.’
‘Ik las de uitspraak en zei tegen de moeder dat het niet gelukt was. Ze dacht dat ik een grapje maakte. Toen doordrong dat het waar was, begon iedereen te huilen: de moeder, mijn eigen gezin. Mikael hoort en ziet altijd alles, maar hij speelde door op de Playstation en gaf geen krimp. Dat is het beschermingsmechanisme van een kind.’
Loyson benadert het advocatenkantoor Prakken d’Oliveira, waar in de weken die volgen de resterende juridische mogelijkheden worden verkend. ‘De oplossing lag voor de hand’, zegt advocaat Brouwer. ‘De ouders van Mikael zijn weliswaar uit elkaar, maar hij heeft ook een zorg-opvoedrelatie met zijn vader. En die heeft wel verblijfsrecht, omdat hij inmiddels kinderen heeft met een Nederlandse vrouw.’
De advocaat heeft de vragen in talkshows en andere media gehoord: hoezo komt de vader nu plotseling uit de hoge hoed? ‘Het simpele antwoord is dat de vader eerder irrelevant was voor de juridische procedure. Mikael leek gewoon in aanmerking te komen voor een zelfstandige verblijfsvergunning via de afsluitingsregeling. Als advocaat ga je altijd voor het sterkste verblijfsrecht, dus het is logisch om dat eerst te proberen.’
De vader, zo benadrukken Brouwer en Loyson, is altijd in beeld geweest, ook al woont hij met een nieuw gezin in een andere plaats. Ook heeft hij het gezag, zegt de advocaat, maar ze kan niet zeggen sinds wanneer dat er is.
‘Toen ik vier jaar geleden mentor werd van Mikael, ben ik meteen naar de vader toe gegaan om samen te lunchen’, zegt Loyson. ‘Ik wist dat Mikael bijna dagelijks met hem belde en hem ook geregeld opzocht. Er was alleen niet veel contact tussen moeder en vader, zoals dat gaat met stellen die vervelend uit elkaar gaan.’
Met de moeder gaat het de afgelopen jaren prima, zegt hij. ‘Alleen is de onzekerheid slopend. Je kunt niets opbouwen.’
‘Een heel sterke vrouw’, zegt Brouwer. ‘Ga er maar aan staan.’
Dinsdag, als de advocaat een schoenendoos aan bewijsmateriaal over de relatie tussen vader en zoon opstuurt naar de IND, vaart Loyson met Mikael en de moeder over de Amsterdamse grachten. Daar, op het water, gloort er hoop. ‘Een gevoel van opluchting’, zegt de mentor.
Nunë en Davit (dan 9 en 7) dreigen (in 2021, Rutte III) naar Armenië te worden uitgezet. Hun ouders vluchten in 2012 naar Nederland. Omdat het gezin volgens de IND geen vast adres heeft, vallen ze niet onder het kinderpardon.
De advocaat van de twee kinderen beroept zich op artikel 8 uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, waarin staat dat ieder mens recht heeft op respect voor zijn privé- en gezinsleven. Tijdens een rechtszaak blijkt het adres van de familie wèl bekend te zijn geweest bij de IND. Nunë begint dit schooljaar aan de brugklas, zij en Davit wonen nog steeds in Groningen.
De Armeense Lili en Howick komen in 2008 met hun moeder naar Nederland en dreigen in 2018 (Rutte III) te worden uitgezet. Hun moeder is op de dag van de geplande uitzetting al in Armenië. Broer en zus, dan 13 en 12, duiken onder met begeleiding van voogdij-instelling Nidos.
De politie roept mensen in Nederland op uit te kijken naar de tieners en Lili en Howick worden onderwerp van een mediastorm. Een politieke crisis dreigt. ‘Stuur ons alsjeblieft niet naar een weeshuis in Armenië’, schrijven ze aan staatssecretaris Mark Harbers (VVD). Die gebruikt uiteindelijk zijn discretionaire bevoegdheid om ze te laten blijven.
Sahar is 13 jaar als ze in 2010 (Rutte I) dreigt te worden uitgezet naar haar geboorteland Afghanistan. De rechtbank in Den Bosch oordeelt dat Sahar en haar familie niet teruggestuurd mogen worden, omdat de afwijzing van hun asielverzoek niet goed is onderbouwd.
Minister Gerd Leers (Immigratie en Asiel, CDA) dreigt daarop met een hoger beroep. Zo ver komt het niet. Het ministerie van Buitenlandse Zaken stelt dat het ondenkbaar is voor een in Nederland opgegroeid tienermeisje om naar Afghanistan terug te keren. Leers draait bij en noemt Sahar ‘te verwesterd’. Ze krijgt in 2011 een verblijfsvergunning.
Mauro Manuel uit het Brabantse Geldrop wordt geboren in Angola, waar hij op 9-jarige leeftijd op het vliegtuig naar Portugal wordt gezet. In Nederland komt hij terecht in een pleeggezin. In 2011 (Rutte I) wijst de Raad van State zijn verzoek tot een verblijfsvergunning af.
Mauro en zijn pleegouders worden veelgeziene gasten in Nederlandse talkshows. In 2011 verschijnen in anderhalve week tijd meer dan tweehonderd artikelen en nieuwsitems over Mauro volgens de Nederlandse Nieuwsmonitor. Via het kinderpardon krijgt Mauro in 2013 alsnog een verblijfsvergunning. Inmiddels is Mauro ondernemer en eigenaar van een duurzaam kledingmerk.
Voor de Afghaanse zussen Karima en Krishma hangt in 2011 (Rutte I) uitzetting boven het hoofd. De twee kennen Afghanistan alleen van de televisie. Minister Leers besluit dat de zussen ‘te verwesterd’ zijn om terug te worden gestuurd.
Karima (nu 31) en Krishma (nu 28) zeggen deze maand in het Algemeen Dagblad: ‘Als je geen tijd krijgt om kind te zijn en in onzekerheid moet leven, dan heeft het ook erna nog grote invloed op je leven. Het is een moeilijk verleden dat je nooit los kan laten. Dat zou niet moeten. Dat wensen we voor Mikael.’ Karima werkt inmiddels als tandartsassistent, Krishma heeft een eigen huidkliniek.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant