Hoog tijd dat winkelketens als H&M, Zara en MediaMarkt stoppen met schimmige zzp-constructies waarmee ze het Nederlandse sociale systeem onder druk zetten, betogen Sharon Bandell en Linda Vermeulen van vakbond FNV.
‘De onrust onder zzp’ers neemt toe’, schrijft de Volkskrant maandag in een groot artikel over de aanpak van schijnzelfstandigheid. Vanaf 1 januari 2025 kunnen bedrijven die mensen met een zzp-contract aan het werk hebben controles verwachten van de Belastingdienst. Het valt op dat meer media bij dit onderwerp vooral mensen uitlichten die in het schemergebied zitten van werknemer en zelfstandige. Tijd dat we het hebben over de rol van grote concerns zoals H&M en Zara die met hulp van platforms zoals YoungOnes grootschalig misbruik maken van de zzp-route en daarmee het hele Nederlandse sociale systeem onder druk zetten.
Je hoeft geen arbeidsjurist te zijn om te weten dat de mensen die bij H&M de kassa bedienen en de kleding van de pashokjes weer terug in de winkel hangen, reguliere werknemers zijn. Toch werken velen niet in loondienst, maar via een zzp-constructie. H&M wil zo flexibeler en goedkoper te werk gaan, om meer geld over te houden voor de aandeelhouders.
Feitelijk ontduikt H&M zowel de belastingen, als ook de premies en de cao. Het geld dat mensen verdienen die als schijnzelfstandige werken, lijkt aantrekkelijk, met name voor jongeren. Maar ze bouwen geen pensioen op, of vakantiedagen. Als ze ziek zijn krijgen ze geen geld.
Over de auteurs
Sharon Bandell is projectleider aanpak schijnzelfstandigheid bij de vakbond FNV. Linda Vermeulen is vakbondsbestuurder FNV Winkelstraat.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Hoe kan het dan dat H&M momenteel, ondanks alle kritiek van zowel vakbond als Arbeidsinspectie, ongestraft zoveel zzp’ers inhuurt? Dat zit als volgt: in 2016 heeft de overheid een ‘handhavingsmoratorium’ ingesteld. De regels rondom inhuur van zzp’ers bleven van kracht, maar worden niet gehandhaafd.
Het is alsof de overheid zou zeggen: 130 rijden op de snelwegen is verboden, maar we delen géén boetes uit. Je kunt je wel indenken waar dit toe zou leiden! Het is dan ook geen toeval dat er sinds 2016 een enorme toename is van zzp’ers. Die toename komt onder meer doordat uitzendconcerns zoals YoungCapital hun kans schoon zagen om een nieuw verdienmodel in te voeren.
Het concern richtte een BV op, ook wel ‘platform’ genoemd, YoungOnes, dat personeel via de zzp-route naar concerns als H&M bemiddelt. YoungOnes staat met een ‘netwerk van meer dan 100 duizend freelancers’ op nummer 2 in de ‘top 100 van snelst groeiende bedrijven in Nederland’. Op de website is te lezen dat YoungOnes een minimumtarief hanteert van 14 euro, dat is een paar cent boven het minimumloon. Daarnaast berekent het platform 4,10 euro per gewerkt uur aan de opdrachtgever voor bemiddelingskosten en verzekering.
Het concern is inmiddels mooi binnengelopen en we mogen onderhand toch wel stellen dat YoungOnes lang genoeg op zijn wenken is bediend. Wat de FNV betreft is YoungOnes een uitzendbureau dat zich moet houden aan de cao voor uitzendkrachten.
Concerns hebben hun verdienmodel de afgelopen jaren toegedekt met een semantische discussie over ‘wat is nou precies een zelfstandige en wat is een werknemer’. De webmodule van de Belastingdienst steekt hier een stokje voor. Aan de hand van 36 vragen kunnen ondernemers en concerns als H&M bekijken welk contract van toepassing moet zijn. Denk aan vragen als ‘wie bepaalt de hoogte van de beloning?’ en ‘wie bepaalt waar de opdrachtnemer werkt?’ De Belastingdienst kent aan elk antwoord punten toe.
Hoe meer punten, hoe duidelijker het is dat je mensen in loondienst behoort te nemen, dus niet via een zzp-contract. Als je deze webmodule invult met de winkelmedewerker bij H&M in gedachten, kom je uit op een eindscore van 121 van de 200 punten. Daarmee zit je zeer ruim boven de grens van wat de experts in Nederland als zzp-schap beschouwen.
Vanuit de vakbond zien we nu dat sommige bedrijven de boete van de Belastingdienst vóór willen zijn en nu al een eind maken aan deze zzp-route. Dat is goed nieuws. Vanaf het nieuwe jaar stopt bijvoorbeeld BLOS Kinderopvang met de inhuur van zzp’ers. De kinderopvangorganisatie wil pedagogisch professionals weer in dienst nemen.
De equivalent van YoungOnes in de kinderopvangsector is het commerciële zzp-platform Tadaah, dat nu maar liefst 7.300 ‘freelancers’ bemiddelt in de kinderopvang. Tadaah bericht dat het uitzendconstructies gaat aanbieden. Dat is een stap in de goede richting. Maar het is pas echt goed nieuws als er weer meer mensen in vaste dienst kunnen treden bij de kinderopvangorganisaties zelf.
Ook bij Ikea is de afgelopen jaren veel gebruik gemaakt van de inhuur via YoungOnes. Nadat vakbond FNV Ikea aansprak op de ongewenste inzet van schijnzelfstandigen, werden afspraken gemaakt om per 1 mei 2024 volledig te stoppen met YoungOnes. Nog een mooi voorbeeld: in de nieuwe cao van Royal FloraHolland is met de vakbonden expliciet vastgelegd dat zij stoppen met de omstreden zzp-schijnconstructie. De mensen op de veiling die de bloemenkarren vol met rozen en fresia’s met de trekker versjouwen, hebben werknemersrechten en mogen niet meer als zzp’ers worden ingehuurd.
Hoog tijd dat H&M, net als de andere concerns in de retail, zoals Zara en MediaMarkt, deze goede voorbeelden volgen en zo snel mogelijk afscheid nemen van schijnzelfstandigheid. Als FNV doen we deze oproep aan koepelorganisatie Inretail. Dat kan bijvoorbeeld in een cao geregeld worden, waarin dan ook goede loonafspraken staan, om mensen duurzaam aan de sector te verbinden. Op die manier wordt het aantrekkelijk voor mensen om in de winkelstraat te werken.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant