Op Videoland is vanaf 4 september een documentaire te zien over de laatste negentig dagen van Mark Rutte als minister-president. Het tweeluik is ontegenzeggelijk onthullend, maar het raadsel Rutte laat zich niet zo eenvoudig oplossen.
Het idee was van Mark Rutte zelf, en ontstond al snel na de verkiezingen van november vorig jaar. Alles ging anders worden in Den Haag: hij zou vertrekken als premier, het Torentje moest worden verlaten, een heel nieuwe politieke wind was opgestoken. Was dit niet het moment om die documentaire over zijn premierschap te laten maken waar het al zo vaak over was gegaan?
Een fly-on-the-walldocu moest het worden, met een camera die hem in zijn laatste maanden op de voet zou volgen om zo veel intieme details te tonen als politiek verantwoord was. In de woorden van Rutte: ‘Ik kijk zelf heel graag documentaires. Dan is het een beetje lullig om zelf nooit mee te werken.’ Zo’n film kon ook mooi dienen als vervanging van een eindeloze reeks afscheidsinterviews.
Over de auteur
Ariejan Korteweg schrijft voor de Volkskrant over politiek Den Haag. Hij was van 2013 tot 2022 politiek verslaggever.
De mensen van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) gingen na enige aarzeling akkoord. Ze zochten contact met de NPO om te kijken of die er voor voelde; de eindfase van zo’n lang premierschap, dat was immers bij uitstek iets voor de publieke omroep. Maar de NPO zag er niets in. Na nog wat gesprekken met andere gegadigden kwam de RVD uit bij producent CCCP en distributeur Videoland, en daarmee bij RTL. Leonard Ornstein (voorheen VN (Vrij Nederland) en Buitenhof) zou de journalistieke kant verzorgen.
De tweedelige documentaire Rutte is dus gemaakt met instemming van de hoofdpersoon. Met als gevolg dat intimi voor de lens komen die anders niet zo snel meewerken: de vrienden van Rutte. Voor deze gelegenheid zijn ze tamelijk openhartig, ze komen met anekdotes die niet eerder werden gedeeld. Bovendien kon worden gefilmd in situaties – de ministerraad, overleg met topambtenaren, in het vliegtuig naar een staatsbezoek aan Kazachstan – waar journalisten doorgaans worden geweerd.
Het resultaat mag je rustig swingend noemen. De vaart zit erin, de montage is scherp en de camera zit er kort op, bijvoorbeeld als Rutte zich hardop afvraagt of hij voor zijn afscheidstoespraak de handen gevouwen of juist plat op tafel moet houden en daarna omstandig aan zijn neus zit. Vakwerk, waardoor het nooit zwaar wordt en er genoeg te lachen is. Vooral om de hardnekkigheid waarmee Rutte zijn meest in het oog springende typering – ‘controlfreak’ – blijft ontkennen: ‘Lang niet zo erg als ze wel zeggen.’
Het aardige is dat dergelijke ontkenningen ter plekke worden weerlegd. Als Rutte zegt helemaal niet zo’n last van controledwang te hebben, volgt een stortvloed aan anekdotes waaruit het tegendeel blijkt: zijn ostentatief terugkeren naar dezelfde restaurants in Zermatt om met zijn wintersportvrienden kaasfondue te eten, het altijd in de spiegel kijken of kapsel en das in orde zijn.
Dezelfde methode wordt gevolgd als zijn debattechnieken ter sprake komen. Gaat het over het recenseren van zijn tegenstander, dan volgt een fragment met Asscher: ‘Ik heb u in het verleden weleens sterker meegemaakt.’ Als het belachelijk maken van de tegenstander wordt genoemd, komt het debat over de eikeltjespyjama van Klaver. Ook van zijn strategische geheugenverlies en gebruik van verkleinwoorden – ‘steigertje’ en ‘villaatje’ als het om de aankopen van de koning gaat – passeren mooie voorbeelden. Hier is grondig in de archieven gezocht.
Met enige bombarie worden telefoongesprekken met diverse staatshoofden aangekondigd. ‘We hebben geschiedenis geschreven’, zei maker Ornstein vooraf. Dat is een tikje overdreven. De camera mocht niet meer dan beleefdheden vastleggen. Pikante telefonades zoals de Franse president Emmanuel Macron die in de film Un president, l’Europe et la guerre vanuit het Elysée met Vladimir Poetin voerde, blijven achterwege.
Mr. Normal, zo blijkt hij in Kazachstan te worden genoemd. Het is een beeld dat Rutte maar al te graag bevestigt. Deels is dat theater, vindt jeugdvriend en Ruttoloog Jort Kelder. Maar dan wel theater dat hem heel goed past. Het huiselijke Torentje, de komende jaren dicht wegens renovatie, zit hem als een handschoen.
In deel twee komen de bekendere beelden langs: de etentjes bij Indonesisch restaurant Soeboer, zijn vormende jaren bij de JOVD, de strijd met Rita Verdonk om het lijsttrekkerschap, de heftige weken na het neerhalen van de MH17. En ja, na elk verhit debat of vermoeiend staatsbezoek kwam de minister-president thuis in een lege bovenwoning met gasverwarming en een oude geiser. Van vaste verkering was nooit sprake. ‘Romantiek, dat is ook vriendschap en mooie muziek’, stelt Rutte de burger gerust. En helemaal alleen was hij lange tijd niet. Hij deelde zijn badkamer en keuken met de moeder van jeugdvriend Lodewijk Dekker, die zo graag vanuit Groningen weer naar Den Haag terug wilde.
Zo bewoonde de minister-president een dubbel bovenhuis met een dame van in de 80. De documentaire die alles zou onthullen, maakt daarmee het raadsel Rutte alleen maar groter. Stephan Schrover, tot voor kort hoofd van de RVD, vat het bondig samen: wat hem bezielt, dat weten alleen God en Rutte zelf.
Rutte. Regie Mattias Schut en Leonard Ornstein. Vanaf 4/9 te streamen via Videoland.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant