Zweden is op weg naar de laagste asielinstroom in bijna dertig jaar. Met nieuwe, soms controversiële plannen moet die nog verder omlaag. ‘We moeten prioriteit geven aan degenen die echt bescherming nodig hebben’, zegt migratieminister Maria Malmer Stenergard.
De ballonnen waren nog net niet opgeblazen, maar feestelijk was de stemming zeker. Met nauwelijks verholen trots maakte de Zweedse minister van Migratie, Maria Malmer Stenergard, begin augustus bekend dat Zweden op weg is naar de laagste asielinstroom sinds 1997. Voor het tweede jaar op rij slinkt het aantal asielverzoeken en ook het aantal nareizigers neemt af. ‘Het werk van de regering werpt zijn vruchten af’, jubelde de 43-jarige Stenergard.
Afgezet tegen de situatie in Europa zijn de Zweedse cijfers inderdaad opmerkelijk. Sinds de coronajaren neemt het aantal migranten dat asiel aanvraagt in veel landen toe, maar in Zweden is het andersom. Dat is goed nieuws voor de centrumrechtse regering, die bij de start in oktober 2022 een strenge asielaanpak prioriteit gaf.
De coalitie, geleid door Stenergards liberale partij de Gematigden, kreeg gedoogsteun van de radicaal-rechtse Zweden Democraten. In ruil voor hun steun kwam er een ‘paradigmawisseling’ op immigratiegebied, met als doel de rechten van asielzoekers zo ver in te perken als de EU-regels en internationale verdragen toestaan.
Over de auteur
Jeroen Visser is correspondent Scandinavië en Finland voor de Volkskrant. Hij woont in Stockholm. Hiervoor was hij correspondent Zuidoost-Azië.
Veel van de plannen liggen nog op de tekentafel, maar wat de regering al wel deed, is het versoberen van de regels omtrent gezinshereniging. Veel nieuwkomers die asiel hebben gekregen, kunnen hun gezin pas laten overkomen als ze financieel zelfstandig zijn en beschikken over voldoende inkomen en een woning.
Stenergard vertelt aan iedereen die het maar horen wil hoe streng Zweden is geworden. Vorig jaar lanceerde ze, in navolging van Denemarken, een internationale campagne om potentiële migranten af te schrikken. Zweedse ambassades worden ingezet om de boodschap over te brengen.
Nooit weer 2015, is het motto van de minister. Dat jaar viel Zweden internationaal op door zijn ruimhartige opvang van Syrische vluchtelingen. In één jaar klopten 163 duizend vluchtelingen aan. ‘Er is een reden waarom zo veel mensen door heel Europa trokken naar het kleine, koude Zweden. Ze wisten dat de regels hier soepeler waren’, aldus Stenergard, die we per telefoon spreken.
Na 2015 greep de toenmalige sociaaldemocratische regering fors in. Verblijfsvergunningen werden tijdelijk gemaakt en gezinshereniging moeilijker. Nam Zweden in de periode 2010-2015 jaarlijks 14 procent op van het EU-totaal aan asielzoekers, in 2016 was dat nog slechts 2 procent. Inmiddels is het 1 procent (in Zweden woont 2,3 procent van de totale EU-bevolking).
Waarom wilt u dat Zweden nog minder asielzoekers opvangt?
‘We hebben tientallen jaren een disproportioneel hoog aantal asielzoekers opgevangen, terwijl de integratie niet functioneerde. Dus nu zien we mensen die lijden onder slechte schoolresultaten, eergerelateerd geweld en criminaliteit. Wij hebben nu de verantwoordelijkheid om dit te veranderen en ervoor te zorgen dat nieuwkomers een echte kans hebben om te integreren. Daarnaast moeten we prioriteit geven aan degenen die echt bescherming nodig hebben. Op dit moment heeft slechts een op de vier asielzoekers in Zweden daadwerkelijk recht op bescherming.’
Momenteel is de instroom in Nederland ook lager dan een jaar geleden. Is het niet te vroeg om conclusies te trekken?
‘We zien dat de instroom in de EU dit jaar met ongeveer 5 procent is gedaald ten opzichte van vorig jaar. In Zweden zien we een daling van 28 procent. Dat is een significant verschil.’
Hoe heeft u ervoor gezorgd dat er minder asielzoekers kwamen?
‘Het gaat om een serie samenhangende maatregelen. We zijn vanaf dag één heel duidelijk geweest dat als je hier komt, je de taal moet leren, jezelf moet kunnen onderhouden en Zweedse waarden moet respecteren. Daarnaast voeren we strengere immigratiewetten door. Zo hebben we de regels voor gezinshereniging en voor het verkrijgen van het Zweedse burgerschap aangescherpt. Ten derde pakken we fraude en misbruik systematisch aan en trekken we verblijfsvergunningen in als daarvoor een grond is. Dat laatste is iets dat geen prioriteit had bij vorige regeringen.’
Stenergard maakte deze maand ook bekend dat Zweden voor het eerst in vijftig jaar meer mensen ziet vertrekken dan er binnenkomen. Wat meespeelt is dat de regering het bevolkingsregister laat opschonen, waardoor veel mensen die al vertrokken waren nu als emigrant worden geregistreerd. Maar ook zonder die correctie stevent Zweden dit jaar af op een negatief migratiesaldo. Een bijzondere ontwikkeling in een land waar twee miljoen inwoners niet in Zweden zijn geboren. Naast de lagere asielinstroom komen er ook beduidend minder arbeidsmigranten. In november vorig jaar verdubbelde de regering het minimumsalaris voor werkvisa naar 2.400 euro.
De coalitie in Nederland aarzelt met het aanpakken van arbeidsmigratie. Zijn deze migranten niet belangrijk voor de Zweedse economie?
‘Ik geloof dat het noodzakelijk is voor Zweedse bedrijven om hoogopgeleide mensen uit andere delen van de wereld aan te trekken. Daarom promoten we arbeidsmigratie voor hooggekwalificeerden. Maar ik ben er ook van overtuigd dat het de economie schaadt dat een derde van de volwassenen die buiten Zweden zijn geboren, niet zijn eigen broek kan ophouden. Als we de welvaartsstaat willen behouden, moeten we zorgen dat iedereen aan de slag gaat die daartoe in staat is. Dat stimuleren we door de uitkeringen te verlagen en mensen te vragen naar het noorden te verhuizen, waar veel werk is.’
Dus wel programmeurs, maar liever geen bessenplukkers?
‘Ja. Het is niet redelijk dat mensen van buiten Europa komen om hier te werken als schoonmaker of krantenbezorger. Er zijn hier genoeg mensen die dat soort werk, waar je geen opleiding voor nodig hebt, kunnen doen.’
Denkt u dat er genoeg mensen zijn die dat willen doen?
Fel: ‘Anders hebben we een probleem! Daarom moeten we de prikkels creëren. Dus als we onderwijs voor ze moeten organiseren, zoals Zweeds taalonderwijs, dan doen we dat. Maar het is ook belangrijk, en daar zijn we voorheen niet duidelijk over geweest, dat we ook iets verwachten. Dus als je hier niet je best doet en niet probeert bij te dragen, dan zal dat gevolgen hebben.’
Voor de komende jaren zet Stenergard in op nog een tiental aanscherpingen van het asiel- en migratiebeleid, zoals een ‘Zwedentest’ voor nieuwkomers en een verlenging van de periode waarna iemand in aanmerking komt voor de Zweedse nationaliteit – van vijf naar acht jaar.
Controversiëler zijn plannen voor een ‘klikwet’, die ambtenaren verplicht ongedocumenteerde migranten aan te geven, en het uitzetten van nieuwkomers met een ‘verkeerde levensstijl’. Onder die laatste definitie kan bijvoorbeeld vallen: het hebben van schulden, banden met bendes, of het verspreiden van samenzweringstheorieën tegen de staat. Alle plannen worden volgens Zweedse traditie zorgvuldig uitgestippeld door onderzoekscommissies.
Heeft u ook overwogen een crisiswet aan te nemen, zoals Nederland van plan is?
‘Dat is niet hoe we het in Zweden doen. We proberen wel de onderzoeken zo snel mogelijk af te ronden. We hebben ook wetgevingstrajecten versneld. Maar gezien het feit dat dit behoorlijk beperkende wetten worden, is het belangrijk dat de onderzoekers genoeg tijd hebben om met voorstellen te komen die duurzaam en in overeenstemming met het internationaal recht zijn. Het is belangrijk voor mij en de regering dat we onze internationale verplichtingen respecteren, zoals het recht om asiel aan te vragen.’
Het was een premier van uw partij die in 2014 nog zei dat de Zweden hun ‘harten moesten openen’ voor hulpbehoevenden uit andere landen. Wat is er veranderd?
‘Om eerlijk te zijn hadden we destijds geen plan voor hoe we al die mensen zouden laten integreren. Mijn doel is dat Zweden een open samenleving blijft, die hulp blijft geven aan mensen die bescherming nodig hebben. Maar daarvoor moeten we controle hebben over migratie. In het verliezen van controle, zoals in 2015, zit een groot risico, namelijk dat een land zijn grenzen sluit en minder ontvankelijk wordt voor de buitenwereld. Dat wens ik Zweden niet toe.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant