In de strijd tegen desinformatie deinst Alexandre de Moraes niet terug voor confrontaties met zwaargewichten als techmiljardair Elon Musk en oud-president Jaïr Bolsonaro. De Braziliaanse opperrechter wordt door fans geroemd om zijn daadkracht, maar critici beschuldigen hem van machtsmisbruik.
‘Hij is een regelrechte schande voor justitie’, schreef een woedende Elon Musk een week geleden, toen de Braziliaanse opperrechter Alexandre de Moraes de onmiddellijke sluiting van zijn socialemediaplatform X in Brazilië aankondigde. Liever wil Musk zich houden aan zijn principe van vrijheid van meningsuiting dan zich te laten dwingen tot het blokkeren van bepaalde X-accounts, waartoe De Moraes hem dringend had verzocht. Dat de baas van X, Tesla en SpaceX niet te spreken is over het gerechtelijke bevel van de Braziliaan, bevestigde hij nog maar eens met een foto waarop hij de kale rechter vergelijkt met Voldemort, de schurk uit de Harry Potter-reeks.
Over de auteur
Sebas van Aert is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De vete tussen Musk en De Moraes is haast onvermijdelijk in het licht van de strijd die de 55-jarige Braziliaanse opperrechter al jarenlang voert tegen desinformatie, die welig tiert op X. ‘De vrijheid van meningsuiting betekent geen vrijheid van agressie’, is een bekende uitspraak van hem.
Als een van de elf rechters van het Braziliaanse Hooggerechtshof en voormalig voorzitter van het hoogste verkiezingsorgaan van het Zuid-Amerikaanse land wordt De Moraes door een deel van de bevolking gezien als de belangrijkste beschermheer van de jonge Braziliaanse democratie. Met name onder het linkse electoraat in Brazilië is De Moraes, kortweg ‘Xandão’, populair.
Dat komt ongetwijfeld doordat het gros van zijn juridische ingrepen gericht is tegen personen of media die het extreemrechtse geluid in Brazilië vertegenwoordigen of helpen verspreiden. Deze ‘digitale milities’ vormen volgens De Moraes een gevaar voor de Braziliaanse instituties.
Zo verbood hij enkele nieuwssites en senatoren om onjuiste informatie over de linkse president Lula da Silva de wereld in te slingeren en dreigde hij Telegram, dat diende als belangrijk communicatieplatform voor de toenmalige president Jaïr Bolsonaro, te blokkeren, omdat het zou dienen als gevaarlijke vrijhaven voor nepnieuws en criminelen.
De machtigste rechter van Brazilië heeft het tot zijn missie gemaakt iedereen op de hielen te zitten die de fragiele Braziliaanse rechtsstaat ondermijnt. Dit heeft niet alleen geleid tot digitale repercussies, maar ook tot vervolgingen en arrestaties.
Verder heeft de rechter paspoorten laten opschorten en gesommeerd bankrekeningen te bevriezen. Met name bondgenoten van Bolsonaro moeten het hierbij ontgelden.
Voor Bolsonaro zelf, die tussen 2019 en 2022 president was, was de opperrechter een ware doorn in het oog. Vorig jaar oordeelde het door De Moraes voorgezeten electorale hof dat de omstreden politicus wegens machtsmisbruik acht jaar lang niet mag deelnemen aan de verkiezingen.
Daarnaast verdenkt De Moraes Bolsonaro ervan een staatsgreep te hebben beraamd tijdens de verkiezingen in 2022, die gewonnen werden door Lula. Het is mede hierom niet verwonderlijk dat De Moraes uitgroeide tot Bolsonaro’s aartsvijand – hij zou de magistraat ooit ‘uitschot’ hebben genoemd.
De Moraes begon zijn juridische carrière in zijn geboortestad São Paulo, waar hij in 1990 aan de Universiteit van São Paulo afstudeerde op staatsrecht. Van openbaar aanklager klom hij binnen de staat São Paulo op tot hoofd staatsveiligheid. In die laatste rol stond hij bekend als een conservatieve hardliner, tot ongenoegen van (linkse) activisten die hun demonstraties vaak hardhandig de kop ingedrukt zagen worden.
Het zou een voorteken zijn van zijn tijd als opperrechter in het elf leden tellende Federale Hooggerechtshof, waartoe hij in 2017 door de centrumrechtse ex-president Michel Temer werd benoemd. Zowel geroemd als verguisd om zijn zerotolerancebeleid en nietsontziende aanpak van criminaliteit, nam de rechter in 2022 het voorzitterschap van het Braziliaanse electorale hof op zich. Die termijn liep in mei dit jaar af.
Sinds Bolsonaro’s aantreden is De Moraes als opperrechter vooral bezig geweest de toegenomen (digitale) aanvallen tegen het electorale systeem in Brazilië te pareren, met het verkiezingsjaar 2022 als piekmoment.
In deze rol is De Moraes door het rechtse kamp in Brazilië meer dan eens verweten dat hij te veel macht naar zich heeft toegetrokken. Door ongehinderd en unilateraal onderzoeken in te stellen naar verdachte personen, kreeg De Moraes het imago zowel rechter, jury als beul te zijn. Ook zou hij zijn gerechtelijke bevelen nauwelijks met een toelichting rechtvaardigen. Volgens het Hooggerechtshof vallen de handelingen van De Moraes echter binnen zijn bevoegdheid.
Met name de bolsonarista’s zijn helemaal klaar met de vergaande macht van De Moraes, die door velen wordt gezien als de machtigste man van Brazilië. Zij claimen in een ‘gerechtelijke dictatuur’ te leven en te worden gecensureerd door de rechterlijke macht in het land.
Ook buiten de Braziliaanse landsgrenzen klinkt er kritiek op De Moraes; niet alleen Musk ligt met de rechter over hoop, ook in het Amerikaanse Congres zijn enkele vragen over de rechtsstatelijke status van Brazilië gesteld.
Beschuldigingen dat De Moraes zijn boekje te buiten gaat, zijn recentelijk nog maar eens aangewakkerd toen het nieuws naar buiten kwam dat de rechter op onwettige wijze rapporten van het electorale hof (dat hij destijds zelf voorzat) zou hebben gebruikt om zijn vervolgingen als rechter van het Hooggerechtshof te ondersteunen..
Hoewel De Moraes ontkent zijn bevoegdheden overschreden te hebben, ruiken zijn tegenstanders ondertussen hun kans: een petitie die oproept tot zijn afzetting is inmiddels een miljoen keer ondertekend.
3x Alexandre de Moraes
De Moraes’ benoeming tot opperrechter kwam tot stand nadat de toenmalige vicepresident Michel Temer de rechter een jaar eerder had verzocht een onwelgevallige hacker op te sporen en te berechten. De hacker zou in het bezit zijn geweest van pikante foto’s van Temers vrouw.
In april van dit jaar begon De Moraes een onderzoek naar Elon Musk wegens obstructie en opruiing. Musk zou volgens de rechter doelbewust desinformatie hebben verspreid over het Braziliaanse Hooggerechtshof.
De Moraes wordt door ingewijden een ‘politiek beest’ genoemd met serieuze politieke ambities. Met nog twintig jaar te gaan tot zijn officiële pensioenleeftijd, is een gooi naar het Braziliaanse presidentschap daarom niet uitgesloten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant