De Nord Streampijpleidingen tussen Rusland en Duitsland blijven een explosief dossier, ook lang nadat ze zijn opgeblazen. Geen wonder, want het hele project – dat het ‘liefdeskind van Schröder en Poetin’ wordt genoemd – is vanaf dag één controversieel geweest. Nord Stream heeft geholpen de Europese vrede op te blazen, en de sabotage ervan bezegelt de definitieve mislukking van de jarenlange Duits-Nederlandse inzet goedkoop Russisch gas te blijven betrekken tegen elke geopolitieke logica en kennis van Poetins Rusland in.
Zoals Edward Lucas schreef na het begin van Poetins grote invasie: ‘We zullen nu nog jaren de tijd hebben om de combinatie te overdenken van naïviteit, zelfgenoegzaamheid, arrogantie, onwetendheid en – vooral – hebzucht die ons tot deze catastrofe bracht.’
Eerder betoogde ik al dat de Duitse Zeitenwende weliswaar gemankeerd is, maar dat in Nederland zelfreflectie totaal ontbreekt. En dat terwijl ons wegkijken van ontwikkelingen in Rusland, samen met onze blinde hebzucht Poetin mede in staat hebben gesteld zijn waanbeelden om te zetten in daadwerkelijke agressie – en te denken dat hij ermee weg zou komen.
Over de auteur
Arnout Brouwers is journalist en columnist voor de Volkskrant, met als specialisatie veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Nord Stream I (waaraan Nederland via Gasunie direct deelnam) en II (waarin Shell deelnam) bleven, ook in Brussel, stilzwijgend gesteund worden door Haagse kabinetten, ook na het begin van de Russische oorlog tegen Oost-Oekraïne in 2014 en na MH17. Geen spatje zelfreflectie daarover, ook niet bij de partijen die nu steunpilaren van Oekraïne zijn, maar het Nord Streambeleid jarenlang uitgedragen hebben. Een ‘zakelijk project’ heette het, niets meer.
Terugkerend uit Moskou viel me in 2013 het gebrek aan belangstelling op voor het perspectief van Centraal-Europese landen die door Nord Stream werden omzeild als gastransitlanden, en die voelden hoe het Rusland een extra dwangmiddel bood. Twee jaar nadat Rusland een oorlog begon in Oost-Oekraïne was er in Den Haag weinig geestdrift burgers ervan te overtuigen voor nauwere banden met Oekraïne te stemmen. We just did not care.
Bij de Duitsers speelde hierbij een verknipt idee van oorlogsschuld mee, dat exclusief op Moskou werd gericht en niet op frontlijnstaten als Oekraïne en Belarus die proportioneel meer geleden hadden onder de nazi-agressie. Maar wat was ons excuus?
In juli 2021 noemde ik de voltooiing van de tweede Nord Stream-pijpleiding ‘heel slecht nieuws voor een vrij Europa en Oekraïne in het bijzonder’ en een ‘schadelijk voorbeeld van Duits unilateralisme dat de invloed van het Poetin-bewind over zijn directe buren vergroot, tegen de zin van de VS en heel veel Europese partners. Alleen in Nederland (...) bleef het stil.’
Nog steeds is het hier stil. Nederland heeft blijkbaar geen geheugen, geen verleden, geen geweten – alleen beancounters, mierenneukers en geopolitieke dwaallichten. Die deden onlangs van zich horen na een Duits arrestatiebevel tegen een Oekraïner die bij de Nord Stream-sabotage betrokken zou zijn, en na een verhaal in de Wall Street Journal dat (zonder bewijs overigens) ook Zelensky zelf in de beklaagdenbank zet.
Geert Wilders vroeg direct of dit tot een ‘herziening’ van de steun aan Oekraïne moet leiden en Pieter Omtzigt eist dat de Gasunie nu snel de boeken opent om te zien waar de staat een dubbeltje verloren kan hebben. Tot zover geen verrassingen.
Een Nieuwsuur-presentator zei in een interview met een Duitse politicus: ‘Dit is allemaal terug te leiden naar die aanslag op Nord Stream: een gascrisis, een energiecrisis, een economische crisis, zelfs een politieke crisis, en dat allemaal mogelijk mede veroorzaakt door de man die uw grootste vriend is, hoe bedonderd voelt u zich dan?’
De suggestieve vraag was hier natuurlijk belangrijker dan het antwoord. Daar zit je dan, als burger van een Nord Streamland. In plaats van politieke zelfreflectie en journalistieke context, krijg je contextloze populistische verontwaardiging. Met omdraaiing van oorzaak en gevolg.
Want je kunt de grote gevolgen van de Russische agressie en het dichtdraaien van de gaskraan door Rusland zelf (!) niet toeschrijven aan de latere sabotage van Nord Stream, maar wel vermoeden dat de toedracht daarvan nauw samenhangt met de Russische invasie. Daarom zegt de Tsjechische president Petr Pavel dat ‘als de aanval bedoeld was om de gastoevoer en het geld dat hiermee naar Rusland vloeide af te snijden, dat een legitiem doel zou zijn – maar ik heb die informatie niet.’
Voer de discussie, maar wel in zijn juiste context.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns