Het kabinet-Schoof gaat intensieve weken tegemoet. Eerst moeten de Miljoenennota en de begroting af, daarna het regeerprogramma. Na Prinsjesdag en de Algemene Politieke Beschouwingen volgt dan de lastige asielcrisiswet. Die er echt komt, zo benadrukte de premier vrijdag nog maar eens.
Als het crisis is, zoals minister Marjolein Faber van Asiel en Migratie vorige week opnieuw zei, waarom is de aangekondigde wet er dan nog niet?
‘Hij komt er.’ De partijloze minister-president Dick Schoof liet er vrijdagmiddag na de ministerraad geen misverstand over bestaan. Na Prinsjesdag komt zijn kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB met ‘een tijdelijke asielcrisiswet met crisismaatregelen om de acute asielinstroom- en opvangcrisis voor de komende tijd te bestrijden’, zoals in het hoofdlijnenakkoord is afgesproken.
Volgens het akkoord, dat dateert van half mei, moest dat ‘direct’. Maar dat is kennelijk wat voorbarig geweest. De juridische onderbouwing van de wet vergt meer tijd, is sinds de beëdiging van de bewindslieden op 2 juli gebleken. Maar dat het kabinet wel degelijk het voornemen heeft zo’n wet te maken, blijkt ook uit het feit dat op het nieuwe ministerie van Asiel en Migratie twee woordvoerders de ‘asielcrisiswet’ al in portefeuille hebben.
Het is niet verwonderlijk dat ambtenaren meer tijd nodig hebben. ‘Het vereist zorgvuldigheid’, zei Schoof. Drastische maatregelen, zoals het tijdelijk niet in behandeling nemen van asielverzoeken of een voorlopige stop op gezinshereniging, zijn in strijd met de Europese verdragen waaraan Nederland zich heeft verbonden. De Europese Commissie zal dit niet toestaan en doet Nederland het toch, dan zal zonder twijfel de rechter er korte metten mee maken. Schoof zei daarom dat het kabinet ‘een naar onze opvatting juridisch houdbare wet’ wil maken.
Wat kan dan wel?
Dat blijft een beetje zoeken naar een zwarte doos. Nederland moet ‘structureel tot de categorie lidstaten met de strengste toelatingsregels van Europa behoren’, staat in het hoofdlijnenakkoord.
Dat kan om te beginnen door dat zo vaak mogelijk hardop te zeggen. Daarvan gaf verantwoordelijk minister Marjolein Faber (Asiel en Migratie, PVV) afgelopen week een voorbeeld. Bij de inloop van de begrotingsbesprekingen zei ze dat we ‘nou eenmaal hier een asielcrisis hebben’.
Voormalig premier Mark Rutte (VVD) heeft in dit verband eens de woorden ‘aankondigende werking’ gebruikt. Alleen al van het aankondigen van strengere maatregelen zou de werking kunnen uitgaan dat asielzoekers en hun mensensmokkelaars voor een andere route kiezen. Toen bijvoorbeeld het kabinet-Rutte IV aankondigde de termijn voor gezinshereniging tijdelijk te verlengen (waar de rechter nadien snel een einde aan maakte), daalde inderdaad korte tijd het aantal aanvragen.
Ook PVV-leider Geert Wilders laat geen kans onbenut om te roepen dat ‘het strengste asielbeleid ooit nu snel moet worden uitgevoerd’. Tegelijkertijd weet hij: wetgevingstrajecten in Nederland kosten tijd. Eerst gaat de Raad van State naar een asielcrisiswet kijken. Kritiek moet worden verwerkt, waarna wetsbehandelingen in Tweede- en Eerste Kamer volgen. Daaraan gaan allerlei schriftelijke vragenrondes vooraf. In een crisissituatie – zoals bij corona – kan dat sneller, maar die moet dan wel worden aangetoond.
In de Eerste Kamer heeft het kabinet bovendien geen meerderheid. Als het intrekken van de Spreidingswet onderdeel is van de asielcrisiswet, zoals in het hoofdlijnenakkoord staat, wacht de senaat te zijner tijd een heel merkwaardig debat. Nog in januari van dit jaar is daar de Spreidingswet met ruime meerderheid aangenomen, na een wervelende verdediging door toenmalig VVD-staatssecretaris Eric van der Burg. De VVD-fractie stemde in. De politieke samenstelling van de Eerste Kamer is niet veranderd en de fracties daar zijn niet gebonden aan het hoofdlijnenakkoord.
Na de val van Rutte IV vorige zomer stuurde toenmalig minister Dilan Yesilgöz, verantwoordelijk voor de maandenlange onderhandelingen over instroom beperkende maatregelen, ruim twintig documenten naar de Tweede Kamer. Ambtenaren bleken eindeloos veel te hebben uitgezocht.
De belangrijkste maatregel die het mogelijk maakt beperkingen op te leggen aan onder meer gezinshereniging, is terugkeer naar het tweestatusstelsel. Oorlogsvluchtelingen krijgen dan minder rechten dan persoonlijk vervolgden. Maar ook dit voornemen, opgenomen in het hoofdlijnenakkoord, vergt een wetswijziging.
Zijn er nog andere opties?
Ja. De huidige Vreemdelingenwet bevat in de artikelen 110 en 111 de bepaling dat ‘bij algemene maatregel van bestuur regels voor het geval van buitengewone omstandigheden kunnen worden gesteld’. Hierover is in de Tweede Kamer al vaak gesproken, maar Van der Burg heeft steeds gezegd dat van ‘buitengewone omstandigheden’ geen sprake is.
Wellicht is hier een andere politieke afweging mogelijk. Dat zou bijvoorbeeld tot sluiting van Ter Apel kunnen leiden. Hiervoor is geen wetgeving nodig. Het hoofdlijnenakkoord zegt dat dit dan wel ‘dragend gemotiveerd’ dient te worden. En of dit de asielinstroom beperkt, is ongewis, want er zal dan toch een alternatief moeten worden geboden.
Gek genoeg gaat het in het publieke debat nauwelijks over het dit voorjaar afgesloten Europese Asiel- en Migratiepact, dat vanaf 2026 voorziet in screening aan de buitengrenzen, detentie van kansloze asielzoekers en evenredige herverdeling van wie wel wordt toegelaten tot de EU.
In het hoofdlijnenakkoord van dit toch eurosceptische kabinet staat dat het pact ‘zo snel mogelijk uitgevoerd’ moet worden. Al is het maar vanwege de mogelijkheid ‘door bij herverdeling van asielzoekers te kiezen voor afkopen in plaats van opvangen’.
Hoe nu verder?
Deze week vervolgt het kabinet de begrotingsbesprekingen. Donderdag vindt op het ministerie van Financiën nog afstemming plaats met de vier fractieleiders uit de Tweede Kamer om te horen, aldus Schoof, ‘of we binnen de krijtlijnen van het hoofdlijnenakkoord bezig zijn’. Daarna gaat de begroting naar de Raad van State en blijft het hierover stil – lekken daargelaten – totdat koning Willem-Alexander op Prinsjesdag de Troonrede voorleest.
In de tussentijd wordt het regeerprogramma uitgewerkt, een door de bewindslieden opgesteld stuk dat nog voor Prinsjesdag openbaar wordt en het hoofdlijnenakkoord nader uitwerkt. Na de Algemene Politieke Beschouwingen is het dan tijd voor de asielcrisiswet. De weken van de waarheid zijn aangebroken voor het kabinet-Schoof.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant