Apple TV Plus heeft een fascinerend repertoire van series met de relatie van mens en technologie als onderwerp. Zeggen die series iets over wat ons in werkelijkheid te wachten staat?
In de eerste aflevering van de nieuwe comedyserie Time Bandits op Apple TV Plus komt de 11-jarige Kevin (Kal-El Tuck), een geschiedenisnerd, erachter dat zijn jongenskamer een portal is op een snelweg door tijd en ruimte. Dat verklaart wellicht de oorlogszuchtige Viking die hij naast zijn bed aantreft. Hij vlucht naar beneden. Zijn ouders, die op de bank zitten met de blik vastgekleefd aan televisie of telefoon, willen niets horen van zijn verhaal.
Zijn vader weet wat er scheelt: ‘Je zit vast in het verleden. Wat boeit geschiedenis nou? Verdiep je in de toekomst. Update! Upgrade! Touchscreen! Je krijgt een nieuwe telefoon!’ Diepe zucht van Kevin: ‘Wie gaat mij bellen?’ ‘Niemand!’, roept zijn zus. ‘Gebruik de telefoon. Dan kunnen we met elkaar kletsen’, zegt zijn vader. ‘Maar we zijn nu toch aan het kletsen?’, zegt Kevin. ‘Can we chat the old way?’
Over de auteur
Mark Moorman is kunstredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over films, series, fotografie en populaire cultuur.
Time Bandits van Taika Waititi, gebaseerd op de cultklassieker van Terry Gilliam uit 1981, is een van de zogenaamde Apple Originals, die Apple TV Plus sinds de start in 2019 met grote regelmaat lanceert. In een kleine vijf jaar heeft de streamingdienst een bescheiden, maar uitgekiende catalogus van series opgebouwd. En die series hebben een duidelijk profiel, waar dat bij andere aanbieders lastiger te vinden is – helemaal nu producent HBO (‘It’s not TV’) steeds meer lijkt op te gaan in de reality- en haaienshows van HBO Max.
En dat komt niet alleen door de miljarden die Apple TV Plus ertegenaan gooit. Natuurlijk, de streamingdienst haalde zijn grootste successen (kijkcijfers én Emmy’s) met series als The Morning Show, Ted Lasso en Masters of the Air, maar het technologiebedrijf heeft inmiddels ook een heel repertoire aan fantasy- en sciencefictionseries, al dan niet onheilspellend van aard.
En nee, Apple Inc. is geen telefoons aan het verkopen via Apple TV Plus, maar het lijkt wel alsof in een aantal series de creatieve kracht van fictie wordt gebruikt om verschillende toekomstscenario’s tegen het licht te houden, terwijl tegelijkertijd achter de gesloten deuren van het techbedrijf de toekomst wordt vormgegeven. Het zijn series waar de losgeslagen, dan wel hoopgevende ontwikkeling van technologie en de verhouding van mens tot machine, met doemscenario’s in alle tinten duister, de motor achter het drama is.
Apple zal de eigen series niet per se gebruiken als een soort fictief laboratorium van de menselijke geest, maar bedenk wel dat elke serie van Apple hetzelfde logo draagt als de computers, iPads, Apple Watches en iPhones van het moederbedrijf. Wellicht kom je dan als techbedrijf niet zo snel uit bij romcoms, westerns of rechttoe rechtaan misdaadshows. Maar geef je eerder ruim baan aan een serie waarin een futuristische relatie tussen mens en werk wordt onderzocht in een bedrijf dat in zijn raadselachtigheid niet onderdoet voor Apple Inc. zelf. Zoals Lumon Industries, uit de serie Severance, een almachtig technologiebedrijf, waarvan we aan het eind van het eerste seizoen nog steeds niet precies weten welk plan het met de wereld, laat staan met onze helden, heeft.
Eerst: hoe serieus moeten we de link tussen fictie en de werkelijkheid (bedoeld en onbedoeld) eigenlijk nemen? Het is een onderwerp van studie sinds Goethes Het lijden van de jonge Werther (1774) zou hebben geleid tot een golf van zelfdodingen. En nee, er zijn geen harde bewijzen voor deze epidemie, maar dat neemt niet weg dat die voortleeft als het ‘Werther-effect’.
Toen de Amerikaanse president Joe Biden als presidentskandidaat plaatsmaakte voor zijn vicepresident (veep) Kamala Harris, leek het alsof er een scenario uit de satirische HBO-show Veep (2012-2019) van Armando Iannucci tot leven was gekomen. Het fragment waarin Selina Meyer (Julia Louis-Dreyfus) bijna ontploft van enthousiasme als ze aan haar staf meedeelt dat ze presidentskandidaat is (‘I’m not leaving! Potus is leaving!’) ging naast het nieuws over het besluit van Biden een geheel eigen leven leiden als het ultieme bewijs van het voorspellende karakter van de serie.
Kijkcijfers voor Veep schoten de afgelopen weken met 350 procent omhoog. Iannucci was de eerste die kanttekeningen plaatste bij het Nostradamus-aspect van zijn show, door voor de zekerheid op het fictieve karakter te wijzen. Heeft coach Ted Lasso (uit de gelijknamige Apple TV Plus-serie) de weg voor de Democratische vicepresidentskandidaat (en American football-coach!) Tim Walz geplaveid? Of wordt een deel van het enthousiasme voor Walz gedragen door de manier waarop hij zo goed lijkt te vallen in de door de fictie van Ted Lasso uitgesleten groef?
Dat fictie en werkelijkheid elkaar over en weer beïnvloeden, lijdt geen twijfel. De Amerikaanse journalist Walt Hickey publiceerde vorig jaar zijn boek You Are What You Watch (Je bent wat je kijkt), met als ondertitel How Movies and TV Affect Everything. Alles! En dat gaat niet alleen over de angst van zwemmers voor haaien (sinds Jaws) of het onder de voet lopen van de Kroatische stad Dubrovnik (sinds Game of Thrones), maar zelfs over het letterlijk bloedstollende effect van angstaanjagende scènes, waarmee het menselijk lichaam zich zou voorbereiden op een eventuele toekomstige verwonding.
Een van de populairste series van de jaren nul was 24, waarin agent Jack Bauer (Kiefer Sutherland) elk seizoen een etmaal de tijd had om het land, de wereld en zijn geliefden te redden. En daar kwam vaker wel dan niet marteling bij kijken; een vorm van enhanced interrogation techniques of ‘versterkte ondervragingsmethodes’, zoals dat met het gangbare eufemisme van die tijd werd aangeduid. Jack Bauer was misschien de held geboren uit het door angst en paranoia gedomineerde decennium, maar andersom gaven de schrijvers van 24 ook weer vorm aan het overheersende gevoel dat alles geoorloofd was in de zoektocht naar ‘de waarheid’.
Toen in het vijfde seizoen van 24 een kleine zeventig martelscènes werden geteld kregen de producenten bezoek van brigadiergeneraal Patrick Finnegan van de militaire academie West Point. Hij constateerde een groeiend enthousiasme bij zijn studenten, de grootste fans van Jack Bauer, voor marteling, dat in zijn ervaring alleen in de fictie van 24 tot resultaten leidde. In de werkelijkheid van de oorlog tegen terrorisme leverde het een eindeloze hoeveelheid verkeerde of op zijn minst onbetrouwbare informatie op; nog los van alle ethische kwesties. Kon de serie niet laten zien dat marteling rampzalig voor alle betrokkenen kon uitpakken? Er werd beleefd naar de generaal geluisterd, en vervolgens ging men nog jaren door met ‘de methode-Bauer’ als de enige manier om de wereld te redden.
Maar 24 werd ook bekend als een serie waarin vijf seizoenen lang David Palmer (Dennis Haysbert) de eerste zwarte president van de Verenigde Staten was. Er zijn genoeg politieke duiders (en acteur Haysbert zelf) geweest, die een ‘Palmer-effect’ opmerkten. Het feit dat de miljoenen kijkers van 24 gewend waren geraakt aan het beeld van een zwarte man in het Oval Office zou een wegbereider zijn geweest voor de verkiezing van Barack Obama in 2008. Ook dit argument valt om te draaien: zowel de fictieve televisiepresident als de echte zwarte president in de jaren nul weerspiegelden de tijdgeest.
Het is dus moeilijk om causale verbanden tussen fictie en realiteit vast te stellen. De pijl wijst zelden één kant uit, behalve misschien bij een bezoek aan Dubrovnik om King’s Landing in het echt te zien. En of Apple Inc. nu in de flow van de tijdgeest meevaart of via Apple TV Plus die tijdgeest aan het bijsturen is naar de technologie van de toekomst: het blijft interessant om te zien welke sciencefiction van het bekende logo wordt voorzien. Wat zijn de interessantste sciencefiction-series van Apple?
Een tiendelige serie van Katie Robbins, naar de roman The Dark Manual van Colin O’Sullivan, met Rashida Jones.
Technologie: de huisrobot Sunny
Suzie Sakamoto (Rashida Jones), een Amerikaanse vrouw die in Kyoto (Japan) woont heeft haar Japanse man en hun kind verloren bij een verdacht vliegtuigongeluk. Bij wijze van rouwverwerking krijgt ze de huisrobot Sunny van ImaTech, het bedrijf waar haar man werkte. In de wereld van de Apple-sciencefictionseries hebben de organisaties en bedrijven die de technologie domineren zelden goede bedoelingen. De hagelwitte Sunny met het gezicht als een emoji ziet er wel uit als een machine die Apple zou maken, als ze zich op de toekomstige homebot-markt zouden begeven. De komende weken, richting de slotafleveringen, moeten uitwijzen wat de bedoelingen van ImaTech zijn.
Een negendelige serie van Dan Erickson en Ben Stiller, met Adam Scott, Zach Cherry, Britt Lower.
Technologie: het ‘severance’-programma, waarin het werkleven en het persoonlijk leven van mensen wordt gescheiden, in ‘innies’ en ‘outies’.
Het eerste seizoen in 2022 was een meesterwerk, dat een soort absurdistische en angstaanjagende visie op het kantoorleven bood. We volgen een aantal kantoorwerkers van de ‘Macrodata Refinement’-divisie van de biotechnologiefirma Lumon Industries. Adam Scott speelt Mark Scout, die buiten werktijden wordt achtervolgd door het verdriet om de dood van zijn vrouw, maar op kantoor nergens last van heeft; de ‘innie’ weet niet wat de ‘outie’ doet en voelt, en andersom. Maar wat doet Lumon Industries eigenlijk en wat is het offer dat de kantoorwerkers uiteindelijk brengen? De ‘severance’-techniek blijft zorgvuldig verborgen, terwijl de afdeling Macrodata ondertussen op een soort retro-computers zit te werken. Het langverwachte tweede seizoen begint op 17 januari.
Tiendelige serie van Graham Yost, gebaseerd op de boeken van Hugh Howey, met Rebecca Ferguson, David Oyelowo.
Technologie: de Silo, een 144 verdiepingen tellende ondergrondse bunker, die de mensheid tegen de buitenwereld beschermt.
De Silo is een schuilplaats tegen een vijandige buitenwereld, maar het is ook een samenzwering om de bewoners onwetend te houden over hun eigen geschiedenis. Er is (voor de meeste mensen) een verbod op technologie en informatie. Totdat Juliette Nichols (de geweldige Rebecca Ferguson), een ingenieur die op de laagste verdiepingen werkt, lastige vragen gaat stellen en langzaam een omvangrijke samenzwering blootlegt. Naarmate het eerste seizoen vordert wordt steeds duidelijker dat de makers met de spectaculaire silo (met zijn eeuwig stijgende en dalende wenteltrappen) een krachtige metafoor voor de gevaren van een autoritaire samenleving hebben gecreëerd. Het allerlaatste beeld van de serie maakt bijzonder nieuwsgierig naar het tweede seizoen, dat op 15 november begint.
Negendelige serie van Blake Crouch gebaseerd op zijn gelijknamige roman uit 2016, met Joel Edgerton en Jennifer Connelly.
Technologie: een serum, een metalen doos en een gang met deuren die tot een eindeloze hoeveelheid universums toegang geeft. De wereld die je aantreft reflecteert de geestelijke toestand van degene die de deur opent.
Het concept van de oneindigheid van het universum, waarbij ook oneindige variaties van onze eigen wereld bestaan, is een klassiek sciencefiction-concept. In Dark Matter heeft een wetenschapper een manier gevonden om naar elke gewenste variant te reizen. Hij maakt misbruik van zijn vinding door een versie van zichzelf, die met de vrouw van zijn dromen is getrouwd, te vervangen. De vervangen wetenschapper moet de weg terugvinden naar zijn eigen wereld, maar dat wordt lastig als hij steeds meer versies van zichzelf op zijn pad vindt. Fascinerende fictie over het concept oneindigheid, waarbij onze held in allerlei mogelijke toekomstscenario’s belandt en die aan den lijve ondervindt. Sterk werk van Joel Edgerton die talloze ikken is. De ‘multiverse’ is tegenwoordig een populaire manier van reizen. Ideaal voor fans van het werk van Christopher Nolan en zijn kosmische paradoxen.
Inmiddels twee seizoenen van 20 afleveringen van David S. Goyer en Josh Friedman, gebaseerd op de klassieke Foundation-boeken van Isaac Asimov, met Jared Harris en Lee Pace.
Technologie: psychohistorie, een algoritme dat in staat is om de handelingen van de mensheid over eindeloze tijdlijnen te voorspellen.
Een serie op waarlijk epische schaal, waarin de briljante mathematicus en psycholoog Hari Seldon (Jared Harris) de onvermijdelijke val van het interplanetaire keizerrijk voorspelt. Als de brenger van slecht nieuws wordt hij verbannen naar de buitenste randen van het heelal, maar hij heeft de toekomst al in beweging gezet en hij heeft de Foundation gecreëerd, een nieuwe kans voor de mensheid om het te redden. De dynamiek van Empire versus Foundation uit Asimovs boeken werd een belangrijke inspiratiebron voor het latere Star Wars. Psychohistorie, zou dat niet een geweldig hulpmiddel zijn voor een groot technologiebedrijf?
Op zoek naar meer bingemateriaal? Op volkskrant.nl/series vindt u onze recensies van de beste én de slechtste series op alle streamingsdiensten. U kunt zoeken op aantal sterren, aanbieder en genre.
Nieuw: volg alles over series van de Volkskrant via WhatsApp
Lees ook: Dit zijn de beste series van 2023
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant