Steeds meer mensen geven geen toestemming voor orgaandonatie. Dat riep veel vragen op bij onze lezers. Twee deskundigen op het gebied van orgaandonatie beantwoorden jullie meestgestelde vragen.
Kun je zelf kiezen welke organen je doneert? En aan wie?
Zwijnenburg: "Iedereen die in het donorregister een keuze doorgeeft, kan zelf kiezen om welke organen dit gaat. Je kunt zo'n keuze ook wijzigen in het register, of inzien als je die bent vergeten. Sommige mensen vinden het doneren van bepaalde organen een eng idee. Al kun je ook weefsel zoals huid, botten en hoornvlies doneren."
"Als je wil kiezen welke organen je doneert, moet je een zogenoemde 'actieve keuze' maken in het register. Als je geen keuze doorgeeft, kun je niks uitsluiten en kunnen alle organen worden gebruikt."
"Je kunt bij leven een nier en lever doneren aan iemand die je kent, zoals een familielid of vriend - mocht je een match zijn. Maar als je bent overleden, kun je niet kiezen aan wie je organen worden gedoneerd. Een orgaan wordt toegewezen op basis van een match en wie dat orgaan het meest nodig heeft."
"Wachtlijsten voor een transplantatie zijn lang. Dus als mensen zouden kiezen aan wie ze wel of niet willen doneren, maakt dat het nog lastiger. Mensen met een verslaving, zoals alcohol of drugs, komen niet in aanmerking voor een orgaandonatie, omdat de ontvanger zo gezond en fit mogelijk moet zijn."
Wanneer zijn organen niet bruikbaar? Spelen leeftijd en medische geschiedenis hierin een rol?
De Meijer: "Organen zijn helaas niet altijd bruikbaar voor donatie. Dat komt onder meer doordat orgaandonatie alleen kan plaatsvinden wanneer iemand overlijdt in het ziekenhuis. Ook is niet iedereen geschikt om te doneren, vanwege bijvoorbeeld beschadigde organen, kanker of vergevorderde hart- en vaatziekten."
"Vanzelfsprekend spelen dus leeftijd en (medische) voorgeschiedenis hier een grote rol in. Daarom heeft in Nederland in 2023 minder dan een op de zeshonderd overlijdens heeft geleid tot orgaandonatie, blijkt uit cijfers van de NTS en statistiekbureau CBS."
Geven artsen je sneller op als je niet meer te genezen bent omdat je toestemming hebt gegeven voor orgaandonatie?
De Meijer: "Absoluut niet. De vraag 'orgaandonatie' komt pas ter sprake als er geen enkele kans op genezing meer is."
"Orgaandonatie kan op twee verschillende manieren plaatsvinden. Na hersendood, wat betekent dat de hersenen onherstelbaar beschadigd zijn, of door overlijden nadat de bloeddoorstroming is gestopt. Hiervoor wordt eerst de medische ondersteuning gestaakt, zoals beademing. In beide gevallen ligt iemand altijd op een intensive care."
"Het donatiegesprek begint voordat iemand overlijdt, maar pas wanneer duidelijk is geworden dat verder behandelen medisch zinloos is. Eerst raadpleegt het ziekenhuis het Donorregister. Met een donorregistratie kan het medisch team het gesprek met de familie aangaan. Wanneer de familie hier positief over is, komt er een coördinator die de familie verdere informatie geeft en het hele proces begeleidt."
Wanneer worden organen weggehaald? Op welke manier gebeurt dat?
De Meijer: "Als iemand een geschikte donor lijkt, worden er eerst verschillende onderzoeken uitgevoerd om te kijken welke organen geschikt zijn voor transplantatie. Dit kunnen nier, lever, long, hart, alvleesklier of dunne darm zijn. Vaak kan één donor meerdere organen afstaan. Maar die uitname gebeurt pas als iemand is overleden én als de familie afscheid heeft genomen."
"Een donoroperatie volgt dezelfde strikte protocollen als elke andere operatie. Er is dus niet alleen een team van chirurgen aan het werk, maar ook een anesthesist, assistenten die de instrumenten aangeven en een orgaandonatiecoördinator."
"De uitgenomen organen worden direct met een speciale vloeistof doorgespoeld en gekoeld. De organen worden daarna met speciaal transport zo snel mogelijk vervoerd naar het ziekenhuis waar de transplantatie plaatsvindt."
Hoelang zijn organen bruikbaar nadat iemand is overleden?
De Meijer: "Zodra de bloeddoorstroming is gestopt, start de spreekwoordelijke race tegen de klok. Dat komt doordat de organen van de donor dan niet meer van zuurstof worden voorzien. Dat kan voor schade aan het orgaan zorgen. Koeling en snel transport zijn daarom heel belangrijk om de kwaliteit van organen te behouden."
"De bewaartijd van de organen is maximaal enkele uren voor een hart tot 24 uur voor nieren. Maar ook hierbij moeten de organen zo kort mogelijk worden bewaard en zo snel mogelijk worden getransplanteerd."
"Gelukkig zijn er de afgelopen jaren machines ontwikkeld die de organen weer van zuurstof kunnen voorzien. Dit kan nu voor harten, longen, levers en nieren. Hiermee kan de bewaarduur van organen zonder kwaliteitsverlies veilig verlengd worden."
Is het afscheid nemen van een overledene anders bij een orgaandonor dan bij een niet-donor?
Zwijnenburg: "Afscheid nemen is anders, omdat het soms wat langer duurt. Pas wanneer duidelijk is dat iemand gaat overlijden, komt orgaandonatie ter sprake."
"Zo moeten er onderzoeken worden gedaan om te kijken naar de staat van de organen, moet er een matchende ontvanger zijn en komt er een team van artsen dat de uitnameoperatie gaat doen. Sommige families geven aan dat ze deze tijd prettig vinden om te wennen aan het idee dat iemand gaat overlijden en orgaandonor is."
"Een overleden orgaandonor komt na zo'n uitnameoperatie altijd netjes terug. Zelfs wanneer er weefsel zoals huid wordt weggehaald. Dan komt er vaak een prothese. Zo kan de overledene in een open kist liggen na een donatie. Het proces van overlijden en orgaandonatie is net anders, maar het is goed dat mensen erover nadenken."
Source: Nu.nl algemeen