Na vier levendige jaren, met vier premiers en twee monarchen, verlaat de Nederlandse ambassadeur in Londen, Karel van Oosterom, het Verenigd Koninkrijk. ‘De Conservatieve premiers gingen allemaal, op hun eigen manier, gebukt onder het gewicht van Brexit.’
Voor een Nederlandse ambassadeur in het Verenigd Koninkrijk zijn er genoeg logische locaties om te poseren voor een foto. Bij de Andy Warhols van de vorstinnen Elizabeth en Beatrix in de residentie bijvoorbeeld. Of bij het schilderij, in de ambassade, van de stadhouder die een belangrijke koning der Engelsen werd, Willem III van Oranje.
Maar Karel van Oosterom, voormalig pelotonscommandant van het Garderegiment Grenadiers, heeft een andere locatie uitgekozen: Leake Street Arches, de zogeheten Graffiti Tunnel. ‘Het is een plek waarvan ik hou’, zegt de 66-jarige diplomaat, ‘omdat ze voortdurend verandert, met steeds weer nieuwe schilderingen en leuzen.’
Over de auteur
Patrick van IJzendoorn is correspondent Groot-Brittannië en Ierland voor de Volkskrant. Hij woont in Londen.
‘Graffiti bevindt zich vaak aan de rafelranden van de stad, op vrijplaatsen waar nog niet alles in orde is.’ Dat voelt als een allegorie voor Brexit, een work in progress waaraan Van Oosterom in zijn vier Britse jaren veel tijd kwijt was, een geopolitiek project bovendien dat mede gebaseerd was op aansprekende leuzen.
U arriveerde hier midden in de pandemie terwijl er een opdracht klaarlag: de uitvoering van Brexit. Hoe ging dat?
‘We moesten de 160 duizend Nederlandse burgers hier informeren over veranderingen in hun verblijfsstatus, en over wat de nieuwe regels betekenden voor de tienduizend bedrijven en vijftienhonderd Nederlandse academici in het Verenigd Koninkrijk. Iedereen kreeg ermee te maken. Er stonden handelsbelangen ter waarde van 150 miljard euro op het spel. Zeker in het begin moest alles vanwege corona virtueel, maar daardoor wisten we juist meer mensen te bereiken.’
Wat was het gevolg voor de Nederlandse missie?
‘Sinds 2016 is het personeelsbestand van de ambassade vrijwel verdubbeld, naar negentig mensen. Vroeger kwamen onze topambtenaren hun Britse collega’s immer tegen in Brussel. Nu verlopen die contacten via specialisten op de ambassade. De gevolgen zijn op alle gebieden merkbaar. Zo zien we meer Nederlandse toeristen langskomen omdat ze een paspoort verloren hebben. Een paspoort verlies je vanwege het formaat eerder dan een ID-kaart.’
‘Get Brexit Done’ was de slogan van Boris Johnson, de eerste van de vier premiers die u heeft meegemaakt. Is dat gelukt?
‘Nederland was beter op Brexit voorbereid dan de Britten zelf. Daarvan is onze douane het beste voorbeeld. In de Rotterdamse haven was men meteen klaar voor controles toen Brexit daadwerkelijk in werking trad. Hier in Groot-Brittannië hebben ze de grenscontroles voor het handelsverkeer jarenlang moeten uitstellen, tot afgelopen voorjaar.’
Wat is het meest curieuze Brexitincident dat u heeft meegemaakt?
‘Op een zaterdag belde de Nederlandse dominee in Londen. Een collega van hem zou een dag later een preek geven in de Nederlandse kerk, maar kwam het land niet in omdat hij geen werkvergunning had.
‘Ik vrees meer van zulke problemen wanneer er later dit jaar een visumplicht komt voor reizen tussen het VK en de EU-lidstaten. In Nederland hebben Britse burgers een kaartje dat dient als verblijfsvergunning. Nederlanders hier hebben zo’n bewijs niet en moeten dus met verblijfspapieren op stap.’
Hoe zijn uw ervaringen met de nieuwe Labour-regering?
‘De Conservatieve premiers gingen allemaal, op hun eigen manier, gebukt onder het gewicht van Brexit. Labour lijkt pragmatischer te zijn, daar is een grote bereidheid om op een constructieve wijze samen te werken. Om je een klein, maar typerend voorbeeld te geven: ik verwacht dat het onder de huidige regering voor Nederlandse schoolklassen makkelijker gaat worden om reisjes naar Engeland te maken. Scholieren mogen straks met een identiteitskaart reizen en hoeven geen paspoort meer te hebben.’
Had u van huis uit een band met de Britten?
‘Mijn vader Teun maakte als tolk deel uit van de Britse bevrijdingstroepen – de Tommies – en veranderde zijn naam zelfs in ‘Tom’. Met mijn broer liep ik als jonge Karel de Pennine Way af, van Manchester naar de Schotse grens. De eerste vakantie met mijn vrouw Anna, een kunstenaar, was begin jaren tachtig in Engeland.’
Bij de debatvereniging van de Universiteit van Oxford benadrukte u dat de Britten met Brexit weliswaar de EU hadden verlaten, maar niet Europa zelf. Op wat voor een moment voelde u die historische band?
‘Ik was bij het plaatsen van de vier stolpersteine (‘struikelstenen’, ter herdenking van de slachtoffers van de Holocaust, red.) bij het pand in Amsterdam waar het Joodse informatiekantoor van publicist Alfred Wiener zat voordat dat in 1939 naar Londen verhuisde. Daar was ook diens kleinzoon Daniel Finkelstein aanwezig, zijn boek Hitler, Stalin, Mum and Dad (2023) maakte diepe indruk op me. Hij beschrijft prachtig hoe zijn grootouders hebben geleden in de oorlog. Een ander emotioneel moment was de evacuatie via Engeland van Nederlandse burgers uit Soedan.’
U maakte ook het overlijden van Queen Elizabeth mee. Hoe was uw ervaring met ‘The Crown’?
‘De Queen heb ik niet in levenden lijve mogen ontmoeten. Bij het overhandigen van de geloofsbrieven verscheen ze vanwege lockdown op een scherm. Ik maakte die dag desalniettemin meteen kennis met de Britse liefde voor tradities: nadat we met de koets waren afgezet bij de ambassade, voerde mijn vrouw wortels aan de koninklijke paarden. Dat hoort erbij. De staatsbegrafenis, en de kroning van Charles waren onvergetelijk. Zulke gebeurtenissen kunnen de Britten wel perfect organiseren.’
U vertrekt, maar er blijft een stukje ‘Van Oosterom’ achter…
‘Ja, mijn opa W.F. Gisolf, een petrograaf, schreef een boek over een meteoriet die is neergekomen in Indonesië. Tot mijn verbazing ontdekte ik dat een deel van de steen zich aan het einde van mijn straat bevindt, in het Natural History Museum. Dankzij een lieve medewerkster die alles van meteorieten weet, kon ik hem bewonderen. Dat soort lieve, gepassioneerde Britten maken het een heerlijk land.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant