De arrestatie van Telegram-oprichter en miljardair Pavel Doerov leidt binnen en buiten Europa tot woede en verbazing. Maar dat de vrijheid van meningsuiting in het geding is, is een misvatting. ‘De beschuldigingen van censuur slaan de plank totaal mis.’
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over technologie en de impact van kunstmatige intelligentie op de maatschappij.
Wat heeft Telegram misdaan?
Justitie in Frankrijk vindt dat Telegram te veel ruimte biedt aan criminelen, die via de app hun illegale activiteiten ontplooien. Het bedrijf is daarmee medeplichtig aan zaken als drugshandel, kinderporno en fraude, aldus de Fransen.
Samen met zijn broer bedacht Doerov elf jaar geleden Telegram als chat-app. Anders dan bijvoorbeeld in WhatsApp kunnen gebruikers er groepen tot 200 duizend leden aanmaken. Een andere mogelijkheid bij Telegram is om te ‘broadcasten’, waarbij in één keer heel veel mensen worden bereikt. Juist deze mogelijkheden, in combinatie met zaken als kinderporno of de handel in wapens en drugs, trekken de aandacht van de autoriteiten.
Waarom is Doerov opgepakt?
De hamvraag is waarom de Franse politie zich op de persoon Doerov richt. De internetondernemer en miljardair, met een geschat vermogen van meer dan 15 miljard euro, staat in Frankrijk op een lijst van gezochte personen. Jaap-Henk Hoepman, universitair hoofddocent privacy aan de Radboud Universiteit Nijmegen, noemt dit machtsvertoon ‘behoorlijk excessief’.
Ook Paddy Leerssen, onderzoeker bij het Instituut voor Informatierecht van de Universiteit van Amsterdam, verbaast zich. ‘Misschien dat de Fransen een voorbeeld willen stellen en bijvoorbeeld aan de Europese Commissie willen laten zien dat Telegram niet zomaar met alles mag wegkomen.’
Wat is het verweer van Telegram?
De verklaringen van de Fransen en van Telegram verschillen aanzienlijk. Berichten in Franse media vermelden het stelselmatig weigeren van Telegram om mee te werken aan verzoeken van Justitie naar aanleiding van de illegale activiteiten. Telegram zelf zegt dat het bedrijf zich aan alle EU-wetten houdt, waaronder de Digital Services Act (DSA), waarin regels voor grote techbedrijven zijn vastgelegd.
‘Het modereren ervan ligt binnen de industrienormen en wordt voortdurend verbeterd’, aldus het bedrijf. Verder noemt Telegram het ‘absurd om te beweren dat een platform of de eigenaar ervan verantwoordelijk is voor misbruik van dat platform’.
Twitter bericht wordt geladen...
Heeft Telegram hiermee een punt?
De bewering dat een platform niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor de inhoud erop, is de klassieke verdedigingslinie van internetbedrijven. Anno 2024 komen ze daar niet meer zomaar mee weg. De DSA stelt bijvoorbeeld dat die platformen juist wel verantwoordelijkheid dragen, onder meer door inhoud te modereren.
Volgens Leerssen hoeft het helemaal niet over de DSA te gaan: ‘Telegram wordt beschuldigd van het faciliteren van illegale handelingen die al sinds jaar en dag zijn verboden. Telegram moet reageren op meldingen van de politie.’
Hoepman op zijn beurt wijst op een cruciaal verschil tussen Telegram en bijvoorbeeld Facebook of X: ‘Telegram is in de basis een berichtenapp, geen sociaal medium. Telegram maakt ook geen gebruik van aanbevelingsalgoritmen, en kent dus heel ander soort uitdagingen.’ Vooral de grootte van de groepen (tot 200 duizend mensen) is volgens hem een probleem.
Is vrijheid van meningsuiting in het geding?
Na de arrestatie van Doerov neemt iedereen zijn bekende stelling in. Zo noemt klokkenluider Edward Snowden, die sinds 2013 in Rusland in ballingschap woont, de arrestatie van Doerov een ‘aanslag op de fundamentele mensenrechten van meningsuiting’. Elon Musk, zelfverklaard voorvechter van het vrije woord, doet er een schepje bovenop en stelt: ‘Het is 2030 in Europa en je wordt geëxecuteerd omdat je een meme leuk vindt.’
Onzin, stelt Leerssen: ‘De beschuldigingen van censuur slaan de plank totaal mis. Als mensen kritisch zijn op de rol van de overheid bij het aanpakken van desinformatie, is dat helemaal terecht. Maar in deze zaak gaat het om strafbare handelingen zoals kindermisbruik of wapenhandel.’
Een ander veelgenoemd voorbeeld van illegale activiteit op Telegram is wraakporno. Ook In Nederlandse Telegram-groepen worden op grote schaal contactgegevens en naaktfoto’s van vrouwen gedeeld, bleek vorig jaar uit onderzoek van de NOS. In de groepen, met tot wel 85 duizend leden, verschijnen dagelijks meer dan tienduizend berichten, aldus de NOS.
Twitter bericht wordt geladen...
Hoe zit het met de privacy op Telegram? Is die nu wel in gevaar?
Doerov zette Telegram in 2013 in de markt als een privacyvriendelijke app waarop de (Russische) overheid niet kon meekijken. Zowel Hoepman als Leerssen benadrukt echter dat Telegram niet het beste voorbeeld is van een app die privacy hoog in het vaandel heeft staan.
Anders dan bijvoorbeeld Signal of WhatsApp versleutelt Telegram berichten niet standaard. Hoepman: ‘Je moet daar als gebruiker behoorlijk wat moeite voor doen.’ Groepsgesprekken en zogenoemde ‘broadcasts’ kennen helemaal geen encryptie.
De Russische ambassade zegt ‘onmiddellijke stappen’ te zetten om duidelijkheid te krijgen over de arrestatie van Doerov. Ironisch genoeg probeerde de Russische overheid de app in 2018 af te sluiten. Telegram heeft wereldwijd 950 miljoen gebruikers.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant